Улугбек
Биз
качон кайтамиз….
узлигимизга?
-Чидаймизда,
Бу захматлар утар,
кетар!
(Юлдуз Усмонова
кушигидан)
2005 йил, 12 майдан бошлаб узбек халки учун бошка давр бошланди. Андижоннинг Бобир майдонида отилган уклар салкам 26 миллионлик мамлакатни узга бир Даврга утказиб юборди…..
Бу Даврда хамма нарсалар узгача. Карашлар, сузлашувлар, кулгулар, кайгулар…..Уларни самимийлик, хотиржамлик, хакгуйлик тарк этган. Уларга куркоклик, гумрохлик, ёлгончилик, риёкорлик жо булгандек гуё……
Турли сохалар хам шу Даврга маслашиб кетди. Узгаришлар аввало таълим сохасига «хужум» бошлади.
Мактабларда инглиз тили дарслари кискартирила бошланди. Якин якинда хам арзандаларини инглиз тили чукуррок укитилувчи мактабларга беришаётган миллатдошларимиз (улар асосан, хокимиятларда ишлашади) болаларини тезлик билан рус мактаблари ва синфларига топшира бошладилар. Кизиги, инглиз тили дарс соатлари хам кескин кискартирилиб, «Чет тили» Фани сифатида Немис тили укитила бошланди.
-Нима булибди, - дейди таълим амалдорларидан бири, - немис тили билан инглизчани деярли фарки йук.
Болаларга кийин булди. Кечагина инглиз тилида утилаётган дарслар, бирданига немис тилига айланиб колгани бир томон, немис тили дарсликларининг фавкулодда етишмасли (бундай булиши кимнинг хам тушига кирибди?) яна бир томон……..Беихтиёр, яхшиям япон тилига утмаганимизга шукр килиб коламиз…
Узга Даврда узбек расмий Оммавий ахборот воситалари «Андижон синдроми» деб аталувчи огир хасталикка чалинди. (Вактдан вактга кучиш осон булибдими?!) Америкача сериаллар ва фильмлар, «Инглизчани урганамиз», ва яна Инглиз тилидаги янгиликлар дастури каёккадир гойиб булди. Японча, корейсча, арабча сериаллар, фильмлар уларнинг урнини босиб кетди. Авваллари тахлилий курсатувлар ва маколаларда махллий журналистлар Америкача ва Европача хаёт тарзини ижобий буёкларда талкин килишган булса, энди, «…бизга бундай хаёт тарзи керак эмас..», «уларда ота угилга карзга пул беради» каби тахлилийми, тахдидийми иддаолар…..
Якиндагина узбек ОАВда кукларга кутарилган Америка кишлок хужалиги техникалари «Кейс», «Магнум»лар хам «кора руйхат»га тушиб булди. Газеталар ва телерадио тулкинлари, Россия тракторларининг кулайликларини гапириб чарчамаётган дехконлар билан тулиб бораяпти.
Хокимиятлар ва махаллаларда булиб утаётган турли туман учрашувлар ва мажлислар хам узга Даврнинг совук конунларига мос равишда утаяпти. «Мохият» мустакил газетасининг мухаррири Иброхим Норматов, Жиззах шахар фаолари билан учрашувда (14 июн, 2005 йил) сузлаган нуткига эътибор беринг: (айнан берилаяпти)
«Кейслар ва бошка техникаларни улар дехконларимизга чириган ва ишлатилган холатларда беришади – яъни туркияда, эронда, хитойда ишлатиб булишган техникаларни алдаб, узбекларга сотишяпти. Узбекистонни узига карам килмокчи улар. Уларни сиёсати – зуравонлик ва халкни эътикоддан айирадиган сиёсатдир!»
Ёки: «Туркия, Арабистон ва Хитойда Узбекистон хакида булмагур гапларни америкаликлар таркатаяпти. Аслида, Андижон вокеасини Америка ва Буюк Британия НАТО иштирокида уюштирганлиги сир эмас. Улар бизга гарб демократиясини кабул килишни буюришмокда. Гарб демократияси бу – фохишабозлик, бехаёлик, порахурлик, ва бузгунчиликдир. Уларда порахурлик ривожланган, бизда 100 минглаб пора олишса, уларда миллионлаб олишади»
Ёки янаям аникрок: «Америка- котиллар мамлакати. Эронда уларнинг бир самолёти туй булаётган уй устига кулади. Хеч ким жавобгарлика тортилмади. Шуми уларнинг демократияси?»
