Jahongir.Org
Жахонгир Мухаммад
УЗЛИГИМ
РОМАН-ПАМФЛЕТ
Мазкур китобда
Америка ойнасидан
Узбекистонга
назар ташланади
ва унинг
сиёсий, иктисодий,
ижтимоий
хамда маданий олами тахлил
этилади.
Китобнинг аксарият
кисми парчалар холида "Озодлик" радиосида
муаллиф томонидан
укиб эшиттирилганидан
хабардор
укувчиларимиз
учун бу
яхлит холдаги такдимдир.
Радиони мунтазам
эшитиш имконияти
булмаганлар
ва умуман
"Озодлик"ни
эшитиб бориш хаккидан
хам махрум
колган укувчилар
учун эса
китоб мушохада, мулохаза, мухокама манбаи деган умиддамиз.
Китобни
"Америка ва
Узбекистон"
деб хам номлаш
мумкин, аммо
тарозининг
Узбекистон кисми
огир босади.
Асарда гарчи
кейинги йиллар
ва шу
кунларнинг
вокеалари
устида гап
борса-да, у
Узбек
элининг
келажаги хам.
Асар
марказида
Узбекистон,
унинг
авторитар
режими, бу
режимнинг
туралари,
маддохлари
ва куллари
турадилар.
Уларнинг
каршисида
эса
ёзувчининг
"Мен"и .
УНГ
СУЗ УРНИДА
Сен
карнай-сурнай
шовкинида
"Узбегим" дея
уйин
уйнаётган
пайтда,
мен
"Узлигим"
дея изтироб
чекаётган ва
мотам
тутаётган
эдим.
МУАЛЛИФ.
ВАТАН
Инсоннинг
киндик кони
оккан ерни
Ватан дейдилар.
Бу тор
маънодаги
тушунча ва бу
Ватан хаккидаги
хакикатни
тула камраб
ололмаган
тушунча. Инсоннинг
бешик ва
тобут
орасидаги
йулини Ватан
дейдилар. Бу
кенг
маънодаги
тушунча ва
Ватан
хаккидаги
хакикатни
унуттиришга
каратилган
тушунча. Хуш,
ундай экан
аслида Ватан
нима?
Ватан бир
миллатнинг
узлигини,
кимлигини, тилини,
маданиятини
яшатган
худуд. Ватан
бир миллат
тогларининг
салобатига
махлиё
булган, ирмокларининг
окишидан
мусикалар
тинглаган,
кушларининг
сайрашига
маст булган,
тупрогининг
тафтидан
умид олган
муборак
заминдир.
Ватан
болаликдан онанинг
кузлари каби
тийран ва
дарин осмон
булиб кунгилларга
ерлашган,
отанинг
пешонасидаги
реза-реза
терларининг
Куёшда
жимирлашидан
камалакка
айланиб,
дилларда
иморат
солган ва момоларнингуйкуларини
тонгнинг
этагига
боглаб
сузлаб
берган
ривоятларидаги
кахрамонларнинг
сиймосига
айланган
чексиз
борликдир.
Шу маънода
биз учун
гиёхлари
олтинлардан устун,
дарёлари
денгизлардан
афзал, адирлари
дунёнинг
не-не
кенгликларидан
мукаддас
булган Ватан-
Узбекистон,
Туркистон, Турондир!
Мирзо
Улугбекнинг
муборак боши
киличнинг
учидан
осмоннинг
бир бурчига
кучиб, шафакка
айланган
кунларда
Самарканддаги
минг-минг
китобларни
нортуяга
юклаган Али
Кушчи
Табризга келиб
ерлашаркан,
уни
Фотих Султон
Истанбулга
даъват этади
ва "Ватанингизни
нечун тарк
этдингиз",
дея сурайди.
Ушанда Али
Кушчи: "Сиз не
замон бошим
узра килич
уйнатсангиз
ва бу килич
майсаларни
коним билан сугорса,
мен ушанда
Ватанни тарк
этаман. Хозир
эса, Аллохга
шукрки,
Ватандаман",
дея Турк
дунёсининг
бир бутун
Ватан
эканлигига
ишора
этганди.
Ватан...
"Байрогини
байрок
килган"
Кирмизи
кондир.
Тупрогини
Ватан килган
Берилган
жондир.
Жон бергувчи
топилмаса
Ватан Ватан
эмасдур.
Тупрок учун
жон бермаса
Огоч у - у тан
эмасдир!
Ха, Ватан
каврами,
Ватан
тушунчаси
биримиз учун
чор девор
билан ураб
олинган
ховли, яна биримиз
учун эса
далаларнинг
уртасида
колган
кишлок, яна биримиз
учун
чегараларига
сим
тортилган кенглик...
Йул айрилик,
умид висоли,
Чул
саробнинг
кузи - жилоли,
Эл хуршиддир,
унинг хилоли
-
Ватан,Ватан!
Узбеклар...
узига бек,
узлигига
сохиб
Узбеклар, туркнинг
энг кадим ва
энг буюк
кавми булмиш
узбеклар.
Холида момо
улардан бири.
У Самарканду
шарифда
яшарди. Умр
йулдошини
"Озодбек
босмачининг
жосуси"
дея отиб
ташлашди,
большовойлар.
Холида момо
"Ватан хоинининг
беваси" деб
эълон
килинди. У
етти боласи
билан тарки
ватан айлаб
йулга чикди.
Йуллар...
Холида
момонинг
жигаргушаларини
тортиб
олавердилар.
У
Машхадга
етгунга
кадар йул
четига икки
боласини
кумди,
Табризга
кадар яна
икки нафарини
тупрокка
берди,
Табриз
Истанбул
орасидаги
йуллар яна
икки боласини
унинг
багридан
узиб олдилар.
У ёлгиз зурёди
билан
Истанбулда
яшади. Холида
момонининг
зурёди ва
унинг
канча-канча
фарзанду
неваралари
Америка,
Индонезия,
Арабистон...
дунёга
сочилиб кетдилар.
Турсунбой
кахрамон эса
онаси,
кариндош
уруглари
билан Андижондан
Чинга, Шаркий
Туркистонга
утиб кетди.
Унинг хам
отасини укка
тутишганди.
Кашкар сунгра
Хиндистон
ундан кейин
Покистон, Афгон,
Эрон ва
Туркия.
Эх-хе, не
азоблар, не
айриликлар
курмади бу оила,
аммо Ватанни
калбида
саклади.
Бугун
Истанбулу
Коня, Аданаю
Риёд, Вашингтону
Нъю-Йоркда
шундай
узбекларнинг,
туркистонликларнинг
ворислари
яшайдилар.
Саид Амир
Олимхон, Худоёрхоннинг
хам
сулолалари
бор бу ерларда.
Куплари
узбек
калимасини
сулола номи
килиб
олганлар: Рифат
Узбек, Хасан
Узбек, Мирза
Узбек... Бир
кисмлари
Туркистон
шахарларини
ва Ватан
багридаги
жой номларини
танлаганлар:
Бурхониддин
Самаркандий,
Ахад Андижон,
Усмонбек
Тошкандий,
Саидхужа
Бухорий, Солих
Ойнурал...
Улар
Ватаннинг
чирогини
ёкиб туриш,
согинч
алангасини
сундирмаслик,
Ватан номини
байрок килиб
кутариш
туйгусини уз
сулолалари
номида ифода
этмокни
истаган
минг-мингларнинг
бир неча
нафари,
холос.
Тулкин
келиб
урилган
киргок,
Шамол севиб
топинган
япрок,
Киндик коним
тукилган
тупрок,
Ватан, Ватан!
Узокларга
борманг
факат 1982 йилда
Афгонистонда
яшаган
узбеклардан
турт минг беш
юз нафари
Туркияга
кучди, яна
канчаси
Америкага
ерлашди. Американинг
биргина
Виржиния
вилоятида
бугун юздан
зиёд оила
яшайди.
Ха,
бобоюртнинг
арикларида
нон окизган,
шамолларида
варрак
учирган,
бахор
кунларида кулида
чучмомо
кутариб,
"Бойчечак"
ашуласини
айтган болалардан
тортиб,
тоглардан
териб
келинадиган
ривожу
пайкаллардан
узиб
чикиладиган
"Обинаввот"га
кадар бу инсонларнинг
согинчи.
Не дариг бир
коса
тарикдек
сочилиб
кетдилар
дунёга
йигирманчи
аср аввалида
Туркистондан
кувилган
боболар,
момоларимиз...
Бир ховуч
бугдойдек
сочилиб
кетдилар курраи
заминга
Иккинчи Дунё
уруши
йилларида Ватандан
айро тушган
салафларимиз.
Бир тутам
ушшок каби Эл
аталмиш
дастурхонидан
силкиниб-
силкиниб
учиб
кетдилар
дустларимиз
зулм,
таъкиб,
кувгин
дастидан
жахоннинг
етти бурчига.
Турк эдилар...
Узбекка,
Козокка,
Киргизга, Туркманга,
Озарбайжонга
ва Тожикка
айландилар.
Парчаландилар
парчалангандан
сунг хам.
Бирлашмок
насиб этмади
уларга.
Душманнинг
эмас,
бир-бирларининг
кузини
уйишни
ургандилар.
Унг кузи чап
кузин
уйганлар,
Ватанда
бир-бирин
суйганлар,
Кардошин
мозорга
куйганлар,
Гурбатда
бирлашди,
Бирлашмади
Узбеклар!
Албатта, бу
сатрларни
укиган
мухожир узбекларнинг,
тугрироги
туркларнинг
калбида
йиллардир
ухлаб ётган
дард
дебсинади.
Лекин
канчалик
огир ботмасин
бу хусусда
суз айтмок
зарур.
Америкага отланар
эканман, шу
ерда
яшаётган
узбек
биродаримизга
Туркиядаги
узбекларнинг
таркоклигидан
суз очдим,
шунда у
жилмайди-да:
-Хамшах;арлар
куп хам
таркок эмас.
Хафтада ёки
ойда бир
марта гапга,
яъни
гаштакка
тупланадилар,
аммо Ватан
хаккида суз
очилса,
дарров
кулларини
фотихага
тортиб,
кандайдир
юмушни
унутганларини
бахона килиб
,
даврани тарк
этадилар.
Узок йиллар
олисдаги
КГБдан
куркиб
яшадилар,
бир-бирларини
КГБ жосуси деб
уйладилар.
Энди эса
узокдаги
Каримов хукуматидан
куркадилар.
Бир-бирларини
Каримовнинг
жосуси, деб
уйлайдилар.
Хакикат ва
адолат ана шу
куркувнинг
соясида йук
булди, - деди.
Дархакикат,
камина хам
шундай холнинг
гувохи
булганим
учун унинг
мийигида кулиб
куйишини
англадим.
Сунгра у
бирданига
жиддий тус
олиб:
- Сиз Ам⨙рикага
келаяпсиз. Бу
ерда хар ким
узи учун узи
яшайди.
Ватан, миллат
тушунчалари
бойлик, пул
билан
улчанади. Бой
булсангиз
Ватансевар хисобланасиз,
огзи кийшик
булса хам
бойнинг угли
гапирсин
коидаси
Америкада
хукмрон,-
деди.
Бу мантикни
радиода
ишлайдиган
дустимизга
гапириб
берганимда,
у:
- Билас⨰зми,
Америкага
узбеклар
асосан
Афгонистон
ва Туркия
оркали
келдилар.
Укимагандилар.
Укиганлари
хам бу ерда
кайта укиш
учун
имконсиз
колдилар.
Натижада
факат кичик
тижорат
билан банд
булдилар.
Юкорирок
лавозимларга
утиб
ишлаганлар ва
узбекларнинг
бошини
ковуштириб,
даврасини
тузадиганлар,
деярли
булмади, -
деди.
Америкага
келганимдан
кейин бу ерда
бошка
халкларнинг
яшашига разм
солдим. Карийб
уттиз
миллион
мухожир
яшайдиган ва
Президентининг
ибораси
билан
айтганда
"Мухожирлар
мамлакати "
булган
Америкада,
унинг хар бир
шахрида
"Хитой
касабаси", "Испанлар
бирлиги",
"Эрон
хонадони",
"Ирок кулбаси",
"Араб
иттифоки",
"Яхудийлар
жамоаси",
"Арманилар
хамкорлиги"...
сингари бир
катор номлар
билан турли
туман
ташкилотлар
тузилганини
курдим.
Айникса украинларнинг
"Бандера"
ташкилоти
катта кучга
айланган.
Улар
нафакат бир
миллатни
бутунлаштиришга,
балки унинг дини,
маданияти,
анъаналарини
Америкада яшатишга
хизмат
килади. Улар
хар бир
мухожир
оиласи билан
иш олиб
борадилар.
Униг дарди,
ташвиши,
муаммолари
билан бир
каторда
унинг уз
Ватанига
муносабати
билан хам
кизикадилар,
яъни Америкада
узларининг
асл
Ватанлари ва
уз
миллатларининг
келажаги
учун кайгурадилар.
Узбеклар эса
йилда бир
тупланиб,
жамият тузиш
урнига гавго
билан
таркалиб
кетар эканлар.
Буниси хам
холва.
Истанбулда
бир пайтлар
"Туркистон"
номи билан
жамият
тузилган
булса-да,
бугунга келиб
козоклар, шаркий
туркистонликлар,
киргизлар,
туркманлар ундан
ажралиб
кетишганини
унинг
бирлаштирувчи
кучини
йукотганида,
деб
биладилар.
Худди шу
манзара
Америкада
хам мавжуд.
Кизиги
шундаки, ким
билан
сухбатлашманг,
шу хакда суз
юритади.
Боши йукнинг
оши йук деган
макол бор.
Америкадаги
узбекларни
хам бирлаштирувчи
бош, яъни
марказий куч
йук.
Тугрироги,
бундай бош ва
куч жуда хам
куп, яъни хар
бир узбек,
узини бек,
узини хон, деб
хисоблагани
учун бошка
бирини на
куллайди ва
на бошка бирининг
ёрдамини
олади.
Америкада
яшаётган
зиёли
узбеклардан
бири :
- Илгар⨰
хамшахарларимиз
(Улар
ватандош
сузи урнига
хамшахар
сузини
кулланишади -
Ж.М.) Ват&##1072;н,
дея
куйиб-пишиб
суз
юритардилар.
Мана Узбекистон
мустакил
булганига
бир неча
йилдан ошди,
лекин шунга
карамай халигача
аксарият
узбеклар
Узбекистонни
зиёрат
этмадилар.
Уларнинг
иктисодий
имкониятлари
етарли, аммо
юракдаги
имконият
ожиз, - деди афсус
тортиб.
Мен унга
кушилишдан
ва фикрини
куллашдан бошка
бир нарса дея
олмадим,
чунки у
Америкадаги
узбекларни
мендан яхширок
танийди.
Туркистон
тарихининг
улмас
сиймоларидан
бири
Боймирза
Хайит
жаноблари
Каримов хукумати
томонидан
Узбекистондан
кувилганларидан
кейин 1993 йилнинг
21-мартида
Анталия
шахрида
учрашганимизда
"Биз
халкмиз, аммо
Миллат
булолмадик"
дегандилар.
Гарчи
Боймирза
отани
Узбекистондан
кувиб
чикаришганининг
узи бизнинг
кимлигимизни
уртага
куйса-да, уша
пайтда
негадир бу
гапни
огриниб
кабул этдим.
Аммо
кейинчалик
унинг
ортидаги
хакикатни
ургандим.
Дархакикат,
биз халига
кадар узимизни
Миллат деб
хисобламас
эканмиз.
Руслар бизни
етмиш йил
узбек халки
дея атадилар.
Биз хам бунга
куникдик ва
халклигимизча
колдик.
Миллат
булишимиз учун
эса, асримиз
аввалида
кулимиздан
тортиб
олинган
Турклигимизни
кайтадан
танишимиз
керак эди.
