Shuhrat AHMADJONOV

DO’Kning Toshkent bo’limi rahbari

O’ZBEKISTON OZOD DEHQONLAR PARTIYASI ASOSCHILARIDAN BIRI, FERMER RISQALI ZIYAVIDDINOV VAFOT ETDI

Risqali Ziyaviddinov 1938 yil 1 dekabr kuni Toshkent viloyati, Qibray tumani, Baytqo’rg’on qishlog’ida tug’ilgan. U 1958 yilda Toshkent politexnika institutiga (hozirgi Texnika universitetiga) o’qishga kirdi. Uning otasi 2-Jahon urushi nogironi bo’lib, oilaning asosiy boquvchisi bo’lgan Risqali institutdagi o’qishini davom ettiraolmadi. U Chirchiq shahridagi Qiyin eriydigan, o’tga chidamli metallar kombinatining 9-sexida 1960 yildan 1988 yilgacha, ya’ni pensiyaga chiqqaniga qadar usta bo’lib ishladi. Unga 1981 yilda SSSRda xizmat ko’rsatgan metallurg faxriy unvoni berilgan edi.

R.Ziyaviddinov 1990 yilda rahmatli professor Olimjon Karimov bilan birgalikda dehqon-fermer xo’jaligini tuzish, avvalambor dehqonlar manfaatini himoya qiladigan Ozod Dehqonlar partiyasini asos solish yo’lida faoliyat olib bordi. Natijada 1990 yil 29 sentyabr kuni Toshkentda (Mirza Ulug’bek tumani, Pishpek ko’chasi, 21-uyda) O’zbekiston Ozod Dehqonlar partiyasi (ODP)ning ta’sis qurultoyi bo’lib o’tdi. Unda R.Ziyaviddinov o’z fikrinlarini ochiq bildirgan edi (ushbu qurultoyda kamina ham qatnashgandi). ODPning 1991 yil 14 dekabrda qaytadan o’tkazilgan ta’sis qurultoyida R.Ziyaviddinov faol ishtirok etdi.

ODP ta’sis qurultoyi hujjatlari tayyorlangach, uni 1992 yil yanvarida prof. O.Karimov va R.Ziyaviddinov O’zR Adliya vazirligiga olib borib topshirishgan. Bir oyga yaqin vaqt o’tgach ikkalasi Adliya vaziriligiga borib, ODPni ro’yxatga olish rad qilinganligi haqidagi rasmiy javobni olishgan. (Kamina bu haqda www.uzbekcongress.org saytida 2006 yil 1 yanvar kuni chop etilgan “Yaqin tariximizga nazar. Ozod Dehqonlar partiyasining asoschisi, professor Olimjon Karimov – 80 yoshda” nomli maqolada batafsil yozgan.)

Avvalambor R.Ziyaviddinovning sa’y-harakati, qolaversa ODP raisi, rahmatli akademik Mirzaala Valiyevich Muhammadjonov, prof. O.Karimov yordami bilan Risqali aka 1992 yilda 3 gektar yer oldi va O’zbekistonda birinchilardan bo’lib “Ziyaviddinov Risqali dehqon-fermer xo’jaligi” nomli dehqon-fermer xo’jaligining hujjatlarini rasmiylashtirdi va hokimiyat idorasida ro’yxatdan o’tkazdi.

Risqali aka 1995 yilda 3 gektar yerni kolxozga topshirib, kolxozning chekkasidan 20 gektar yer oldi va dehqon-fermer xo’jaligi faoliyatini kengaytirgan holda davom ettira boshladi.

Risqali aka yerga, turli o’simliklar yetishtirishga qiziqqan inson edi. U 1997 yilda asli vatani Shimoliy Amerika bo’lgan yer noki (topinambur) o’simligini o’z yerida o’stira boshladi. Bu o’simlik ekilgan har gektar yerdan 200 sentnerdan 1000 sentnergacha ozuqabop yashil massa, 200 sentnerdan 1300 sentnergacha tuganak (kartoshkaga o’xshagan, faqat ko’rinishi nokni eslatadi) hosilini olish mumkin. Yer nokini texnik maqsadlarda ham (uning tuganaklarida 30-40 foizgacha inulin moddasi bor), yem-hashak va oziq-ovqat mahsuloti sifatida ham ishlatish mumkin.

R.Ziyaviddinov 2004 yilda Xorazmga borib, bir fermerdan jo’xorining boshqacha sorti urug’idan 20 kilosini 300 ming so’mga sotib olgan va o’z yerida ekkan edi. Muallif 2005 yil 29 noyabr kuni Ozod Dehqonlar partiyasi tarixi masalasida suhbatlashish uchun Risqali akaning uyiga borganida, u suhbat oxirida kaminani omborxonaga taklif qildi. U 20 ga yaqin qoplarga solib qo’yilgan oq rangdagi, uzun jo’xori hosilini ko’rsatib, zavq bilan gapirgan edi. U shuningdek odatdagi qulupnaydan bir necha marta katta bo’lgan qulupnay sortini topgani va yetishtirgani, O’zR Fanlar akademiyasi ilmiy-tekshirish instituti olimlari bilan hamkorlik qilayotgani, 2005 yilda 5 gektar yerga issiqxona qura boshlagani haqida ham gapirdi. Shunda muallif: “Shuncha qiziqarli ishlaringiz haqida maqola yoki esdaliklar ko’rinishida yozsangiz yaxshi bo’lardi, bu besh kunlik, g’animat dunyo, farzanslaringizga, avlodlarga ba’zi narsalarni yozib qoldirsangiz ma’qul ish bo’lardi” dedi. U hozir hisobotlar va ishlar ko’pligini aytib, keyinroq yozarman, deb qo’ydi.