Шу йигинда сузга чиккан Республика Маънавият ва маърифат маркази мутахасиси мутахасиси Илхом исмли йигит эса уз фикрларининг «багоят теранлиги» борасида аввалги нотикдан хам утиб тушди. Мана унинг сузлари:
«Энди курилаётган давлатда цензура булади. Хизбутчилар Андижондаги галаённи уюштирган. Акром Юсупов Американи одами. Бахтиёр (Хамроев – изох авторники), Толиб(Ёкубов) Улугбек (яъни, автор), Жамшид (Мухторов – «Эзгулик») улар – инсон хукуки химоячилари никобидаги манкуртлардир. Улар моддий манфаат йулида уз ватанларини сотаётган хоинлар. Бахтиёр ким у? У – уз уйига камалиб олиб, компьютнр ёрдамида, яширинча галамислик билан шугулланувчи бир кимса. Куни кушни билан алока килмайди, кариндошлардан воз кечган. Уларга ухшаганлар Акромийларнинг буюртмаларини Жиззахда бажаришга тайёр туришибди»
Гарчи, юкорида номи эслатилган нотикларнинг бу галати гаплари йигилганлар учун янгилик булмасада, улар нотикларнинг гапларини «хайрат» билан тинглашади ва карсак чалишади. (Чалмай хам куришсинчи?). Нотиклар, Андижон вокеасидан анча олдин, 11 феврал куни Жиззах вилоят хокими Убайдулла Ямонкулов томонидан, вилоят журналистлари билан учрашувда айтган сузларини такрорладилар холос. Эътибор беринг, 11 феврал. Андижонда биринчи ук овози янграшига 3 ойю, 2 кун бор! Унда хали узбек халки Россия билан хозирги якинликни тушларида хам курмаётган эдилар……Демак…..(хай-хай-хай, худо сакласин, ундай демокчи эмасман!)
Узга Даврнинг энг кизик коидаларидан бири бу – одамларнинг сузлашувларда узбек адабий тилидан фойдаланишаётганида. Бу айникса, Тошкентдаги суд махкамасида катнашаётган гувох, жабрланувчи ва айбланувчиларнинг курсатмаларида яккол куринаяпти. Телевидение оркали курсатилаётган суд жараёнида сузга чиккан оддий Андижонлик тупори йигитнинг сузларга эътибор беринг:
«Мен кучага чикканимда, кулларида автомотик ук отиш куроли булган одамларни курдим»
Аввалги Даврда эса бу мана бундай, яъни анжончасига, янграган буларди:
«Мен кучага чиковдим, кулида милтикги бор акаларни курдим»
Ёки, яна бир курсатмада, бир андижонлик харбий йигит шундай курсатма бераяпти:
«Улар мени уриб йикитишди ва кимдир уяли телефон оркали кимгадир буйрук бера бошлади»
Андижонликлар оддийгина килиб бу гапни мана бундай гапирган булардилар, мархамат:
«Улар мени йикитишиб, сотка билан бировга буйрук беришди»
Кизиги шундаки, узга Даврнинг коидалари таъсир килмайдиган хамюртларимиз хам бор экан. Асакалик оддий уй бекаси Муътабар Зокирова ана шундайлардан бири булиб чикди.
Тошкентдаги суд мажлисида Муътабар, нафакат оддий, анжон шевасида гапирди, балки, узидан аввалги ЭРКАКларнинг барча «китобий» курсатмаларини йукка чикарди, куйди!
«Борсак, ок байрокка хам карамасдан, энг алам килгани, немис Гитлер хам, тўгриси, ок байрок кўтарганларни отмаган, унда отди. Мен кўзим билан кўрдим, 4 та боламни ўртага кўйиб касам ичаман, отди. Вой, у ердаги дахшатни кўяверасизлар»
Мана бу хакикий анжонча гап! Факат, купчилик хозиргача тушинмаяпти, бу аёлга нима учун узга Давр конунлари таъсир килмаяпти?
Бизнингча, хозир Узбекистондаги барча илмий текшириш институтлари (аникроги, жиннихоналар) ходимлари, етук рухшуношлар ёрдамида Муътабар Зокирова рухияти ва шахсини урганиш билан банд булсалар ажаб эмас. Конунларга буйсунмаслик кандай булишини хали курсатиб куйишади унга!
Ишкилиб, яшаяпмиз, узга Даврнинг конун коидаларига буйсуниб, жимгина, хокисорлик билан шукроналар айтиб…….
Факат бир савол кийнайди бизни. Качон кайтамиз узмизнинг УЗБЕКча ДАВРга? Кандай кайтамиз? Яна ук ва бронетранспортерлар садоси янграётган кучаларда, хамюртларимиз яраларидан тукилган конга сирпаниб, йикилиб, сурилиб, кочиб кайтамизми? Айтинг……….
Давоми бор….ми?