Бунга имкон
бермадилар
ва бермаяптилар.
Шу боис
Туркистон
деганда
гурурланиб,
Турк деганда
ийманиб "Туркий"
калимасини
калкон килиб
юрибмиз.
Хуш, гурбатда
яшаётган
узбекларни,
яъни туркларни
ким, качон ва
нима учун ана
шундай туйгудан
махрум этди.
Нега улар бу
кадр таркок
колдилар? Бунинг
жавоби аник:
каерда
булмасинлар
улар Ватаннинг
бир парчаси,
унинг рухи
билан яшашга
мажбурдирлар.
Менинг бу
огир
сатрларимни
укиган
мухожир
узбеклар
дархол шу
саволни
уртага куядилар:
- Бугун⨃и
Узбек
мухолифати
хам гурбатда
булишига карамай,
таркок
эмасми?
Дархакикат,
мен
гурбатдаги
узбеклар
хаккида фикр
юритар
эканман,
бугунги
Узбек мухолифатини
хам ундан
айирганим
йук. Улар хам
шу
дарахтнинг
мевалари.
Ватанда
таркоклик
бор экан,
унинг сояси
Ватандан
олисда хам
узини
курсатади.
Ватандан
олисдаги
инсонлар
орасида
таркоклик
бор экан,
бунинг
асорати
Ватанда хам
яшайди.
Шох ила
гадонинг
гарди бир,
Ок билан
каронинг
марди бир,
Айрилик
дилларнинг
дарди бир,
Гурбатда
бирлашди,
Бирлашмади
узбеклар!
Биз бугунга
кадар
таркоклигимизнинг
илдизларини
хеч тахлил
эттик-ми?
Табиийки йук.
Назаримда бунинг
сабабларии
бор.
Милатнинг
зиёли-ойдинлари
иккиюз-ламачилик
килиб
келдилар ва
бу шохлар,
туралар томонидан
рагбатлантирилди.
Бутун бошли
тарих уларнинг
соясида
ёлгонга
айланди.
Миллат
мафкурасиз
колди. Ислом
динининг
умум-бирлик
кудрати
мазхаб, турли
туман
окимларга
булиб
юборилди. Дин
коидалари
амалдорларнинг
майлига кура
шархланди.
Камчиликларни
айтганлар
душман килиб
курсатилди.
Кахрамонлар
хоин, хоинлар
кахрамонга
айланди.
Натижада
ботирлар
куркок, куркоклар
эса ботир
булдилар.
Хиёнат килганлар
хаккида
гапириш
хиёнатга
ухшаб
колди.
Шохларни
макташ,
амалдорларга
хамду сано укиш
анъанага
айланди.
Уйнашмагин
арбоб билан,
арбоб урар
хар
боб билан
кабилида иш
юритилди ва
бу жамиятнинг
кон томирига
кадар сингиб
кетди.
Миллатга
хамма вакт
кора куч
сифатида каралди.
Уни
бутунлаштириш
эмас,
парчалаш,
бир-бирига
душман
килиш
анъанаси
тугилди ва бу
чукур илдиз отди.
Факат
утмишни
гапириш
одатга
айланди. Бу эса
келажакни
унутишга
кадар олиб
келди. Бугун
ва келажак
хаккида
гапирмаслик
учун факат
утмишни ёдлаш
миллатни
тургунлик
боткогига
етаклади.
Миллатни хар
доим корин
ташвиши
билан рубару
колдирдилар.
Окибатда
маънавият
йуколди,
тафаккурни
занг
босди.
АЛ-КИССА: Сен
Ватанни
китоб деб
билдинг, варакларини
йиртиб
ишлатмок
учун. Мен
Ватанни
китоб деб
билдим, буш
сахифаларини
тулдирмок
учун.
ХАЙРАТЛИ
ХАДЯ
Хар ким
дунёни уз
кузи билан
куради.
Юкорида мен
зикр этган
масалада хам
хар кимнинг уз
караши
мавжуд.
Чунки
дунёнинг
битта
хакикати бор,
аммо хар бир
инсоннинг
унга
нисбатан уз
мезонлари
булади.
Бугунга
кадар энг куп
гапирилган
ва энг куп
ёзилган
давлатлардан
бири
Америкадир.
Кимдир уни
дунёнинг
енгилмас
кучи, дея
таъриф этса,
яна кимдир
орзулар улкаси,
дейди.
Америка ва
Узбекистон.
Иккиси икки
дунё. Осилсанг
баланд дорга
осил
деганларидек,
Узбекистоннинг
баъзи
жихатларини
Америкага
солиштирмок
истади
кунгил.
Бундан минг
йил мукаддам
илм хазинасининг
сохиби
аввали Абу
Райхон
Беруний
хазратлари
уммон ва
денгизлар
ортидаги бу
улканинг
борлиги
хаккида суз
этганларида
хали
Колумбнинг
бобокалони хам
тугилмаган
эди. Бирок
дунёнинг
ишлари шундай
чигалки,
калаванинг
учини
топаман
деганлар уз
йулларини
йукотиб
куядилар.
Бугун не
десак хам
барибир
Америка уз
кашфиётчисини
Колумб, деб
билади. Гап
Американинг
кашф этилишида
эмас, гап
Американинг
яратилишида.
Бу муаззам
улка
хаккидаги
хикояларимга
мени
хайратга
туширган бир
вокеани унг
суз сифатида
кабул этдим.
Зехният, яъни
менталитет
кондан конга
кучадиган
нарса эмас. У
инсон
тугилгандан
кейин
шаклланадиган
ходисадир.
Аммо оддий
кишлокдан
тортиб то
кукдаги
сайёраларнинг
утмиш ва
келажакларини
тасаввур
килиш,
тафаккурга
сингдириш,
хулосага
тукиш ана шу
зехният
билан боглик.
Борни бор
киладиган
хам, йукни
бор
киладиган
хам
зехниятдир.
Тарихимизда
жуда куп
империялар
тузилди ва
парчаланиб
кетди. Хар
бири хаккида
айри-айри
хулосалар
мавжуд, аммо
уларнинг бир
умр яшаб
кололмаганлари
замирида
зехниятни
шакллантира олмаганлари,
тугрироги
зехниятни
сугориб
турмаганлари
кузга
ташланади.
Биз вокеалар
руй бераётган
пайтида эмас,
балки
тарихга
айланган
вактида у
хакда фикр
этишга
одатланганмиз.
Утмишни
севмасдан
келажакни
севиш мумкин
эмас, лекин
утмиш ва
келажак
уртасида бугун
хам
борлигини
унутмасак,
севгимизни
бугундан
дариг тутмасак,
ушандагина
хакконият
йулини танлаган
буламиз.
Америкага
келишим
олдидан
Истан-булнинг
"Коч"
дорилфунунида
Оврупа
тарихидан
дарс
бераётган
хамкасбим
Стефан
Ричманд икки
хадя келтирди.
Уттиз бир
ёшида
профессор
булган бу йигитнинг
ота-боболари
Болтик
буйида
тугилган
эканлар, у
эса
Американинг
Бостон
штатида
дунёга
келган.
Стефан узи
тугилиб
усган Бостон
штати
хаккидаги
рангли
китобни
узатаркан:
- Бу ерн⪀ "Янги
Англия"
дейишади.
Бостон
Американинг
калбидир, -
деди.
Китоб
хакикатдан
хам гузал
эди, аммо
мени хайратлантирмади.
Чунки
Самарканд,
Бухоро, Хива
хаккидаги
анъанавий,
рангли
китобларимиз
ундан колишмайди.
Бироздан
сунг Стефан
кулини ён чунтагига
солди-да:
- Энди э⪅г
кимматли
хадямни
бераман. Буни
1980-йилдан буён
ён
чунтагимда
ташийман,
яъни
юрагимнинг
устида. Ёш
бола эдим,
уни менга
отам хадя
килганди,-
деди.
У чунтагидан
митти бир
китобчани
чикарди. Бундай
хадяни биз
хаёлимизга
келтириш у ёкда
турсин, балки
эшитганда
масхараомуз
кулиб
куйишимиз хеч
гап эмас.
Аммо бу хадя
бир
америкаликнинг
зехниятини,
давлати,
мамлакатини
устун килишга
интилишининг
энг мунаввар
ифодаси эди.
У менга
"Америка
Конститутцияси"
китобчасини
хадя этганди.
Ана энди
бирор бир
юртдошимиз
уртага чикиб
айтсинчи:"
Мен хам фалон
америкаликка
узбек тилида
ёзилган
Асосий
конунимиз
китобчасини
хадя этдим"
деб. Айта
олмайди ва бу
унинг
кусури эмас,
чунки биз
Конститутциямизни
тугилган
кунидан буён
тортиша
бошладик. Яна
хам аччик
хакикат
шуки, уни
чанг босган
галадонга
иткитдик, чунки
унинг кабул
килиниш
жараёни,
хозирланишидан
тасдикланишига
кадар
шубхали ва
гайридемократик
эди.
Колаверса,
миллат
улкада телефон
Конститутцияси
яшаётганини
куриб
турарди.
Етмиш йил
"Ассалом Рус
халки..." деб
бошланадиган
мадхияни
эшитган
миллат яна
уша мусика,
уша охангда
(юзлаб гузал
шеърлар
четга
сурилиб,
Президент
томонидан
танланган шеър)
куйланса,
кандай килиб
шавкка
тулсин?
Конститутциясида
хурлик,
эркинлик,
адолатдан
суз очилиб,
амалда эса
Конститутцияни
ёзганлар
зулмни
байрок килсалар,
миллат
кандай килиб
бу конунни севсин?
Америка эса
бутун
халкнинг
хохиш
иродасини
мужассам этиб,
Конститутцияни
бир марта
ёзишди ва
икки юз
йилдан зиёд
замондан
бери бир сатр
у ёкда
турсин, бир
харфини хам
узгартиришмади.
Биз эса
ишламаган
Конститутцияга
хар сессияда
бир кушимча
киламиз.
Америкада
Конститутцияга
риоя этмаган
Президент
миллатнинг
душмани,
деб эълон
килинади.
Бизда эса
Конститутцияни
поймол этган
Президентни
танкид килганлар
миллатнинг
душманига
айланади.
Бу хам майли.
Америкада
Конститутция
хар бир
фукаронинг
ёстикдан бош
кутаришидан
эътиборан
яна ёстикка
бош куйишига
кадар йулчи
юлдузи булди.
Хакикат,
адолат
улчовларини
ундан топди.
Инсондек
яшаш хаккини
ундан топди.
Мамлакатига
хакикий
хужайин була
олиш
хукукини
ундан топди.
Шу боис хам ифтихор
билан
Конститутция
китобчасини
кутариб
юради. Бу
зехният
масаласи.
Мен
Стефандан
хазил аралаш
"Бу сенга
хадя экан,
хадяни хадя
килиш
мумкинми?"
деб сурадим.
Стефан
жилмайди-да:
- Мен ун⪀ ёд
олганман, -
деди. Бу эса
мени яна хам
хайратлантирди.
Чунки биз ёд
олиш у ёкда
турсин, бафуржа
утириб, Узбек
Конститутциясини
бошдан оёк
укиб хам
чикканимиз
йук, чунки
"Укиганлар
не булди"
деймиз. Бу
хам зехният
масаласи.
АЛ-КИССА: Сен
хадя бериш
нималигини
билмадинг,
чунки хадя
олишга
ургангандинг.
Мен хадя
олишни
севмадим,
чунки умрим
хадядир.
ЗЕХНИЯТНИНГ
БЕШИГИ
Менга колса
зехниятнинг
бешиги зарралардир,
деган
булардим.
Маколимиз
бор: Куёш
заррада акс
этади. Узини,
узлигини
англатишга
карор
килганлар бу
хакикатнинг
сукмогига
бош урадилар.
Аммо баъзилар
бундай
сукмокдан
хам янглиш
йулларга
чикадилар. Американи
наштар
остига олган
коммунистлар
хам "Нима
бизга
Америка" дер
эканлар,
узлари
билмаган холда
зарраларга
диккат
тортадилар.
Дарвоке, нима
учун Америка?
Унинг
сир-асрори
нимада? Бу
саволга
жавоб бериш
учун Нью-Йоркнинг
каватлари
булутларга
етиб колган
биноларига
ёки
хайратларни
колипларга
солган
Холливуд
экранларига
эмас,
юкорида зикр
этганимиз
зарраларга
нигох кадамок
керак,
назаримда.
Аммо дархол
Американи
Куёшга
ухшатди,
деган хулоса
чикаришга
шошилманг.
Маколнинг
иродасини
букмаслик
учун ва суз
омади бу
иборани
куллашга
тугри келди.
Агар мухтасар
килиб
ифодалайдиган
булсак, Америка
хам оддий бир
улка ва хатто
оддийликка
даъвогар
улкалардан
бири. Факат
унинг оддийлигини
ифодалаган
кузга ботар
нукталари,
яъни
зарралари
бор,
холос.
Америкага
келишда
"Дельта"
хаво
йулларининг
учогига
миндик. Стюардесса
тинмай
инглизча
гапирарди.
Учокнинг бир
неча жойига
урнатилган
ойнаи
жахондаги
хужжатли
фильмда
хавфсизлик коидалари
хикоя
килинар экан
яна инглизча.
Кулокларимизга
урнашган
аввал русча
кейин
узбекча англатув
бу ерда йук.
Билиш
билмаслигингиз,
тушуниш
тушунмаслигингиз
бировнинг
парвойига
келмайди.
Ана энди
тасаввур
килинг: Узбек
хаво йулларига
оид учок
Нью-Йоркдан
кукка
кутарилса ва
йуловчиларга
факат
узбек тилида
маълумот
берилса, нима
булади?
Жайдари
килиб
айтганда, ер
билан осмон
уйнаб кетади.
Учокдаги
америкаликлар
ёкангизни
йиртиб,
кулингизга
берадиган
даражада
маданиятсиз
эмас. Улар ё
учогингиздан
тушиб,
билетни
топширишади ёки
умуман
минмай
куйишади.
Ахир максад
тулаконли
хизмат
курсатиш,
муштарийнинг
пулини олиш,
ракобатда
голиб
чикишдир, шу
боис
узбекчанинг
ёнида
инглизча
гапиришнинг
фойдаси
бор-ки, зиёни
йук, дейишингиз
мумкин. Буни
америкаликлар
тушу-нишмайдими
ёки
исташмайдими?
Истаганда
кандок! Аммо
мамлакат,
миллат
шарафини хар
нарсадан
олдин ва
устун
куядилар.
Чунки
зехниятлари
шунга
йуналган.
Майли
Узбекистонни
янги давлат,
бундан кейин
йулини топиб
олади, дея
узимизни
овутайлик.
Хатто Туркия
хаво
йулларининнг
Истанбулдан
Нью-Йоркка
йул олган
учогида
хамма
турклар
утиришса-да
барибир
маълумотлар
инглиз
тилида хам
такрорланади.
Чунки бу
коидага
айланган.
Бирор бир
конун билан
белгиланган
коида эмас,
балки
зехният
коидаси.
Бир
хамюртимиз
"Руссиядан
Тошкентга
мехмон
келди", дея
бир нуктага
диккатимни
тортганди:
"Гапим унга
тушунарли
булиши учун
русча
гаплашишга уриндим.
Куп утмай Туркиядан
келган
мехмон билан
хам унинг
шевасида
сузлашдим.
Хатто
Озорбайжон,
Козок, Киргиз
шеваларини
хам урганиб
олдим. Аммо
мен Москвага
борганимда
яна русча
гапиришга
мажбур булдим.
Истанбулда
эса Туркия
туркчасида
гапиришга
тугри келди.
Боку, Алмати,
Бешкекда хам
шундай булди.
Уйлаб
карасам, мен узимни,
уз тилимни
хурмат
килмас
эканман"
деди. Буни
аксинча хам
шархлаш
мумкин: Тил билганнинг
олтин
билгандан
устунлиги
бор. Шахсий
масалаларда
шундайдир.