Shu yerda Risqali akaning 2004 yil kuzida o’z dalasi oldida tushgan fotosuratni keltirib o’tsak.

Foto 1. Risqali Ziyaviddinov o’z dalasida. 2004 yil.

1998 yilda taniqli kinorejisser, SSSR kinochilar uyushmasi a’zosi, O’zbekiston “Birlik” xalq harakatining sobiq faollaridan biri Abdulaziz Maxmudovga davlat byudjetidan mablag’ berishib, birorta fermer haqida hujjatli film qilib berishini so’ragan edilar. U 1998-1999 yillar davomida Risqali aka ishlari, hayoti haqida 60 minutlik hujjatli film yaratdi. Bu filmni Risqali aka ham, prof. O.Karimov ham ko’rishgani haqida o’sha yillari kaminaga aytishgan edi. Abdulaziz akaning muallifga 2006 yil 6 avgust kuni aytganiga ko’ra, O’zbekiston kinochilarining o’sha paytdagi rahbari Temurmalik Yunusov 215 (!) banddan iborat e’tirozlar ro’yxatini bergan va filmga tuzatishlar kiritishni talab qilgan. Abdulaziz aka buncha ko’p tuzatish qilishga rozi bo’lmagan. Shu sababli unga bu mehnati uchun oylik to’lashmagan va film teleekranlarda namoyish etilmagan.

2003 yilda Ozod Dehqonlar partiyasini qayta tiklash vaqtida ham Risqali aka prof. O.Karimovga yordam berdi, Baytqo’rg’ondagi choyxonada dastlabki uchta uchrashuvni tashkil etishda katta xizmat qildi.

Muallif Ozod Dehqonlar partiyasi rais o’rinbosari Nurjon Shinbayev (1952 yilda tug’ilgan) bilan suhbatlashish uchun 2006 yil 4 yanvar kuni Baytqo’rg’onga – Risqali akaning uyiga borgan edi. Yangi yil kunlari emasmi, stolga turli noz-ne’matlar qo’yildi. Jumladan aroq va konyak shishalari ham stolda bor edi. Risqali aka piyolalarga araq quyib, Nurjon akaga berdi va keyin kaminaga ham uzatdi. Muallif ikki yildan beri ichmayotganini aytib rad qildi va Qur’onning 90-91-oyatlarida kishini mast qiluvchi narsalarni iste’mol qilish taqiqlangani haqida aytdi. Shunda Risqali aka O’zbekiston mustaqillikka erishgach nomoz o’qiy boshlagani, lekin 1990-yillar oxirida, ayniqsa 1999 yil fevral portlashlaridan so’ng nomozxonlarga qarshi quvg’inlar boshlangach, bir kuni uni ham kuchishlatar organ xodimlari o’z idorasiga chaqirib, nomoz masalasida so’roqqa tutishgani, shu so’roqdan keyin nomoz o’qishni to’xtatgani va araq ichishni davom ettira boshlagani haqida qisqacha gapirgan edi …

Risqali akaning turmush o’rtog’i - Karima opaning muallifga 2006 yil 5 avgust kuni aytib berganiga ko’ra, u umr bo’yi kasal bo’lmagan. Lekin 2006 yil yanvarida oziy boshlagan. 2006 yil fevralida uni Chirchiqdagi harbiy gospitalda, so’ngra Toshkent Meditsina akademiyasi kasalxonasida professorlar ko’rigidan o’tkazib, analizlar oldirishgan. Professorlar qizilo’ngachdan oshqozonga o’tish joyida kasallik borligini aniqlashgan va operatsiya qilish kerakligini aytishgan. Lekin umr bo’yi jiddiy kasal bo’lmagan Risqali aka operatsiyaga rozi bo’lmagan va vrachlardan, tabiblardan dori-darmon olib sog’ayib ketishga umid qilgan. Qizilo’ngachdagi yallig’lanish, o’simta (polip) kattalashib, oxiri umuman ovqat o’tkazdirmay qo’ygan. Oxir-oqibat 2006 yil 4 avgust soat 22.00 da Risqali aka vafot qildi.

Risqali aka 5 avgust kuni Baytqo’rgondagi qabristonga dafn etildi. Uni Olloh rahmat qilsin, oxirati obod bo’lsin!

Risqali akaning bola-chaqasi haqida (axir insondan bu dunyoda yaxshi ishlar, bola-chaqa va yozgan kitoblariyu maqolalari qoladi). Uning qizi Gavhar (1965) uy bekasi, o’g’illari Alisher (1966) – Toshkent viloyat soliq inspeksiyasi xodimi, Ulug’bek (1967), Farhod (1971) va Qurbonali (1973) – uchalasi Risqali aka asos solgan dehqon-fermer xo’jaligida ishlashadi. Risqali akaning va Karima opaning 16 nevarasi bor. Shu yerda Risqali Ziyaviddinov o’z oila a’zolari bilan 2003 yilda tushgan fotosuratni ham keltirib o’tsak (ikkala surat Risqali aka oilasi arxividan olindi).

Foto 2. Birinchi qatorda (chapdan o’ngga): Maftuna (1991), Risqali aka, Umid (1999), Karima opa, Farrux (1994), Jamoat (1991). Ikkinchi qatorda: Ulug’bek (1967), Shamshiddin (1965, Risqali aka amakisining o’g’li), Qurbonali (1973), Dilafruz (kelin, Farhodning turmush o’rtog’i), Farhod (1971). 2003 yil.

E-mail: shuhrat1954@yahoo.com

2006 yil 6 avgust. Toshkent.