Аммо
умумтарозисида
тортилганда
уртага
зехният
чикад. Президенти,
Ташки ишлар
вазири,
элчилари
халкаро
минбарлардан
русча
гапириб
юрсалар
оддий авом
нима килсин?!
Шу уринда яна
бир мисол
келтирмокчиман.
Портланд
шахрида
Халкаро
Мухожирлар
Марказида
Памелла
деган
бир киз билан
танишдим. У
икки йил
Узбекистонда
ишлаб
кайтибди.
Узбекчани
хеч бузмай,
чиройли
охангда
гапиради.
- Аммо У⨛бекчани
урганганим
бефойда
булди, - деди у. - Тошкентга
борсам хамма
мен билан рус
тилида
гапиришга
уринди.
Окибатда рус
тилини урганишимга
тугри келди.
Узбекларда
хориждан
келганларга
рус
тилида
гапириш одат
булиб
колибди.
Майли, бу
бошка масала.
Яна
кайтайлик
юкоридаги
мавзуга.
Америка учун
учокларида
маълумотни
инглизча
билан
баробар
узбекча ёки
туркча бериш
жуда осон
масала. Лекин
зехният
бунга йул бермайди.
Зехният
Американинг
кудратини,
буюклигини
курсатишга
ундайди. Буни
хис килган ва
бундай
холатлардан
нафратланган
хамда
дунёдаги
барча уйинлару
кулфатларга
Американи
сабабчи
килиб курсатувчилар
буларнинг
парда
оркасида
махсус
бошкарувчилар
бор, деб
уйлайдилар.
Аслида ундай эмас.
Агар
"Дельта"
ширкатига
хукуматнинг
кайси бир
идорасидан
сим кокиб,
"Сен факат
инглиз
тилида
маълумот
берасан.
Учокнинг
ичида
бошка
тилларда
хабар бериш
ман этилади",
дейилганда,
табиийки, том
аксини
курган булардик.
Чунки уша
ширкат узини
хакоратланган
хисобларди
ва хукумат
ички
ишларимга аралашмокда,
дея
газабланарди.
Хамда
унинг
зиддига одим
отарди.
Бир учокда
маълумотлар
таржима
килиниши ёки
килинмаслиги
учун шунча
гап - "Ота
гури кози
хонами?"
дегувчилар
хам топилар.
Шу боис
такрор айтмокчимизки,
гап учокда
ёки
маълумотлар
берилган тилда
эмас, гап
зехниятда.
Агар уз
мамлакатининг
шарафини
озгина булса-да
химоя
килишини
сезса ёки
миллатининг
кудратини
курсата
оладиган
ишни канча
огир
булмасин хар
бир америкалик
жон дили
билан адо
этади. Хатто бу
унинг шахсий
манфаатига
путур
етказсада.
Хуш,
зехниятга
каерда
ургатилади?
Узбекистонда
болалар
богчасида
жажжиларга
мамлакат
мадхияси
ёдлатилади,
энди укишни
бошлаган
болакайдан
тортиб
кузидан нур
кочган
оксоколга кадар
Президентнинг
китоблари
укитилади,
хафтада икки
марта сиёсий
машгулотлар ва
аттестациялар
утказилади,
шоирлари тинмай
сайраб
турадилар,
радио,
телевидениеси,
мафкура,
миллат,
Президент
дея
такрорлаб
турилади-ю
нега бу
миллат
зехниятида
Ватан
севгиси
уйгонмайди?
Америкада
болалар
богчаси ёки
мактабда
мадхия
ёдлатилмайди
ёки
Президент
китоблари
укитилмайди.
Укув
даргохларида
Президентнинг
фаолияти тортишилади.
Мамлакатнинг
дунёдаги
урни
тортишилади. Хукуматнинг
Ташки
сиёсати
тортишилади.
Хеч ким биз
дунёнинг
энг кучли
мамлакати,
бизнинг Президент
дунёнинг энг
аклли одами
деб мактанмайди.
Америкада
агар
Президент
санъатни
куллаш
хаккида
фармон эълон
килса,
эртасига
бутун
санъаткорлар
тупланиб
унга
ташаккур
мактуби
ёзмайдилар.
Чунки улар бу
Президентнинг
кундалик иши
эканлигини
ва бунинг учун
узларининг
хисобларидан
маош олишини
яхши
биладилар.
Давлат,
мамлакат
номи ва
атрибутлари
билан узок
йиллар яшаши
мумкин, балки
байроги тинимсиз
хилпираб
турар. Лекин
унинг
хакикий
мамлакатга
айланиши
халкига, яна
хам
тугрироги
халкининг
зехниятига
боглик. У
"Менга нима"
дея
зарралардан
куз юмса, охир
окибатда
Куёшдан куз
юмади. "Менга
нима" дея
вокеа -
ходисалардан
куз юмса,
охир
окибатда
узидан куз
юмади.
Америкадек
булишнинг
энг биринчи
шарти ана шу
"Менга нима"
деган ярамас
хасталикни
енгишдир.
АЛ-КИССА: Сен
бир бурда нон
ва бир ховуч
шакарни
зехният деб
билдинг, мен
эса сени
куткармокни.
Иккимиз хам
хато килдик.
Чунки Сени
Сендан бошка
хеч ким
куткаролмайди.
МАДАНИЯТЛАР
ЧОРРАХАСИ
Азим ва
поёнсиз Тинч
океанининг
шаркий киргогида
жойлашган
Портланд
шахрида
Орегон
штатининг
Симфоник
Консертлар
Саройига
таклиф килишди.
Рахманинов
ва
Шостакович
симфония-ларининг
ижро
кечаси экан.
Таклиф
килинганлар
орасида нафакат
инглизлар,
балки унлаб
миллат ва элатларнинг
вакиллари
бор эди.
Хашаматли ва
гузал накшлар
билан
безатилган
саройдаги
шовкиннинг
урнини
дирежёрнинг
кулига
камчисини,
яъни
таёкчасини
олиши билан
кириб келган
сукунат
коплади.
Турли
маданиятларга
оид,
тугрироги,
узларида
турли
маданиятларни
яшатган
инсонлар
яквужуд
булиб
Шостаковичнинг
бешинчи
симфониясини
тингладилар.
Навбат
Рахманиновга
келди.
Нафакат
муаллиф исми
шарифида,
балки
мусикасида
хам
кандайдир Шаркка
якинлик бор.
Дирежёр
таёкчасини
кутариши
билан
скрипканинг
ингрок саси
ёйилди. Сунг
бу сасни
пианинонинг
уйинкарок
товуши юлиб
кетди. Бирдан
вилончелнинг
титрок
оханги
олдинга утди,
аммо у
контрабасснинг
бугик сасига
коришиб,
уммонда гарк
булгандек,
оханглар
куйнига
сингиб кетди.
Аввалига
гайриодатий
туюлган
овозлар бирдан
уйгунлашиб
сокин
уммон устида
оркама орка
келган
тулкинлар
каби бир
йулга кирди.
Симфония
тулкинлари
туйгу
киргокларига
урилар экан
аллакандай
хис тийран,
тиник ва
дарин
уммоннинг
сехр
ипларига
осилди.
Уртада
омонсиз
кураш бошланди.
Тафаккурнинг
тахмонларидан
калкиб
келган куч бу
хисни
тизгинлаб
ортга
торткилай
бошлади.
Ортда
мозийнинг
битикларидан
саслар уларок
оёкка
калккан
кичкириклар
аввал
фарёдга, сунг
хайкирикка
айланди. Урхон
битиклари
тилга киради:
УЗЛИГИНИ
УЗЛАГАН
КЕЧИККАН
ОДАМДИР.
УЗЛИГИНИ
АСРАГАН
УТМИШИНИ
УЛДИРМАГАН,
КЕЛАЖА-ГИНИ
БЕШИГИДА
БУГМАГАН
ИНСОНДИР.
Узлигим, деб
йигладим,
Сенга
топинар экан,
Узлигим, деб
йигладим,
Бошим
чопилар экан!
Урхон
битикларидан
келгани каби
калбда уйгонган
бу сас бутун
туйгуларни
жумбушга келтиради
ва бугуннинг
хайкиригига
айланади:
Узлигим, деб
хайкирдим,
Довул, бурон эсса
хам.
Узлигим, деб
хайкирдим,
Килич бошни
кесса хам !
Тафаккурнинг
деворларига
Абу Наср
Фаробийнинг
сатрлари
ёзилади гуё:
Сен бокийсан,
аммо хиснинг
ортидан
кетсанг
фонийга
айланасан ва
гарибликлар
куйнида
онийдан
йуколасан.
Хатто мозор тошингни
бошкалар у
ёкда турсин,
узинг хам
кидириб
тополмайсан...
Симфониянинг
шиддатли
бонги
мозийдан келаётган
бу нидони
ютиб юборади,
гуё. Тулкинларга
кушилиб, гох
куриниб, гох
гарк булиб ,
гирдобнинг
панжасидан
кутилмок
учун
мужодалага
кирган бу нидони
куткармокка,
ёрдамга
келгандек,
Абу Райхон
Беруний хазратларининг
ёдгорликлари
оёкка
калкади. Залворли,
огир тошли,
босик бир сас
долгаларни
парчалаб
юборади:
Замин
уммонларнинг
куриган
нуктасидир. Замин
инсонларнинг
улгайган
маконидир.
Замин
курашга
кирганларнинг
суянган тоги,
жони-жахонидир...
Симфония
тобора
юксалиб
борар экан,
бу улкан
тогни хам
кумиб
юборишга
уринади. Аммо
тог шу кадар
мустахкамки,
унинг пойини
емирмокка
симфония
ожиз эди. Тог
шу кдар
юксакдаки,
уммон хар
канча
юкорига
талпинмасин,
барибир унинг
оёкларига
бош куярди.
Ва... тог
ортидан
"Чули
ирок"нинг
киличдек уткир
тигли
оханглари
мудраган
туйгуларнинг
юрак
пардасини
тирнаб, улган
хислар
устидан
фарёд тортиб,
нолаларни
гирёнларга
кумиб,
эзгиловчи устунлиги
билан
борликка
хукм эта
бошлайди."Чули
ирок"нинг
мунис ва
маъсум
хайкириги "Муножот"нинг
оловли овози
билан
кучланади,
"Муножот"
охангининг
карвонида
не-не
жахонгирлар,
сохибкиронлар,
давлатмонандлар,
юртбоши-лару
элликбоши,
унбоши ва
шоири замонлар
куллари,
оёклари
занжирланган
холда дардлар
ортидан
судрала-
судрала
келардилар.
"Муножот"
инсонни
эзиб-эзиб бир
нуктага, бир
заррага
айлантириб
юборар экан,
унинг зулмидан
заррага
айланган
инсон не-не
кудрат
сохибларидан
устунрок
кучга эга
эканлигини
англайди. Чунки
у зарра
хиссларга
кул булмайди
ва факат
"Муножот"нинг
кулидир у!
"Муножот"нинг
ортидан
"Тошкент
ироги", сунгра
"Сегох" ва
"Самарканд
ушшоги"
ундан сунгра
эса "Наво"
окиб
кела
бошлайди. Бу
куч, бу
кудрат
олдида буйин
эгган
симфониянинг
тулкинлари
тобора синиб,
уз гушасига
чекила-чекила,
бордик
куйнига
сингиб кетди
ва залда
гулдурос
карсак
янгради.
Инглизлар,
испанлар,
японлар,
руслар, украинлар,
хуллас ок
танли-ю кизил
танли-ю кора
танли
инсонлар бир
вужуд булиб
Рахманинов
симфониясини
олкишлаётган
эдилар. Бир
кун улар
"Чули ирок"ни,
"Муножот"ни
хам
олкишламокларини
истарди
кунгил. Аммо
каёкда?!
Атлантиканинг
нарёгида,
Хинд уммонига
якин бир ерда
бу
соатда
Узбекистон
ухлаётган
эди. Америка эса
уйгок, оёкда.
Узбекистон
балки дарин
уйкудан сунг
ёлгон туш
огушида...
Балки
тушнинг мудрокликка
айланган бир
пайти бу.
Чунки Куёш чикиб
келмокда...
уни уйготмок
учун!
АЛ - КИССА: Сен
уйкуни
севдинг, уйку
улим эканлигини
била-била,
Мен эса Сени
уй-готмок истадим,
хали
бери
уйгонмаслигингни
била-била...
МУВОЗАНАТ
НУКТАСИ
Америка
Конституциясига
назар
солсангиз,
давлат
тизимининг
маълум бир
нукталар
устига
мустахкам
урнатилгани
ва мувозанат
сакланганини
курасиз.
Болалик
йилларимизда
укитувчимиз
геометрия
дарсида
Самарканднинг
Регистон
майдонига
олиб келиб
мувозанат
тушунчасини
англатганди. Регистон
майдони дарё
окиб утган
кумлик жой
булгани учун
бу ердаги
мадрасалар
шундай
курилганки,
худди тарозининг
паллалари
сингари
мувозанат
саклаган
холда бир-бирини
тутиб туради.
Шердор,
Тиллакори ва
Улугбек
мадрасалари
ер
остидан
бир-бирига
богланган. Мувозанат
уларни
асрлардир
довуллардан, зилзилалардан
ва бошка
офатлардан
асрамокда.
Агар
меъморлар
урнатган
мувозанат
бироз
булса-да
бузилганда
бугун каршимизда
факат
вайроналарни
курган
булардик.
Америка конституцияси
хам ана
шундай
мувозанатга
курилган. Бу
мувозанат
инсонларнинг
воз кечилмас
хак ва
эркинликлари
поймол
этилишини ва
иктидорни
суъистъемол
килишнинг
олдини
олишга
каратилган.
Худди
Самарканд
меъморларидан
урнак
олингандек,
конституциянинг
уч
мадрасаси,
яъни уч
йуналиши бор.
Ижро, конунчилик
ва суд
хокимияти.
Уччаласининг
орасидаги мувозанат
жуда нозик
нукталарга
таянган
булса-да, мана
карийиб 200
йилдирки хеч
ким бу
нукталарни
оёк ости
килишга
интилмайди.
Чунки окибат
вайрона
эканлигини
яхши
англашади.
Гарчи
Америка
президентлик
бошкарувига асосланган
ва
Президентга
нихоятта
кенг ваколатлар
берилган
булса-да,
конунчилик
хамда суд
тизимлари Президентни
мувозанат
талаби
даражасида назорат
этадилар.
Иккинчи
томондан
ижро
тизимининг
ичида хам
шундай
мувозанат
урнатилганки,
жилов нафакат
Президентнинг
кулида, балки
иккинчи
томоннинг
хам жиловни
тортиш
имкониятлари
бор. Масалан,
Адлия
вазирини
Президент
танлаб,
тайинласа-да,
унинг
зарурият
тугилганда,
Президент
устидан хам
тергов
бошлатиш
хукуки бор.
Худди Ок уйда
ишкий можаролар
хаккидаги
иддаолардан
кейин
Клинтонга
жуда якин
булган Адлия
вазирининг
уз
Президенти
устидан
тергов
бошлатгани
каби. Бундан
шундай
хулоса
чикадики,
Америка
конституциясининг
тамал нукталаридан
бири конун
олдида
хамманинг:
шоху гадонинг,
бирдай
эканлигидир.
Бу
хулосанинг
силсиласи
уларок яна
бир нукта
кузга
ташланади. У
хам булса
конунларнинг
шартсиз ва
кайтсиз
хаётга
тадбик
этилишидир.
Ана шу
занжирлардан
биттаси
узилса, мувозанат
уз укидан
чикиб кетади
ва хукукий
давлат
тушунчаси когоз
мулкига
айланади.
Парламентдаги
бир катор
комиссиялар
ижронинг,
яъни Президент
рахбар
булган
хукуматнинг
фаолиятини
назорат
киладилар.
Америка
Конгрессида
хукумат
фаолиятининг
ипидан
игнасига кадар
куз олдида
тутиш ва
текшириш
йулга
куйилган. 538
кишилик АКШ
конгрессида
35 мингдан
зиёд киши ишлаганини
тасаввур
килсак,
бу масалага
накадар
мухим
эътибор
берилганини
курамиз. Бу 35
минг инсон
бекчи, чой
ташувчи, ёки
коровул
деб уйламанг.
Улар
конгресс
аъзоларининг
хар бирига
боглик
махсус
гурухларда,
турли
комиссияларда
фаолият
курсатадиган
юксак
малакали
инсонлардир.
Кискаси
ижронинг жиловини
тутиб
турадилар.
Баъзилар
конунчилик,
ижро ва суд
хокимиятларини
ажратар
эканлар, улар
бир бирларининг
фаолиятларига
аралашмасликлари
керак, деган
акидани ургулайдилар.
Масалан,
Узбекистон
мустакил булганидан
кейин унинг
парламенти
хукуматнинг
фаолиятини
назорат
килиш
механизмини
ишга
туширганда,
катта
тортишувлар
келиб
чикканди.
Охир
окибатда
барчага
шундай фикир
сингдирилдики,
парламент
конунлар чикаради,
ижро
хукумати
эса уни
мустакил
равишда
бажаради. Хукумат
маъкул
топган
такдирда,
парламентга
хисоб беради.
Содда килиб
айтганда,
узбек
парламентининг
бевосита назорат
механизми
улдирилди.
Хатто миллатвакиллари
бюджетнинг
жуда куп
сохаларида
маблаг
каерга
сарфланаётганидан
мутлок
бехабардирлар.
Америка конгресси
эса хар бир
сентнинг,
яъни хар бир
тийиннинг
сарфланиш
урнига кадар
урганади ва
бевосита
текширув
утказади.
Узбекистон
парламентининг
хатто аник шикоятларни
текшириш
ваколати
кулидан олиб
куйилган.
Яъни келган
шикоятларни
хукуматга
юбориш билан
почтальонлик
хизматини
бажаришга
буйсундирилган.
АЛ-КИССА: Сен
конунни
когоз деб
билдинг. Сени
когоз билан
кумишларидан
куркдинг,
факат. Мен
эса
конунни
конун деб
билдим,
конунсизликдан
куркдим,
факат… (15 март 1998
йил)
КОГОЗДА
ХАКИКАТ
1992 йил 8 декабрда,
12-чакирик
Узбекистон
Республикаси
Олий Кенгашининг
ун биринчи
сессиясида
мамлакатнинг
янги
Конституцияси
кабул килинган
эди.
Худди
кечагидек
ёдимда.
Президент
Девонида
лойихаси
тайёрланган
ва сунгра
хориждан
келган
икки-уч олим
тарафидан у
ер бу ерига
калам
тегизилган
бу хужжат
вилоятларга
мухокама
килиш учун
юборилди.
Узбекистон
Президентининг
давлат
маслахатчиси
Мавлон
Умрзоков ва
Вазирлар
Махкамаси
раисининг
биринчи
уринбосари
Исмоил
Журабеков
навбати билан
вилоятларга
ташриф
буюриб, хар
бир вилоятдан
сайланган
Узбекистон
Халк
Депутатларини
мухокама учун
бир жойга
туплашарди.
Кискагина
давом этган
бу мажлисдан
кейин
матбуотга
берилган
хабарда,
«фалон вилоятдаги
Узбекистон
Халк
Депутатлари
Конституция
лойихасини
мухокама
килдилар ва
унинг
89-моддасига
«Узбекистон
Республикаси
Президенти айни
вактда
Вазирлар
Махкамасининг
раиси
хисобланади»
жумласини
киритишни
таклиф
килдилар»,
деган сатрлар
урин оларди.
Барча
вилоятларда
утказилган
йигилишлардан
факат ана шу
таклиф
чикканига
ургу бериларди.
Гап шундаки,
Гарбдан
келган
олимлар
Конституциядаги
баъзи
моддаларнинг
гайридемократик
эканлигини
таъкидлаганлари
боис
юкоридаги
«демократик
усул» уйлаб
топилганди.
Дархакикат,
Узбекистон
Конституцияси
хеч кимга суз
бермайдиган
даражада
гузал сузлар
билан
ёзилган. Унда
инсон
хукуклари,
давлат
суверенитети,
хозирги ва
келажак
авлодлар
олдидаги
юксак маъсулият,
демократия
ва
ижтимоий
адолатга
садокат,
халкаро
хукукнинг
умум эътироф
этилган
коидалари ва
шу сингарлар
учраганда
Гарбда
демократиянинг
отасиман, деб
юрганлар хам
лабини ялаб
коладиган
мукаммал жумлалар
бир орага
келтирган.
Лойихада
куппартиявийлик,
суз ва
тушунча,
намойишлар
эркинлиги
кафолатланган
булса-да, биз
унда
демократик
давлатнинг
тамойилини ташкил
этадиган
асосий
умуртка
йуклигини уктиргандик.
Маълумки,
демократик
хукукий
давлат уч
устунга таянади.
Конунчилик,
ижро ва
махкама
устунларининг
умумдунё
эътироф
этган
вазифалари
бор. Ана
шулардан
баъзилари
унутилдими,
бу
устунларнинг
буйи
кесилади ва
томнинг
огирлиги
бошка
устунга
колади. Бунинг
окибатлари
эса
тахликали.
Демократик
хукукий
давлатда
конунчилик,
ижро ва
махкама
кучлари
пропорционал
равишда бир
бирини
назорат
килиб туради.
Шу нуктаи
назардан
карасак,
Конституциянинг
95-моддасида
шундай
сатрлар бор:
«Президентнинг
конституциявий
суд
билан бамаслахат
кабул килган
карори
асосида Олий
мажлис
таркатилиб
юборилиши
мумкин».
Демократик-хукукий
давлатда бу
нормал хол,
качонки
бунинг акси
хам уз
ифодасини
топган булса.
Тарозининг
карамакарши
палласида
«импичмент»
деган ходиса
туриши керак.
Гап шундаки, Олий
мажлис хам
Президентга
ишончсизлик
билдириш
ваколатига
эга булиш
керак. Ушанда
мувозанат
сакланади,
лекин
бизнинг
довруги олам
Конституцияда
бу нарса йук.
Бунинг
окибатини
эса хар кун,
хар соатда
куриб
турибмиз. Хатто
инсон
хаклари
масаласи
Олий мажлисда
мухокама
килинар экан,
Президентнинг
шахсан узи
«Гапиринглар,
камчиликларни
айтинглар»
дейишига
карамай,
бутун депутатлар
жим эди. Ха,
улар
кузойнаги
олиб куйилган
олим,
куролсиз
майдонга
туширилган
аскарга
ухшаб колгандилар.
Ишончим
комилки,
бугунга кадар
Конституциямизни
мадх
этиб, бир
нечтадан
китоб ёзган
маддохи замонлар
бугун хам,
эртага хам
уни тараннум
этишади.
Лекин битта
нарсани
курмасликка
олишади, бу
хужжат когоздаги
хакикатдир.
Гапни чузиб
утирмайлик,
Конституциядан
бир
жумла
укийлик: 34-модда:
«Сиёсий
партияларда,
жамоат
бирлашмаларида,
оммавий
харакатларда,
шунингдек,
хокимиятнинг
вакиллик
органларида
озчиликни
ташкил
этувчи
мухолифатчи
шахсларнинг
хукуклари,
эркинликлари
ва
кадр-кимматини
хеч ким камситиш
мумкин эмас».
Ха,
мухолифатчи
шахслар
бугун не
ахволда
эканлиги
сизга аён. Ёки
яна бир
жумла. 33-модда:
«Фукаролар уз
ижтимоий
фаолликларини
Узбекистон
Республикаси
конунларига
мувофик
митинглар, йигилишлар
ва
намойишлар
шаклида
амалга
ошириш
хукукига
эгадирлар».
Мухолифат
митинг
утказиш у
ёкда турсин,
митинг
утказиш учун
рухсат
сурасин-чи?
Ха, бошига нималар
келишини
аллакачон
тахмин
килдингиз.
Дарвоке,
сузимни беш
йил олдинги
вокеалардан
бошлагандим.
Ушанда
вилоятларда
утказилган
кичик
мажлисларни
бахона килиб,
Олий
Кенгашда Конституция
лойихаси
мухокама
килинмасдан
овозга куйилди.
Унинг уша
куни бир неча
дакика ичида
кабул килиниши
хам олдиндан
маълум эди.
Чунки олдиндан
лойиха
кабули
8-декабрь
тушдан
кейинга
белгиланган,
кечкурун эса
Навруз
саройида
катта зиёфат
буюрилганди.
Худди олдиндан
белгиланганидек,
хаммаси
вакти соатида
утди.
Конституциямиз
хам худди олдиндан
белгиланганидек
когоздаги
хакикатдан амалдаги
хакикатга
айланмай
колди.
АЛ-КИССА: Сен
телефонни
Конституция
деб билдинг.
Телефондан
келган
овозни конун,
овоз эгасини худо
дея узингни
овутдинг. Не
даригки, шу
«конун», шу
«худо» сени
урди. Мен эса
бандасига
эмас узига-Тангрига
ишондим.
Телефон
буйругини
эмас, калб
сасини
тингладим. (7
декабр 1998 йил)
БОШ КОНИМИЗ
ТОЗАМИ?
Халкнинг бир
кисмини
алдаш мумкин,
яна бир кисмини
доим алдаш
мумкин,
халкнинг
хаммасини
вактинча
алдаш мумкин,
лекин бутун
халкни хамма
вакт алдаш
мумкин эмас,
деганди
Америка
президентларидан
бири.
Чунки гарбда
мамлакатни
идора
килишга даъвогар
шахсларнинг
«етти
курпасини»
агдариб
курадилар.
Шахснинг
халоллиги,
ростгуйлиги,
диёнатли,
иймонли,
инсофли,
акл-идрокли
ва саломат
булишига ахамият
берилади.
Америкада
сайловлар
даврида Кеннеди
ёшлигида
кимор
уйнагани, Буш
кандайдир
хужжатли
фильмни
хавфсизлик
идорасига
сотгани, Клинтон
гузал бир
хонимга кунгил
куйгани каби
холатлар хам
сув
бетига
калкиб
чиккан. Чунки
Америка
халки фермага
мудир эмас,
мамлакатга
рахбар, агар
мамлакат
вужуд булса
вужудга бош,
агар
мамлакат бош
булса, бошга кудрат
исташади. Шу
боис хам
Туркияда
олий рахбарни
Бошкон
дейишади. Америкаликлар
Бошкон
сайлашаётганини
билишади.
Шуролар
даврида эса
шахснинг
хужжатлари «тоза»
булса бас
эди. Хар
кандай
ифлослик булгаган
хужжатни
жарак-жарак
пул бир
пастда
тозаларди. У
пайтда
шахснинг
партияга
садокати,
халкка куркмай
ёлгон сузлай
олиш кобилияти
устун урин
эгалларди.
Хуш, бугун нега
биз мустакил
мамлакатда
яшаб Ленин
чизиб берган
йулдан бир
кадам хам
чика
олмаяпмиз?
Нега бошконимиз
хакида
билишни
истамаймиз.
Бошимизда
айланадиган
кон тоза
булса вужудимиз
тетик,
тафаккуримиз
тиник
булишини
нахотки
уйламасак?
Йук, уйлашга
бош коннинг
ифлослиги
йул бермайди.
Кандай килиб
ифлос кон бош
томирларимизни
чирмаб
олди?
Макр
махоратдир,
деган экан
биров.
Макрнинг
миллион
кармоги
булади.
Биридан
кочсанг иккинчисига
тутуласан.
Макрдан узок
булишнинг
йули иккидир.
Бири уни
билиш,
иккинчиси
уни йукотиш.
Биринчисига
эга
булмай
иккинчисига
эришиб
булмайди.
Табиатнинг
оддий конуни
бу.
Мен илк дафъа
Ислом
Каримовга
дуч келганимда
орзуларим
тугён урди.
Юракдаги
бундай ловуллаган
олов,
куч-гайрат,
фидойилик
билан партия
идораларида
кандай
ишлаяпти,
экан бу зот,
деган савол
уртади мени.
Тасаввур
килинг, собик
шуролар
мамлакатида
тукнашувлар
туфайли куёш
чизигидан чиккан
бир пайт. Хам
фикр, хам
мушт
тукнашувлари.
Озодлик ва
куллик
курашмокда
эди. Собик
комфирка
нима булса-да
узини саклаб
колиш
талвасасида.
Бунинг
эвазига куп
нарсадан
кочмокка ва
куп нарсани
емирмокка тайёр.
Шундай кезда
шуролар
мамлакати
таянган ва
ишонган «штаб»лардан
бири
Узбекистон
комфиркасининг
биринчи
котиби
Ислом
Каримов
Каттакургон
туманида
сайловчилар
билан
(Узбекистон
ССР Олий
Советига XII
чакирик
сайловлари
бошланган
пайтда)
учрашмокда. Энди-энди
узбек тилини
ургана
бошлаган «биринчи»нинг
сузларни
купол тарзда
бузиб
гапириши, кулгили
иборалар
ишлатиши,
олди-кочди
гапларлан
кутула олмаслиги
хеч кимнинг
гашига
тегмас эди.
Чунки у ана шу
курмаклар
аро пишик
гуручлар
сочаётганди.
«Качонгача
еримиз,
Ватанимиз,
бойликларимизга
нарёгдан
келганлар
хужайинлик
киладилар».
Карсаклар.
«Качонгача
узбек тили
хур булади.
Уз тарихимиз,
динимиз,
тилимиз,
кадриятларимиз
качонгача
карам (карам
демокчи- Ж.М.)
булади. Биз
озод,
мустакил
булишимиз
учун керак
булса
жонимни
бераман». Гулдурос
карсаклар.
«Биз факат
пахта,
тиллолар
эвазига
дунёда энг
бой яшашимиз
мумкинлигини
мана шу манбардан
(минбардан,
демокчи - Ж.М.)
ишонч билан
айтаман».
Карсаклар.
«Мен
нарёгдан,
келинг очик
айтай,
Московдан куркадиган
ерим йук.
Сизлар химоя
килсаларинг,
бас. Нима
дейсизлар?»
Гулдурос
карсаклар.
«Фаргона,
Бука, Паркент
вокеаларини
ким уюштирганини
биламан. Очиб
ташлаймиз
хали.
Олдингизда
тиз
чукиб
айтаманки,
хаммаси
жазосини
олади». Карсаклар.
«Сайловлар
озод булади.
Куппартиявийликка
йул очамиз.
Коммунистик
партия
майдондан
чикади.
Московда
ухлаб ётган
депутатларимизни
ишга соламиз».
Карсаклар.
«Пахта иши» билан
камалганларни,
иншоллох
озод киламиз».
Карсаклар.
«Ерни
дехконга
берамиз,
Горбачёв
кулини пештахта
(пеш
демокчи-Ж.М.)
килмасин куп.
Сиз кулласангиз,
биз
хам
кулимизни
пештахта
киламиз».
Гулдурос карсаклар.
Карсак
урганлар ва
Каримовни
куллаб гапирганлар
сафида
камина хам
бор эди.
«Биринчи» бемалол
ёлгон
гапириши,
халкни
алдаши, бугун
айтиб эртага
кайтиши
мумкин деган
фикрдан
йирок эдим. Таассуфки,
ана шу
мен йирок
булган
фикрлар
хакикатнинг
узгинаси
экан. Ха,
хакикат
олис-олисларда,
етганлар бор,
етмаганлар
бор!
Кунларнинг
бирида
кушнимиз
Тамара опа билан
бахслашиб
колдим.
-Каримо;в
билан бирга
укиганмиз -
деди у. –Туполончи
бола эди
Бахони паст
куйган
муаллимнинг
шури
курирди.
Купинча
«Сиёб» колхоз
бозоридан ковун
угирлаб
келишарди.
«Узбакларни
догда куйиб
келдик. «Ха,
тожик бола»,
деб кувганди,
ковунларининг
устидан
сакрадим. У
хам
сакрайман,
деб огзи билан
копишди.
Ковунлари
юмалаб
кетди»,
деганда бир
киз нимадир
мунгиллади.
Кулидаги
пучок билан
башарасига
уриб,
онаси-ю
отасини
бугдойзордан
олиб
арпазорга
солди.
Ха, энди
болаликда
нима
булмайди,-
дея каршилик
килдим.
Орадан икки
йил кечиб
«Останкино»
ойнаижахони
«Халк
сайлаганлар»
туркумидан
Ислом Каримов
хакида фильм
намойиш
килди.
«Болаликдан
баландга
сакрашни
яхши курардим»
деди «халк суйган»
бошкон. Куз
олдимга
конталаш
булган
ковунчи бобо
келди.
Тошкентда
гап таркалди:
«Каримов Олий
кенгаш
раисини
тепа-тепа
хонасидан
кувибди. Унинг
бакириб
кочганини
атрофдагилар
томоша
килишибди.
«Булмаган гап
деб уйладим.
Огизга
келганини
гапираверишарканда!»,
деган фикр
утди
кунглимдан.
Хастахонада
эдим.
Хамкасбим,
таникли журналист
дустим кириб
келди.
Ранг-руйида
кон йук.
- Мени т⨙пди, -
деди у.
Дарров
англадим.
Президент
тепган. Чунки
дустим Ислом
Каримовга
ёрдамчи эди.
Айтинг, нима
килай? Истеъфо
ёзайми,
кетайми? -
деди у.
Нима булди
узи? - сурадим
киноя билан.
Жигаристонга
бориб
кишлокни
тупрок босиб
колишини
ургандим.
Мутахассислар
бир неча
марта
юкорига хат
ёзиб хавфдан
огох этишган
экан. Агар
олди олинса
шунча одам
улиб
кетмасди. Президентга
кириб
«Жиноятчи
шу ерда экан,
сиздан хатни
яширишган»
деганимни
биламан.
«Жахонгирни
душман дер
эдим, сен
етти марта
зиёд душман
экансан!
Онангни…» деб
сукиб тепа
кетди. Айтинг
нима килай?
Чидаб
юраверинг, -
деб пичинг
килдим.
Узим хам…
Кейин бу
вокеани у
хамкасбларимизга
куп гапириб
юрди,
самимият
билан. Мен
эса
ковунчига ачинган
кизалокни
уйлардим.
Бир куни
сайловдаги
ишончли
вакилим Хафиз
ака Азизов
туйга айтди.
Алохида уйда
Каримовнинг
акаси -
Ибод ака ва
оксоколлар
утиришган
экан.
- Ибод Г⨔ниевич
ён кушнимиз
буладилар, -
дея таништирди
багри дарё,
бировга
ёмонлик
истамайдиган
инсон
Хафиз ака, -
- Бизни⩧г
болаларнинг
тогасига
угил
буладилар.
Хафиз ака
ташкарига
чикди. Биз
анча сухбатлашдик.
Ибод ака
очилмади.
Укаси хакида
суз айтмади.
Якинда туй
килгани,
туйга
Самарканд
вилоят
хокими Пулат
Абдурахмонов
келганини
тожик тилида кистириб
утди. У узр
истаб чикиб
кетгач,
дустлари
игво бошлашди.
Балки мени
тожик тилини
тушунмайди
деб уйлашдими
ёки
сессияда
Каримовга
карши
гапирганим
учун атайлаб
сурпани
очишдими,
харкалай
тушунолмадим.
Акасининг
туйига
келмади.
Шундан
огринган бу, -
деди
оксоколлардан
бири.
Йуге, Исломни
билмайдимики,
хафа булсин, -
деди бошка
бир оксокол.
Нариги акаси
улганда соат
туртгача
тобутни
кутаришмади.
Бир вакти
келди-ю,
«комиссия
бор» деб
оркасига
кайтди.
Ушанда хафа
булмаган,
энди ранжийдими?
Ишкилиб
охири бахайр
булсин.
Кургур отасини
хам зор
какшатган.
Отасида хам
бор эди-да…
Хе, отанг
гадой булса
турва ушла,
дейишган. Уйда
отамиз
утирганда
томга чикармидик?
У отасини
хам, онаси
Санобар
холани хам
хурлади.
Охири уйдан
кувиб
кутилишди
шурликлар…
Бу гапларга
ишонмасамда
вужудимда
титрок
бошланди.
Титрок
саволларга
айланди, Нахотги,
она
Узбекистоннинг
пешонасига
шундай бир угил
битган булса?
Узбекистон
охирати
Абдугани ота
ва Санобар
аяларнинг
такдирига
ухшамасмикан?!
У шурлик
юртим,
шунчалар
азият
чекканинг етмасмиди?
Лаънат
шайтонга, деб
саволларни
кувдим. Кейин
бу гапларни
бот-бот
суриштирдим.
Хатто камокдаги
укаси
Арслон
озодликка
чикиб
Тошкентга
келганида
Каримов
кабул
килмагач, бу
гапларни
ошкор
килганини
айтишганда
хам
«деди-деди»
деб уйладим.
Аммо, хакикат
улмайди.
Барибир
узини
курсатади. Каримовнинг
энг
якин
кариндошлари
хам буни
тасдиклашди.
Улар хам унга
ишонмас
эдилар. Юртга
ачинишарди.
Мен эса
кузатаман.
«Халк сузи»
ёзади:
«Узбекистоннинг
бошига бахт
куши кунди…
Подшох Аллохнинг
ердаги
сояси… Ислом
Каримов
мехрибон
отамиз… Лутфхоним
ая оламдан
утганда
кабристонга
кадар
тобутни
кутариб
борди». Куз
олдимга
Чорраха
махалласи,
Ислом Каримовни
интик кутган
кариндошлар.
Бели боглик
акаларнинг
унинг
ортидан
мунгайиб
караб колиши,
суппайган
тобут
келаверади.
* * *
Умуман
подшох
кандай
булиши
хакида маълум
бир йурик
борми?
Албатта йук.
Агар «колип» доирасида
иш
курадиган
киши учун
зарурат тугилса
роботдан
яхшиси борми?
Демак,
подшох, яъни
бугунги суз
билан
Президент
сизу бизнинг
орамиздан
чиккан киши.
Табиийки,
унинг узига
хос нукслари,
кусурлари,
камчиликлари
булади. Лекин
унинг яхши
томонлари
заррадек
куриниб,
манфий
жихатлари
буртиб турса,
бу сиз
ва бизнинг
хам шуримиз,
хам хатоимиз,
хам жазоимиз.
Инсонларга
рахнамо
булишим ун
икки фазилатга
эгалигим
туфайлидир,
деб ёзганди
буюк
бобокалонимиз
Амур
Темур. Гарчи
тарих, давр
оркага эмас,
олдинга
айланган
булса-да,
жуда катта
истихола билан
мукоясо
килиш…
Ислом
Каримов
номини улуг
бобомиз
номлари
билан ёнма-ён
ёзишни гунох
деб
хисоблайман,
лекин
таассуфки,
«Халк
сузи»(Анвар
Журабоев
мухаррир
булган
даврда)
безбетлик
ила Ислом Каримовни
сохибкиронга
тенглаштирди.
Бор йуги 2-3
сони чиккан
«Ипак йули»
газети эса
аввал Ислом
Каримовнинг,
сунг
эса Амур
Темур номини
келтирди.
Тарихга, миллатга,
уз-узига
бундай
хакорат хар
кадамда
«гуллаб
ётарди».
Шу боис
Жахонгир
Курагоннинг
ун икки коидаларига
назар
солайлик-чи,
кайси бири
Ислом
Каримовда
мужассам
экан?!
Амир Темур:
«Биринчи. Мен
сифатларимнинг
аввали деб
бегаразликни
тушундим…»
Юзлаб ва
хатто
минглаб
мисоллардан
факат биттасини
келтираман.
Еттинчи
сессияда(1991 йил
кузида)
талабчан
депутатлардан
бир гурухи
Ислом Каримовнинг
камчиликларини
бетига
айтишди. У
кулини
куксига
куйиб
«Хаммаси
тугри, тан
оламан, имкон
беринглар
тузатаман»
деб онт ичди.
Вахоланки, ундан
касам ичиш
талаб
килинмаганди.
Хуш, орадан
йил хам
кечмай нима
юз берди? Уша
еттинчи
сессияда
сузга чиккан
депутатларни
«халк
вакилликдан
олабошлади».
Сайлов
жойларига
санокли
одамлар
келиб,
когозда
бутун халк
«овоз берди».
Кувгин
устига
кувгин
бошланди.
Гараз илони
чакмаган жой
колмади.
Еттинчи
сессия
кахрамонлари
Хамза
Эшназаров,
Ринат
Бурхонов,
Алижон
Кучкоров,
Отажон Полвонов,
Ойгул
Маматова,
Тойиба
Тулаганова,
Бахтиёр Кодиров
ва бошкалар
Олий
Кенгашдаги
ишларидан четлатилдилар.
Кимдир
бушатилди,
кимдир кискартиришга
тушди,
кимдир
кувилди. Халк
депутатлари
Мурод Жураев,
Иномжон
Турсунов,
Шоврух
Рузимуродов,
Насруллох
Саид,
Имом Файзи,
Отажон
Полвоновларнинг
кисмати нима
булди? Улар
миллатнинг
гули эдилар.
Каримов
«киличи» бу
гулларни
кесиб
ташлади.
Ажойиб
каламкаш,
драматург
Иномжон
Турсунов
Каримовдан
булак
фикрлагани
учун хибсга
олинди. Мурод
Жураев хам
жиноятчи деб
топилди ва
хоказо.
Гараз асосий
фазилатга
айланди. Хар
кун, хар
соатда
кимдир гараз
йулида
курбон булди.
Амир Темур:
«Иккинчи. Мен
хар доим
Исломга катъий
риоя
килардим».
Ислом
Каримов доим
Исломга
куллук
килади. Сузда.
Каломни
«Иншоллох»дан
бошлаб
«иншоллох»
билан
тугатади.
Кулини
калламуллохга
куйиб касам
ичгани хали
ёдимизда.
Аммо
Холландияга борганда
«Бизда Ислом
хавфи бор, шу
боис
каттиккулман»
деган хам у.
Мисрга бориб
эса Ал-ахзар
дорилфуниниг
илохиёт
борасидаги
юксак хизмат
учун
бериладиган
унвонни олиб
кайтган хам
бизнинг
Бошконимиз.
Тожикистонда
озодлик
истаганлардан
куркиб
дунёга жар
солди: «Исломпарастлар,
динпарастлар
одамларнинг бошини
кесишмокда».
Маккага
бориб
кайтганда
эса катта
мажлисларда
«Мен худонинг
уйига бориб
келдим, хожиман,
билиб
куйинглар»
деди. Бир
тарафда
халкни
Курбон
хайити билан
табриклаб,
иккинчи
тарафда
мадрасалар,
мачитлардан
одамларни
кувишга амр
берди. Мусулмонман,
деган зот
учун бу дунё
зулматга
айланди. Дин
арбоблари
катагонга
учрадилар.
Эътикод, иймон,
ишонч,
диёнатни
асраган, авайлаган
кишилар
хавфли
шайтон,
тилёгламачилик,
алдов,
касдбозлик,
манфаатпарастлик,
рушватхурлик
куллари эса
рахмон булиб
куриндилар.
Амир Темур:
«Учинчи. Мен
камбагалларга
куп хайру
эхсон килдим,
ва муаммони
диккат билан
текширдим, ва
уни мумкин
кадар тугри
хал килишга
бутун
жахдимни
сарфладим».
Ислом
Каримов улуг
Жахонгирга
содик йул тутишни
истади.
Муаллимларга
текин уй-жой
бериш, ёдгиз
карияларга
имтиёзлар,
уруш
ногиронларига
машиналар
таркатиш
каби
фармонларни
эсланг.
Ойлаб, йиллаб
бу
«доно» фармонлар
таргиб
килинди.
Амалда эса
муаллимлар
текин уй-жой
олишгани
учун
узгалардан етти
марта
куп ижара
пули тулашга
гирифтор
килиндилар.
Ёлгиз
кариялар…
Миллат ичида
ёлгиз кария
йук эди. Улар
фарзандлари
билан
яшардилар. Бу
фармон узга
миллат
вакиллари
химояси учун
яратилганди.
Уруш
ногиронларининг
машина олиш
уч ун миллионлари
топилмади.
Дарвоке,
камбагалларга
«ер берилди».
Аввалдан
курилиш
материаллари
жамгарилмагани
учун бу
борада
кимматчилик
юз берди,
тахчиллик
бошланди. Бу
эл-улусга аён
хакикат…
Бугун факат
ходисаларни
эслашнинг
узи кишини вахимага
солади.
Паркентда
улдирилган
йигитлар
рухи хамон
осмонимизда
чинкирмокда.
Фаргонада
шахидлар
хакорат
килиндилар.
Андижонда
май кунлари
хибсхоналарда
йигитлар
кийнокка
солиндилар.
Наманганда
аскарлар
тинч ахолини
киргин-барот
этдилар.
Диндорларга
котил
тамгаси
босилди.
Самарканда
митинга чиккан
йигитлар
саваландилар,
камокка
олиндилар.
Кашкадарёда
тахкир
бош тутди.
Тошкент
талабалар
шахарчасида адолат
истаганлар
отилдилар…
Факат санаш учун
соатлар
керак.
Соатнинг хам
юраги
булганда
портларди…
Можароларни
«хал килишда»
«кассоб»ликни
ерига етказган
Темур
Алимов, Гулом
Алиев,
Буритош
Мустафоев,
Зокир
Алматов,
Алишер
Мардиев,
Исмоил
Журабеков,
Мавлон
Умрзоков ва
бошка «миллий
кахрамон»ларнинг
боши
вакти-вакти
билан силаб
турилди. Бу
Бошконнинг
содик
«лашкарбоши»ларига
мухаббати
рамзи эди. Кундага
куйиш учун
силанган
бошлар.
Амур Темур:
«Туртинчи.
Халойикка
рахм килдим,
барчага нафъ
еткурдим.
Бунда
бировга нохак
озор
етказмадим
ва мендан
ёрдам сураб
келганларнинг
кукраги
итармадим…»
Рахм-шафкат…
Не не оналар
угиллари
Каримовга
мухолиф
булгани учун
изтиробга
чуктирилди.
Не не болалар
отаси
мухолифатда
булгани учун
етим колдилар.
Улган
оналаримиз,
тирик булиб
рухан улган
оталаримиз…
Кариндош-уругларимизда
не айиб деганлар
канча?!
Биргина
таникли ва
истъедодли
журналист
Ахмаджон
Мухторовниг
Каримовга
шавкат сураб
ёзган ундан
зиёд хатидан
хабардорман.
«Хали бу кам,
унинг
онасини…»
дея хакорат
килганини
хам купчилик
билади.
Авазхон
Мухторовнинг
90 ёшли онаси
унга эмас,
арзини нега
Клинтонга
ёзди?
Жиззах
вилоятидан
келган
оксоколлар
хокимнинг
гаройиб
киликларидан
нолишди. «Бу курумсок
чолларни
фелетон
килиш зарур»
деди
Президент.
Шароф Убайдуллаевнинг
«Узбекистон
овоз»ида босилган
«Автобус
хокимияти»
«асари» шу
зайл дунёга
келди.
Фельетонларнинг
саноги бормикан?
Рахм-шавкат…
«Бирлик» халк
харакатининг
йулбошчилари
Абдурахим
Пулатов,
Шухрат Исматуллаевнинг
«бошини
туртта килиб
куйиш», «Эрк»
бош котиби Самад
Муроднинг
ковургаларини
синдириш, журналист
Анвар
Усмоновнинг «уйини
ёкиб юбориш»,
инсон
хукуклари
химоячиси
Михаил
Ардзиновнинг
«квартирасига
портлагич
ташлаш»,
муфти
Мухаммад
Содик Мухаммад
Юсуфнинг
«ховлисини
портлатиб
юбориш» каби
топшириклар
каердан
чикди?
«Равил, кария
Кудратни
инфарктгача
олиб бор,
билдингми?»
«Равил, ана у
данакчи
куконлик
Юсуфни эмаклат,
хамма
курсин!»
«Равил,…»
Хар куни
котибият
бошлиги
Равил
Абдукодиров
хонасидаги
аппаратдан
Президентнинг
газабли
топшириклари,
яъни
рахм-шавкати
«тараларди».
Хеч вакт
утмай у
бот-бот
ижросини
суриштирарди.
Амир Темур:
«Бешинчи.
Исломга
таалукди
ишларни мен
хар доим
кундалик ва
дунёвий
ишлардан
устун
куйиб
келдим…»
Каримов хам
исломга
таалукли
ишлар билан доим
шугулланди.
Мачит ва
мадрасаларга
катновчилар
кузатув,
таъкиб
остига
олиндилар.
Оддий хатми
Куръон
мажлисидан
Маккаи
Мухаррамадаги
йигинчиларгача
айгокчи
куйилди.
Диндорлар
Тожикистонда
нохак камалган
биродарларини
ёклаб етти
сузли шошилинчнома
юборишса,
Ислом
Каримов уч ой
матбуотни, ойнаижахонни
уларга карши
«сайратди».
Мабодо Маккаи
Мухаррамадаги
йигинларда
унга карши
бир суз айтилса
борми…
маслахатчиси
Бахтиёр
Назаров вазифасилан
жудо булар,
хофиз Шерали
Жураевнинг
«овози учарди».
Айникса,
диний
идоранинг
молиявий
ахволи унга
тинчлик
бермасди.
Дахшатли
империя даврида,
атеизм
«гуллаган» пайтда
хам хукук
тартибот
ходимлари бу
мукаддас
идорага
бостириб
киришмаган.
Лекин Каримов
у
ердаги хар
когозни узи
кургиси ва
ундан душман
бармоклари
изини
топгиси
келарди. Бош
прокурор
Бури
Мустафоев
эса бу ерда
жиноятчилик
илдиз отгани
хакида
матбуотга жар
солди. Лекин
йиллар кечиб
бирор
жиноятчи
топилмайди!
Демак, у
Аллох йулида содиклик
курсатганларни
узига
буйсундириш
учун куркув,
тахлика
оловини
сочарди.
Вакти-вакти
билан
мадрасалар,
мачитлардан
хайри-эхсон
хисобига
келган аудио
ва видео
аппаратларни
тортиб
оларди.
Уларнинг
«тили»дан
хадиксирарди.
Саудия
Арабистондан
келган
диндор мачитлардан
бирида ваъз
айтиб, бу
ердаги халк
огир кун
кечираётганини
таъкидлагани
боис 24 соат
ичида мазкур
мамлакатдан
келган барча
мехмонларни
кувиб чикарди.
Хатто
уларнинг
элчихоналари
ёпиб куйилди.
Диний
идораларга
узига содик
кишиларни «сайлаб»
куйиш хам
унинг доимий
ишларидан бири
эди.
Амир Темур:
«Олтинчи.
Барча
сузларимда
доимо
хакикатгуйликка
риоя килдим».
Ислом
Каримовнинг
хакикатгуйлиги
у тахтга
келган илк
кунданок
бошланди…
«Матбуот
эркин
булади»деб
бот-бот
айтди.
Оммавий
ахборот
васиталари хакидаги
конунинг
«Узбекистонда
цензура бекор
килинади»деган
бош
жумласини
рукач килди.
Амалда хар
бир газет
«боши»га
турт-бештадан
сокчи куйди.
Юрагидаги
гапини
ёзган каламкашларни
озодлик,
мустакиллик
душмани деб
эълон килди.
«Эрк»,
«Бирлик»нинг
газеталари
такибга
учради.
Катта
минбардан
туриб,
Узбекистон
гуллайди,
деди. Амалда
хазон булди
бу юрт.
«Пулингизни
омонат
кассасига
куйинг,
булмаса
куйиб
коласиз»деди.
Халк хафталаб
омонат
кассалари
эшигида
саргайди. Пул
куйганлар
хони-мони
куйган
кишиларга
айландилар.
Миллионлар
тийинга
айланиб колди.
«Тошкент
талабалар
шахарчасидаги
вокеаларда
«Эрк» ва
«Бирлик»нинг
кули йук»
деди халкка.
Сунг конли
вокеалар
«Эрк» ва «Бирлик»нинг
буйнига
агдарилди,
уларнинг
устидан иш
кузгатилди.
Шароф
Рашидов
масаласида
энг олий
хакикатни
мен айтаман,
деб минбарга
кутарилди. Бирок
Шароф
Рашидовни
коралаш,
гурбагур
килиш хакидаги
хужжатларда
узининг
имзоси хам
борлигини
унутди.
Узбекистон
уз миллий
армиясини
саклашга
кудрати етмайди,
деди. Аммо
Урусиянинг
юз минглаб аскарлари
Узбекистонда
туриши учун
хазинанинг
огзини очди.
Мамлакатда
хамма уз она
тилида
сузлайди, узбек
тили давлат
тили, деб
такрорлади.
Узи эса узбек
тилидаги
хужжатларни
четга суриб,
рус
тилидагиларни
укиш одатини
тарк этмади.
Паркент
вокеалари,
Фаргона
фожеаси
муносабати
билан
тузилган
комиссиялар
хакикатни
ойдинлаштирганларида
Ислом
Каримов бу хужжатларни
галадоннинг
«мулки»га
айлантирди.
Хакикатгуйларни
катагон килдирди,
алдов
усталарини
атрофига
жамлади.
Ёлгон, ёлгон
ва ёлгон
сиёсий
куроли
булди.
Амир Темур:
«Еттинчи. Мен
хар кимга
ваъда берсам,
унга вафо
килдим»
Ислом
Каримовнинг
ваъдалари
чексиз, «Узбекистонни
олти ойда
жаннатга
айлантираман»
деб ваъда
берди.
Олти ойдан
сунг халк
жаханнамга
рубару келди.
«Узбекистонда
куп
партиявийлик
шароитини
яратаман»
деди. «Эрк»
демократик
партияси тошбурон
килинди.
Озод
дехконлар,
«Бирлик» ва
бошка куплаб
партияларни
тулгогида
бугди.
«Узбекистонда
хурфикрлилик
йулини
очаман» деди.
Аммо бир
фикрлилик,
факат Ислом
Каримовни
макташ
йули очилди.
Фикри
борларнинг
боши ёрилди.
«Туркистон»
халк
харакатидан
Бахром Гойиб,
«Бирлик»дан
Пулат Охунов,
Шоврук
Рузимуродов,
«Эрк»дан
Насрулло
Саид,
Каримовни
«Каримов»
килган Шукрулло
Мирсаидов,
Узбекистонда
биринчи
булиб
компартиянинг
бошлангич
ташкилотини
таркатиб
юборган
Самандар
Куконов
бошига кулфатлар
солинди.
Улар тухмат,
бухтон билан
кораландилар.
«Узбекистонда
кишлокда
яшовчиларни
бадавлат
киламан»
деди.
Кишлокда
яшовчилар
бир бурда
нонга зор
булдилар.
«Болалар
пахта
далаларига
олиб
чикилмайди»
деди.
Мактаблар
ёпилди, Олий
укув даргохлари
бутун куз
давомида
фаолиятдан
тухтади.
Кахратон кунларда
хам болалар
оч-ночор
пахтазорда
ишлатилди.
«Узбекистонда
демократия
урнатилади»
деди. Аммо
якка
хокимлик,
зуравонлик
урнатилди.
«Туркия
йулидан
борамиз»
деди. Ой
утмай Хитой,
Корея йулига утилди.
Русияни,
Елсинни
аёвсиз
коралади. Амалда
Русиянинг,
Елсиннинг
этагидан
ажралмади.
Хали
Узбекистонда
бирор киши
Ислом Каримов
фалон ваъдасининг
устидан
чикди, деб
атолмайди.
Хатто
унинг
атрофида
гирдикапалак
булганлар хам.
Амир Темур:
«Саккизинчи.
Доимо узимни
Аллохнинг
ердаги
мулкининг
посбони деб
билдим»
Ислом
Каримов
узини
Аллохнинг
ердаги мулки
сохиби деб
билди.
Истаса, юрт
тиллоларини
Швецарияга,
Англия,
Фарангистонга
олиб бориб
куйди. Истаса
узбек
тиллоларидан
ясалган
буюмларни,
тилло симли
тунларни
дунё
мамлакатлари
буйлаб сочиб юборди.
Мухолифатдагиларнинг
шахсий
уйларини тортиб
олди.
Хатто
одамларни
хам шахсий
мулким, деб билди.
Узбекистонда
катагон
килингач, бош
олиб чикиб
кетганларни
тутиб
келтира
бошлади.
Истаса урди,
истаса улдирди.
«Москвада
яшаётган
мухолифатчилар
калтаклатди.
«Эрк» фаоли
Мирзо Урунов
кабилар улдирилди.
Шоира ва
сиёсатчи
Васила
Иноятова,
«Эрк» газетаси
бош
мухаррири
Иброхим
Хаккул,
уринбосари
Назар
Эшонкул каби
олим-ёзувчиларни
суд килдирди.
Унинг
зулмидан
Ватандан
кетиб колиш
анъанаси
булмаган
юртда
Ватансизлик
окими бошланди.
Абдурахим
Пулат, Салой
Мадаминов,
Абдуманноб
Пулат, Пулат
Охун, Ёдгор Обид,
Анвар Усмон,
Номоз
Нормумин,
Хазраткул
Худойбердиев
ва бошкалар
хорижга
кетдилар.
Эллик йил
хорижда яшаб,
умрининг
сунги палласида
Ватанни
зиёрат
килишга
отланган, умр
буйи
Туркистон
озодлиги
учун
курашган
етук тарихчи
Боймирза Хайит
келиши
биланок
Узбекистондан
кувиб чикарилди.
Озодлик
йулида
умрини
аямаган Вали
Каюмхон
юртига
келолмай
хорижда казо
килди. Рузи
Назар хоин
деб
эълон
килинди.
Бутун
тарихимиз
кузгуси
археологик
казилма
бойликлари
Россияда
колди. Пахта
арзон
нархларда
ташиб
кетилди.
Куролли
кучларга
тегишли
барча техника
Россия
хисобига
утказилди.
Угрилик,
порахурлик
авж олди.
Президент тайинлаган
хокимлар
халкни
аёвсиз
таладилар.
Самаркандда
Пулат
Абдурахмонов,
Термезда
Хаким
Бердиев, Бухорода
Дамир
Ёдгоров,
Хоразмда
Маркс
Жуманиёзов,
Тошкентда
Адхам
Фозилбеков,
Мирзо
Улугбек
туманида Шавкат
Мирзиёев ва
бошка унлаб
хоким ва хокимчалар
унинг
поспонлигида
зугмни курол
килиб халк
бошини
янчдилар. У
жаллодларни
тез-тез
янгилаб
турди.
Амир Темур:
«Туккизинчи:
Нопок ишлардан
бутун
вужудим
билан узимни
тийдим».
Ислом
Каримовнинг
энг севган
машгулоти атрофидаги
одамларни
бир-бирига
душман килиб
куйишдир.
Вактининг
куп кисмини
игво,
«деди-дедига»
сарфлайди. Шу
боис
маслахатчиси
Мавлон Умурзоков
бошка
маслахатчиси
Темур Алимов
устидан
хужжат
тупласа,
Темур Алимов Мавлон
Умурзоков
ортидан
айгокчи
куйдирди.
Нихоя
камокда
«ёзилди».
Президент маслахатчиси
Шахобиддин
Зиёмов, Ташки
ишлар
вазирлари
Шахло
Махмудова,
Убай
Абдуразоков,
Содик Сафоев
(каранг-а,
канча тез
алмашган),
давлат
котиби Рахим
Ражабов,
Вазирлар
махкамаси
раиси муовинилари
Эркин
Самандаров,
Пулат
Нумонов, Алихон
Отажонов ва
бошкалар ана
шу уйинда
уйнаб, шу
уйиннинг гирдобига
тушиб
кетдилар.
Ислом
Каримов
нопок йуллар
билан
одамларни
бадном
килишнинг
хам устаси эди.
Журналист
Шароф
Убайдуллаевга
шахсан
топширик ва
хужжатлар
бериб
Ш.Мирсаидов,
унинг
рафикаси,
сунг Р.Нишонов,
В.Камолов
хакида
фельетонлар
ёздирди. Кейин
Ш.Убайдуллаевнинг
узини хам
ишдан кувиб
юборди.
Президентнинг
бундай йулга
ошуфталигини
сезганлар у
хакда
мадхияномалар
ёза
бошладилар. Анвар
Журабоев
«Арбобнинг
кашф этилиши»
«асарини»
ёзиб «Халк
сузи»га
мухаррир
булди, Мурод
Мухаммад Дуст
«Туркиядан
Туркияга»
мадхияномасини
битиб
матбуот котиби,
Шавкат Яхёев
«Узбекистон
президентини
жахон тан
олди»
деган
«достони»ни
ёзиб
Телерадиокомпанияга
раис, Одил
Ёкубов «Хаво
йулида бир
соат» «асари»ни
багишлаб
Атамалар
кумитаси
раиси, Жамол
Камол «Мустакиллик
бойлиги»
туркум
маколаларини
эълон этиб
Ёзувчилар
союзи раиси,
Омон Матчон
телеэкран
мадхияларини
укиб Халк
шоири
унвонини
олдилар. Бу
анъанага
айланди.
Бугун
карвоннинг
на боши на
охири, на
туяси на
куппаги бор.
Хар бир
йигин, вокеа
олдидан
унлаб
кишиларни
мансаб,
унвонлар
билан
тинчитиб
туриш хам
Каримовнинг
севган
ишларидан.
Унинг халк
орасида латифага
айланган
сукишлари
хам куп
нарсалардан
дарак беради.
Атрофидаги
рахбарларни
«онангни…» деб
хакоратлаши,
тепиши,
тахкирлаши
на козонда ва
на чумичда
туради.
Нопоклик кун
сайин, соат
сайин ёйилиб
боряпти. Бу
хасталик –
давоси йук
хасталикка
дучор булганлар,
булаётганларнинг
саногига
биров етса етарди,
лекин
купчилик
етмасди…
Амир Темур:
«Унинчи: Мен
иймон билан
кудрат бир
онадан
тугилган деб
ишонганман».
Ислом
Каримов
иймонни эмас
кучни яхши
тушунади. У
кудратни
мухофаза ва
хужум деб билади.
Минглаб
чиниккан
йигитлардан
узига
курикчи танлади.
Хатто Олий
Кенгаш
мажлисларига
депутатларни
тинтувдан
сунг
киргизди.
Унинг
хузурига
белгиланган
5-10 кишидан хеч
ким
киролмайди.
Халк билан
учрашмай,
куришмай
куйди.
Узи ишлаган
ва яшаган
биноларни
темир панжаралар
билан ураб
олди. Лазер
нурлари билан
курикхона
яратди.
Хавфсизлик
кумитасидан
телефонларга
кулок тутиш
бошкармасини
узига олди.
Ички ишлари,
Прокуратура,
Хавфсизлик
кумитаси
штатларини
икки-уч баравар
оширди. У
ерда
ишлаётганларнинг
маошларини
энг юкори
килиб
белгилади.
Уларга хамма
имтиёзларни
берди.
Укитувчи,
шифокор каби
касб сохибларига
сарик чака
«инъом этди».
Тупланган
одамларни
таркатиш,
дуппослаш, мухолифатни
тор-мор этиш
буйича
баталонлар
тузилди.
Уларга
афгон уруши
катнашчилари
ва гайридинлар
жамланди.
Не-не
ёстикларни
куритди бу куч?
Абдували
Мирзодан
Абдулла
Утаевга ва
бутун
йуколганларга
кадар.
Чет
мамлакатдаги
ишбилармонларни
сотиб олиб,
улар оркали
уша
мамлакатларга
ташриф
хозирлади.
Окибатда
уз туристик
сафарларини
кудрат деб
курсатди.
Узбекистон
бугзигача
карзга ботди.
Хатто Туркманистондан
25 миллиард
сум карз
олишгача
етди. Буни
халкдан
яширди. БМТга
борганда
«Останкино»
оркали чикиш
килиб «Биз
карзи йук
давлатмиз»
деди. Вахоланки,
факат
Россиядан
Узбекистоннинг
карзлари
трилионга
етиб
колганди.
Ислом
Каримовнинг
бундай
«кудрати»
юртни огир
кунларга
бошлади.
Вактида
миллий пул киритилмади.
У
ягона рубл
зонасига
имзо чекди. У
ердан хайдалгандан
кейин хам
Узбекистоннинг
пулини
чикаришни
оркага
сурди.
Иктисод
емирилди, у
эса «кудратини»
тутиш билан
овора. Этик
тор келгач, пул
чикаришга
карор берди.
Амир Темур:
«Унбиринчи:
Мен доимо
саййидларга
эхтиром
билан
карардим,
уламо ва
шайхларни
эъзозлардим».
Саййидлар,
Пайгамбар
авлодлари,
хакни хак дегувчилар…
Уларнинг
бошида кай
булутлар
айлангани,
айланаётганини
бутун дунё
куриб
турибди.
Уламоларга
келсак… У
уламоларни
эъзозларди.
Агар шоир
Шукрулло уни
чупиллатиб
упиб турса,
адиб Саид
Ахмад
мактаса,
Хамид Гулом,
Мирмухсинлар
доимгидек
мадхия
укисалар,
Одил Ёкубов,
Пиримкул
Кодиров,
Уткир
Хошимов
окловчилик
килсалар
эъзозларди.
Усмон Азим,
Эркин Вохид,
Абдулла Ориф,
Мухаммад Али,
Азим Суюн
лаганбардорлик
эвазига у
кишининг
эъзозларида.
Ахмадали
Аскаров,
Пулат Хабибуллаев,
Эркин
Шайхов, Эркин
Хужаев каби
олимлар хам
эъзоз
куршовигв кирдилар.
Сабабнинг
хам сабаби
бор.
Олим Каримов,
Отаназар
Орипов,
Файзулла
Исхоков,
Мирзаали
Мухаммаджонов,
Ёдгор Обид,
Алибой
Йуляхшиев
кабилар эса
подшохнинг
тафтидан
бенасиб
колдилар. Бунинг
устига
Отаназар
Орипов,
Дадахон
Хасан, Олим
Каримов сингарилар
камокка
солиндилар.
Ёдгор Обид сургунда
яшамокда.
Ислом
Каримов
уламолар –
фозилу
фуззаллоларни
факат
мадхиягуйлар
деб билади.
Улар унинг
«Узбекистоннинг
уз тараккиёт
ва истиклол йули»
китобини
ёзиб
бердилар.
Сунг узлари мажлислар,
илмий
конференциялар
утказиб, уни
мактадилар,
кукларга кутардилар.
Аммо халк
ахволидан
суз очмадилар.
Уламоларнинг
«кашфиёт»лари
шу даражага
бориб
етди-ки,
Узбекистонда
яшаётган юз
ёшдан зиёд
умр
курганлар
номидан
Президентга
узок умр тилаб
мурожаат
битдилар.
Исми-шарифини
ёзолмаган,
остонадан
ташкарига
чиколмаган
кашкадарёлик,
бухоролик,
сурхондарёлик,
коракалпогистонлик
онахонлар,
боболарнинг
устидан
кулдилар.
Узбекистон
фани,
адабиёти,
санъати эса
оркага кетди.
Ислом
Каримов
замонида
дунёга татигулик
кандай асар
ёки янгилик
яратилди?
Факат
Наманганда
нефт
казишдаги
катта
фалокатни
улкан янгилик
деб жар
солдилар,
мукофотлар
олдилар.
Катта бойлик
эса 60 кун ёнди.
Уни тухтатиб
булмади. Олов
узи тингачгина,
«Олов
буйсундирилди»
деб хитоб
килинди.
Кашфиёт шу
кадар эди. Аммо
Каримов
академик
булмаган
академия
колмади.
Брежнев
тирик
булганда
балки унга
хасад
киларди.
Фарход
Рузиев каби
олимчалар
эса «Ислом Каримов
дунёда
янгича йул
яратди. Уни
Нобель мукофотига
такдим
килиш керак»
дейишгача
бориб етди.
На илож, эъзозни
куллик
калтаги деб
тушунганлар
хато килишмади.
Агар
шундай
тушинишмаса,
эъзоз
калтаги
уларни синдириб
ташларди.
Амир Темур:
«Ун иккинчи:
Мен узимнинг
икромиятим
ва
рахмдиллигим
туфайли
кишиларнинг
энг
паст
табакаларининг
хам, хаттто
бошпанасиз
гадоларнинг
хам
рахматига
сазовор
булдим».
Ислом
Каримов
рахмат
олишнинг
бошка йулларини
яратди.
Боласига
«Ислом» деб,
унинг исмини
берганлар
гиламли,
уйли,
болалари эса
кугирчокли
булдишди.
Хатто тили
чикмаган
болакайларга
фахрий ёрлик
ва
Президентниг
мактуби топширилди.
Рахматлар
ёгилди унга.
Гадолар шу
кадар
купайиб
кетдиларки,
жой талаш
жанжали
билан овора
булиб Ислом
Каримовни
макташни
хам
унутдилар.
Бирок,
газеталар,
радио,
ойнаижахон
уларнинг
уринларини
тулдириб
турди.
Рахм-шавкат хакида
афсоналар
тукилди,
кушиклар
айтилди, аммо
биров уни
курмади…
Бизнинг
нихоятда
киска
таккосамиз
будур! Уммондан
катра. Бугун
дахшатли
уммоннинг барча
кулфатларини
санашнинг
узи азобдир.
Факат, унинг
катрасида шу
кадар
жиноятлар,
кабихликлар
яширин. Шу
боис хам
Каримов номи
айтилганда
улуг
сохибкирон
номларини
ёнмакён
келтириш
бобомиз
рухига
хакоратдир.
АЛ-КИССА: Мен
гунохим учун
бобо-калоним
рухлари
каршисида
тиз чукиб авф
сурайман: Нетайки,
бобо, бу
авомга
англатмок-нинг
узга йулини
топмадим.
(1994 йил, Боку)
КОН ТУТДИ
Ривоят
килишларича
бир зулумкор
шох казога
етганда хеч
жон
беролмасмиш.
Табибу уламолар
хайрон. Кун
кечиб кеч
кирганда шох
кузларини
очибди.
- Шохан⫖охим,
яна кандай
армонингиз
бор? Амр
этинг, бажо
келтирайлик,
- дебди
табиби калон.
- Вазир⨰мнинг
бошини
танидан жудо
килинглар! -
дебди шох.
Хамма
сукунатга
чумибди. Уч
кун давомида
шох
жаллодлару
зиндонбонлар,
девонбегию мушовирларини
улимга
буюрди. Энди
эса...
- Шохан⫖охим, ул
зот сизнинг
энг ишонган
мудирингиз,
сояи
обруйингизларку,
ахир, биз кандай
килиб...
Амримни
мухокама
учун эмас,
ижро учун
буюрдим!
Вазирнинг
бошини
келтириб
курсатганлардан
сунг:
- Худог⧢ шукур, -
дебди шох, -
Энди жон
берсам булур.
Лекин сен
табиб
ненидир
сурамокчисан,
саволингни
бер,
жавобингни
оладурсан!
- Шохан⫖охим,
нечун
ишонган
одамларингизни
катлиом
килдингиз?
- У, таби❙,
сиёсат бу,
улар ишонган
одамларим
эмас, улар
кулларим
эдилар. Хатто
сендек савол
беришга
журъат
этолмасдилар.
Бирок куп
сиримни
билардилар.
Мен эса
сиримни
Тангридан
бошкага ишонмайман!
Улар яхши
кул эдилар,
кул каби жон
бердилар, мен
эса шох каби...
Бу албатта,
ривоят. Лекин
илдизи
хаётдадир.
1993 йил 29
декабрда
Мустакил
Узбекистон
Олий Кенгашининг
иккинчи
раиси хам
«соглиги ёмонлашгани
учун»
вазифасидан
кетди. Нега
иккинчи деяпмиз,
чунки
Советлар
бирлиги
даврида, яъни
1990 йилда Олий
Кенгаш
Узбекистон
мустакиллиги
декларациясини
кабул килди.
Уша кездаги
Олий Кенгаш
раиси
Мирзаолим
Иброхимов
жиловни
депутатларга
бериб куйгани
учун ва улар
Мустакиллик
декларацияси
кабул
килганлари
боис
коммунистлар
пленумида
каттик
танкид остига
олинди.
Таъкибларга
дош
беролмаган Мирзаолим
Иброхимов
узи ариза
ёзди ва етмиш
йил давомида
кадрларга
чикариладиган
хукм: «Соглиги
ёмонлашгани
учун»
ишдан кетди.
У киши
оксокол эди,
майли. Лекин
хали эллик ёш
нари-берисидаги
иккинчи раис
хам шу хукм билан
ишдан
олинди.
Бировнинг
мансабга
миниши бахт,
ишдан кетиши
фожеа эмас.
Колаверса,
йикилганни
тепмайдилар.
Бизнинг
тепадиган
фикримиз хам
йук. Аммо Ватан
такдири учун
мураккаб
булган бир
даврда
Узбекистон
конунчилик
идорасини
бошкарган
киши сиёсий
майдондан
кувиларкан,
унинг
фаолиятини
тахлил этмок
бурчимиздир.
Истаймизми,
истаиаймизми
у тарихда
коладиган
вазифада
ишлади. Тарих
эса бор гапни
билмоги
керак.
Хуш, Шавкат
Йулдошев
Узбекистоннинг
сиёсий
майдонида кандай
пайдо булди
ва Ватанга,
миллатга кандай
наф келтирди?
Москвада,
собик КПСС
Марказий
Комитетида ишлаб
юрган Шавкат
Йулдошевни
Узбекистонга,
уз юртига
жунатишди.
Михаил
Горбачёвнинг
демократик
мактабида
тахсил олган
бу одамдан
куп нарса
кутилганди. У
жасорат
билан ишга
киришиши ва
Узбекистоннинг
демократия
сари
бурилишига
сабабкор
шахс
сифатида
тарихга
кириши
мумкин эди.
Бундай
имконият хар
кимга насиб
этавермайди.
Москва КГБси
Фаргонада
вохид
миллатни иккига
булиб,
уриштирганда
Шавкат
Йулдошев СССР
халк
депутатлари
съездида
пинак бузмай
утирди. Сунг
рахбариятдан
Фаргонага
кушин киритишни
илтимос
килди.
Фаргона
вилоят
коммунистлар
идорасининг
«биринчи»си
булган бу
одам партия
комитети
биноси ёнида,
Тошлок,
Куконда халк
укка
тутилганда
куролли
жаллодлар
панасида
турди.
Фаргона
вокеалари
куп
гап-сузларга
сабаб булди.
Аммо вокеани
уюштирганлар,
гарчи СССР
аллакачон
парчаланиб
кетган
булса-да,
халига кадар
халкка
айтилган
эмас. Тугри,
партия шу
бахонада
айримлардан
кутилиб олди.
Лекин Шавкат
Йулдошев такдирланди.
Уни
Узбекистон
Коипартияси
Марказий комитети
хузуридаги
партия
назорати
идорасига
раис килиб
олиб
келишди. Бу
идорага уша
кезларда
хатто Марказий
Комитетдан
хам сурок
сураш
хукуклари
берилганди.
Унинг
раиси
коммунистик
тузум
шароитида
жумхуриятда
иккинчи шахс
булиши керак
эди. Партиянинг
ички
ислохотлари
асосан шу
идорага
ишонилганди.
Шундай
пайтда
Шавкат
Йулдошев
гунох боткогидан
чикиб
кетиши,
Фаргона
вокеалари
бирданига
унга бегона
булиши
таажубли хол
эди.
У янги ишни
бошлар экан,
Узбекистон
ойнаижахони
оркали
узининг
катта вазифага
кутарилгани
хусусида
курсатувлар
уюштирди.
«Гдлян ва
Иванов деган
боскинчилар
кушиб ёзиш
бахонасида
куп коммунистларимизни
айбсиз
камадилар, -
деди у
ойнаижахонда.
- Мен бу
коммунистлар
такдири
билан жиддий
шугулланаман.
Уларнинг
оилалари,
бола-чакалари
чинкириб
юришибди».
«Хали
кечагина
миллат конга
буялганда
бефарк булиш
мумкин
эдими?» - еган
савол уртади кунгилларни
ушанда.
Москвада
СССР халк
депутати
уларок Гдлянларга
карши бир
огиз суз
айтолмаган
одам энди бу
масала билан
ёппасига
шугулланишига
ишониш кийин
эди.
Орадан куп
утмай
Узбекистон
халк депутатларидан
бирининг
урнига уни
депутат килишди.
Бу кайси
хизматлари
учун тухфа
эканлигини
униннг
миллат
вакили
булганини
сезмай колгандек
билолмай
колишди.
Зеро,
сиёсатчини
давр ва дунё
етиштирмоги керак.
Уни кимдир
етиштирар
экан, у
кимнингдир
мулкига
айланади.
Узидан
баланд
турган
сиёсатчига
карши фикр
айтган
кундан
бошлаб киши
сиёсат майдонига
киради.
Шавкат
Йулдошев эса
сиёсатчиликни
тухфа сифатида
олди...
У Узбекистон
Олий
Кенгашининг
12 чакирик 3 сессияга
оддий
депутат
сифатида
эмас, Кенгаш
раиси
сифатида
хам келди.
Олий Кенгаш
мажлисига
кадар бир
неча боскичли
тастиклардан
утганди.
Сессияда
Узбекистон
Компартияси
Марказий
Комитети
биринчи котиби
Ислом
Каримов
"Йулдошевни
партия шу ишга
лойик» деб
топганини
айтди.
Фаргоналик
депутатлардан
айримлари
газабга
миндилар.
Президент
Ислом Каримов
уларнинг
ховурини
босди.
- Шавка⪔
Йулдошев
Олий Кенгаш
раиси
сифатида
Фаргона
вокеаларини
ким
уюштирганини
аниклайди. Бу
вазифа унга
имкон беради.
У конли
вокеаларга
гувох
булгани учун
хам партия
унга бу маъсулиятли
вазифани
юклаяпти, -
деди у.
Олдиндан
тайёрлаб
куйилган
«навбатчи»
депутатлар
уни куллашди.
Жумхурраис
курсига
утириши
хаммонок, Шавкат
Йулдошев
гайриконуний,
гайриинсоний
хатти-харакатларга
берилди. Шу
даражага
бориб етдики,
депутатларни
яккама-якка
сухбатга
чакириб,
Президент
хатоларини
айтиб,
«Буни сиз
гапиринг, мен
сессияда суз
бераман» деди
ва дархол
Президентга
бу депутатлар
уни танкид
килишмокчи
эканликларини
етказиб
катта бир
уйин бошлади.
Сессияда
танкидий
фикр айтган
депутатни фитначи
деб айблади.
Мутлок
бухтон,
тухмат билан
12
депутатнинг
такдирига
болта урилди.
На конун ва
на инсоф
тарозисида
турадиган
кабихликлар
очик-ойдин
амалга
оширилаверарди.
Узбекистон
иктисодий ва
сиёсий
бухрон куйнида
колишида
Шавкат
Йулдошевнинг
катта
айблари бор.
У
иктисодий ва
сиёсий
таназзулга
олиб борадиган
унлаб
карорларга
имзо чекди.
Унинг
Фаргонадаги
айбларини
очишга уринган
Узбекистон
халк депутати
Иномжон
Турсуновнинг
хибс
этилиши, халк
депутати
Самандар
Куконов камока
солиниши, бир
катор
депутатларнинг
ваколатлари
тухталиши,
Олий
Кенгашдан
уттизга якин
халк
депутати
ишдан
хайдалиб,
уй-жойи
тортиб олиниши
Шавкат
Йулдошевниг
сиёсий
максадлар
йулида хар
нарсадан
кайтмаслигини
курсатса, Узбекистон
йулини
белгилайдиган
конунлар
четлаб
утилиб, халкни
огир ахволга
соладиган
карорлар пайдо
булиши унинг
миллатга
хиёнат
килганини
очиклайди.
Шавкат
Йулдошев
Олий Кенгаш
раиси уларок,
битта максад
билан яшайди.
Мансабни
саклаб колиш
ва уз
хузурини
куриш
максади эди
бу. 1991 йил собик
СССР
таркалиб
кетгач, унга
Москвадан
«Жигули»
машинаси
мукофотга
беришди. Уни
савдо
вазирлиги кимматбахо
нархдагисига
алмаштирди.
Машинани
савдо
марказидаёк
Бухорога
сотиб юборди.
Сунг бу иш
давом
этаверди.
Машиналар
келиб
кетаверди. Бу
орада
Тошкент
шахрининг
Хамид
Олимжон
майдонидаги
18 каватли
уйдан кизига
ва
жиянларига,
хукумат
уйидан узига,
Туркистон
харбий
округи
генераллари
кучиб кетган
уйлардан
колган
болалари ва
югурдакларига
хашаматли
уйларни олиб
берди
Шавкат
Йулдошевнинг
хатти-харакатларига
карши 1992 йилда
«Халк сузи» ва
«Народное
слово»
газеталари
жамоаси иш
ташлади. Шу
куниёк
Шавкат Йулдошев
карор
чикариб, уч
юз киши
ишлаётган
газеталарни
ёпиб
ташлади.
Каламкашлар
иш ташлаш
пикетларни
давом
эттиравергач,
газета
тикланди-ю,
жамоа
фаоллари
кувгинга
учради. «Халк
сузи»
жасоратли,
демократик
газетадан
мадхиягуй
хукумат газетига
айлантирилди.
Шавкат
Йулдошев
нохосдан
карорга имзо
чекиб, Олий
Кенгаш
Ошкоралик
кумитасини
кискартириб
юборди.
Депутатларнинг
норозилиги
кучайганини сезгач,
карорини
бекор килди.
Киска даврда ун
олти марта уз
карорини
бекор
килишга
мажбур булди.
У билиб туриб
гайриконуний
ва
гайриинсоний
карорларга
келарди.
Чунки
топширик олган
махали уз фикрини
айта олмас ва
«хуп-хуп» дея
дарров
ижрога киришарди.
У имзолаган
карорлардан
куйганлар
Президентга
учрашиб,
орадаги
мушукни
кувиш йулини
топишса,
Йулдошев
кайта
топширик
олар ва «хуп»
дея яна
карорни
узгартирарди.
Олий Кенгаш
раиси
уйинчокка
айланганини
халк хам
сезиб колди.
Раис узи уйинчокка
айланганида
эмас гап.
Гап Олий
Кенгаш хам
Президентнинг
оёги остига
ташланганидадир.
Зеро,
Президент
учун айни шу
керак эди.
Шавкат
Йулдошев
вазифасини
бажариб
булди. Шу боис
уни
улоктирди.
Янгисини
топди. Унинг
хам
вазифалари
бор. У хам
керак. Вазифаси
битиши
хамонок
ундан хам воз
кечилади.
Президентимизнинг
кадрлар билан
ишлашдаги бу
«оламшумул»
тажрибаларини
хамма билади.
Факат
тузокка
тушганлар
узлари
илиниб
турганларини
билдирмасликка
уринишгани
ачинарли.
Мустакил
Узбекистоннинг
мустакил
Олий Кенгашининг
мустакил
раиси Шавкат
Йулдошев
тарихимизда
алданган ёки
биров
томонидан
бошкарилган,
деб эмас,
мустакил
коммунист
сифатида колади.
Зеро,
коммунист
топширик
бажаришда
кул, жавоб
беришда мустакилдир!
Халк хам
Шавкат
Йулдошевга
уз хукмини
чикарди. »Кон
тутди» дею
хулоса килди.
Ха, кон
тукканни
албатта кон
тутади!
Бу эса хали
Шавкат
Йулдошев
Президентдан
кутулиб
кетди дегани
эмас.
Ривоятда
келтирилганидек,
сир
билганларнинг
такдири
сирли
равишда сирга
айланажак!
1 январь 1994 йил
АЛ_КИССА: Мен
бу
сатирларни
ёзар эканман,
сен
аллакачон
йулдошевларни
унитиб
булгандинг.
Чунки
каршингда
янги-янги
йулдошевлар
чикарилганди.
ФОЗИЛБЕКОВ
ХАМ КЕТДИ
Узбекистон
Президенти
Тошкент
шахар хокими
Адхам Фозилбековни
ишдан олди.
Адхам
Фозилбеков. У
ким эди?
Илгари
Тошкент
шахар
коммунистлар
партиясининг,
сунг
номигина
узгарган
Халк демократик
партиясининг
Тошкент
шахар
кумитаси
биринчи
котиби булиб
ишлаган бу
одам узини
президентнинг
энг якин, энг
садокатли
одамларидан
бири деб
биларди.
Узбекистон
телевидениксини
куриб борганлар
уни доим
Президент
ёнида
куришар, кучоклашиб,
кул-куллашиб
туришганини
куп
гапиришарди.
Адхам Фозилбеков
ана шу
кайфиятни
йукотмаслик
учун бутун
махоратини
ишга солди.
Ва Узбекистон
Бош конунида
эътироф
этилмаган
булсада Президентни
Тошкент
шахрида
хоким
сайлови
утказишга
кундирди.
Умумхалк сайлови
давомида
Президент
хам, хукумат
машинаси хам
унга ишлади.
Сайловга
ундан бошка
одамнинг
номзоди куйилмади.
Купчилик
тошкентликлар
куринишидан
жуда мулойим,
аммо
коммунистик
партия
уйинларидан
анча
хабардор бу
одамни
исташмасада,
у хоким булди.
Юкоридан
инъом
этилган бу
тортикни
оклаш учун у 1992
йил 16 январда
Тошкент
шахрида
талабаларни
укка
тутишга
рахбарлик
килди. Сунг,
Олий Кенгашнинг
7 сессиясида
Президентнинг
камчиликларини
айтган,
узининг
шогирди ва
энг якин
сафдоши
Узбекистон
халк
депутати,
Фрунзе туман
хокими Шухрат
Нусратовни
хатто
сессияга
киритмасдан
ишдан олди.
Лаёкатсиз
аммо хар
кандай кабих
ишга тайёр, Президентга
ёкадиган
кишиларни
эса катта
лавозимларга
тайинлади.
Масалан,
рахбарлик
фазилатидан
йирок, умрини
кайфу сафода
утказиб
юрган Шавкат
Мирзиёевни
Мирзо Улугбек
тумани
хокимлигига
утказди.
Юзма-юз
гаплашганда
узини
самимий
курсатишга
уринган
Адхам
Фозилбеков
сиртидан
мухолифатга
карши ут
очиб, узини
Президентга
якин килиб
курсатиш
максадини
кузлади.
Президент
хам унга ишонди
ва унинг
билан
куп иш
килишга
улгурди.
Куркоклик,
хакикатни
очик
айтолмаслик,
хушомад ва
кулларча
кур-курона иш
битириш хар
кандай
кадрни
охир-окибатда
шарманда
килади.
Коммунистик
режим
даврида
илдиз отган
ва бугун яна
хам кенгрок
кулоч
ёйган бир
одат бор.
Юртга эмас,
рахбарга, энг
биринчи
рахбарга
хизмат килиш.
Адхам Фозилбеков
ана шу
мактабга
содик булиб
колди. Хеч
качон кокилмайман,
йикилмайман,
деб уйлади.
Бу эса унинг
катта хатоси
эди.
Бугун
Узбекистондаги
аксарият
кадрлар худди
ана шундай
фикрдалар ва
хатто йулда эканликларини
тан
олгилари
келмайди.
Ёнларидаги
сафдошларининг
такдири хам
уларга сабок
булмаётгани
кишини
ажаблантиради.
Узбекистон
Президенти
маслахатчиси,
олим Бахтиёр
Назаров
гайриинсоний
харакатларни
куриб, билиб
халкни
алдашга,
Президентни
севишга
ундади. Жон-жахди
билан
харакат
килди. Аммо
ишдан кувилди.
Вазирлар
махкамаси
раиси
муовини, шоир
Эркин
Самандаров
миллатни ёлгон
ва
алдовларга
куникишга
ургатиш
йулини
яратди. Узи
шу йулнинг
курбони
булди.
Президент
уни ишдан
хайдади.
«Узбекистон
овози»
мухаррири
Расул Рахмоновдек
Президентни
макташга
хисса кушган одам
йук. У хам
вазифасидан
кузатиб
куйилди.
Унинг урнига
келган Шароф
Убайдуллаев
эса
Президентнинг
курсатмасини
бажариб
собик
вице-президент
Шукрулло Мирсаидов,
сунг унинг
умр йулдоши
хаккида хамда
уз
хак-хукукларини
талаб килиб,
Президент йулини
кулламаган
бошка унлаб
одамлар хаккида
бухтонлар
ёзди.
Вазифасини
утаб булгач,
у хам
улоктирилди.
Бу уйин
вилоятларда
хам айни
куринишда давом
этмокда.
Барча вилоят
хокимлари
хам ана шу
уйиннинг
ташкилотчиси,
ижрочиси
була туриб
унга енгилдилар.
Энг
ачинарлиси
бугун хам
Президент шу
одамларни
чакириб,
мансаб,
вазифа берса,
улар яна
хушомад,
мадхияни
бошлаб
юборадилар
ва хар кандай
кабих,
конунсиз
топширикларни
бажараверадилар.
Кадрлар
билан
ишлашда доим
ана шу жихат
назарда
тутилган.
Бугунги
рахбариятни
аксарияти иш
жойларида
Президент
кунгирогини
кутиб утириш
билан вакт
утказадилар.
Имкони
топилган
жойда уни
мактайдилар
ва хушомадгуйлик
киладилар. Ва
узларини бебурд
килиб
куядилар.
Бу кадрларни
айбламокчи
эмасман. Улар
шундай хам
кийнокда.
Виждон азоби
ёндирмокда уларни.
Факат
уларнинг
такдири
бошкаларга
дарс булмагани
уйлатади
мени.
1994 йил, март
АЛ-КИССА:
Бобур Мирзо
дейдиларки:
«Борарга не
маизил
муяссар,
турарга не
давлат
мукаррар!»
Сен буни
англаган кун
дунёда куп
нарсалар
узгаради.
КУЧ АДОЛАТДА
Куч
адолатдадир!
Бобокалонимиз
Амир Темур
хазратларининг
«коидаи
аввал», дея
улуглаганлари
бу калима
хаккида
шундай
ривоят бор:
Амир Темур
катта
зафардан
сунг зиёфат
берганларида
уламолардан
бири уртага
чикиб «Сиз
кучлисиз.
Сизнинг
айтганингиз
айтган,
деганингиз
деган. Сиз сафарда
эканлигизда
икки махбус
хаккида козиларимиз
карор бера
олмадилар.
Чунки бу
махбусларнинг
сизга якинлиги
бор эди,
деганида,
Мирсаид
Барака уламонинг
сузини
булиб; «Куч
адолатдадир!
Хазратимиз
кучни адолатдан
олмокдалар.
Сиз эса
хазрат Амир Темурни
адолатсизликка
бошлаб,
халкнинг
назаридан
колдирмокчисиз»,
дейди шунда.
Амир Темур «Адолатдан
куркувни
устун куйган
кози
миллатнинг
шуридир» деган
эканлар.
Бугун
Америкада
адолатли
тамалга
асосланган
суд
хокимияти
мавжуддир.
Конституцияга
кура, АКШ
олий
махкамасининг
аъзоларини
Президент
тайинлайди
ва сенат
тасдиклайди.
Аммо Олий
махкама
аъзолари умр
буйи
вазифада
колиш
кафолатига
эгадирлар.
Конституция
махкамаси
Президентнинг
карорларини
бекор килиш
ва конгресс
кабул кабул
килган
конунларни
конституцияга
хилоф, дея
эълон этиш
хаккига
сохибдир. Америкада
конституция
махкамасини
хакикатдан
хам учинчи
хокимиятнинг
тебранмас
устини дейиш
мумкин. Унинг
карорларини
на Президент
ва на
конгресс менсимай
четга сура
олмайдилар.
Аксинча конституция
махкамаси
карорлари
олдида
сузсиз
буйсунишларини
доим намойиш
этиб
турадилар.
Худди
шунингдек,
суд
системасининг
бошка тармоклари
хам
мустакилдир.
Хеч кимда суднинг
фаолиятига
бевосита ёки
билвосита
таъсир этиш
хакки йук.
Агар
Узбекистон
конституциясини
хам варакласак,
худди ана
шундай
манзарани
курамиз. Унда
«Узбекистон
Республикасида
суд хокимияти
конун
чикарувчи ва
ижро этувчи
хокимиятлардан,
сиёсий
партиялардан,
бошка жамоат
бирлашмаларидан
мустакил
холда иш
юритиши»
белгилаб
куйилган.
Хатто
Узбекистон
Республикаси
Олий Мажлиси
кабул килган
хужжатларни,
Узбекистон
Президенти
фармонларини,
хукумат
карорларини.
Давлат
хокимияти
махаллий
органлари
хужжатларини
конститутцияга
зид булган
такдирда
бекор килиш
хаккига
сохиблиги
алохида
уругланган.
Лекин
мустакилликнинг
утган
йилларида
Узбекистон
конститутциясига
хилоф
равишда
куплаб
фармонлар,
карорлар
кабул
килинди. Аммо
конститутция
махкамаси
улардан
бирортасини
хам бекор
килган эмас.
Маълумки,
Олий
Мажлис овоз
бериш йули
билан конун
матнини
кабул килади.
Конун
имзоланиб,
матбуотда эълон
килинганда
эса матн
тахрир этилган,
баъзи
холларда куп
жойлари
кайта ёзилган
холлар
булади. Бу
айникса, 92-94
йилларда
жуда хам авж
олганди.
Шундай
пайтда
Конститутция
махкамаси уз
сузини
айтмади. Ёки
мухолифат
аъзоларини
суд килиш
жараёнларида
конунлар
урнига телефон
буйруклари
асос булди.
Яна
Конститутция
махкамаси
жим
эди.
Президент
фармонлари
ва хукумат
карорларини
бирма бир
тахлилдан
утгазсангиз, конунлар
бошка, фармон
ва карорлар
бошка
эканлигини
курасиз.
Хуллас,
Конститутция
махкамаси
асосий конунда
ёзиб
куйилган
куриниши учинчи
хокимият
тарзида эмас,
балки ижро
хокимиятининг
бир булими
сифатида
фаолият
курсатаётгани
бугун сир эмас.
Хатто АКШ
ишлар
департаментининг
Инсон
ха