JALOLIDDIN

AYB KARIMOV

YOSHLARIDAMI?

Hakim O'zbekistoniyning "Karimov Yoshlari"

sarlavhali maqolasini o'qib

Gapni "Yoshlar millat kelajagi" ekanini yana bir bor takrorlab faylasufona, balandparvoz "kirish" bilan boshlamayman. Shuni aytishim mumkinki, bugungacha sizniki kabi va umuman har hil mavzularda cheklanmagan miqdorda tanqidlar qilingan va qilinmoqda. Bunaqa tanqidiy maqolalarni qaysi sahifalarda o'qish mumkinligini "Jannatmakon O'zbekiston" dan tashqariga chiqqan har bir yosh-u qari biladi. Bu tanqidlar ikkita asosiy omil tufayli o'z samarasini bermayotir.

Birinchidan bu tanqidlar "tegishli joy"gacha yetib borib jamoatchilik fikrini shakllantirishga umuman hissa qo'shayotgani yo'q.

Ikkinchidan tanqidlar taklifsiz qolib ketmoqda. Bu bug'doy ekib hosilini o'ra olmaslikday befoyda ish. Ekishni eplagan o'rib yanchib ham bersin, kimdir bu undan bahramand bo'lsin.

Maqolaga kelsak, "Kamolot" degan tashkilotning borligini men 2 kursda bilganman. 1 kursligimizda vedemost grafalarida sonlar turardi, nimalargadir kichik foizlarda "ushlanardi", 2 kursda shu vedemostlar yangi lotin variantga o'tib eng ohirgi grafada "Kamolot-2%" yozuvi paydo bo'ldi. Starostamizdan so'rasak bilmadi, vassalom. Anchadan keyin yurtboshimiz bu tashkilotning ishlari blan tanshib uning korrupsiyalashib ketganini shahsan "kashf qilganidan" keyin oliy o'quv yurtlarida Kamolot raislari tijoriy maqsadli firmalar ochib faoliyat yuritgan bo'lishsa shularni almashtirishdi.

Shundan keyin bu tashkilot yiliga bir-ikki konsert o'tkazadigan bo'lib qoldi. Bu "Islom ekstrimizmi" tahdidi kuchayib ketgan paytga to'g'ri kelgani uchun Kamolot "Ma'naviyat soatlari" va shunga o'hshash turli uchrashuvlar uyishtirardi. Lekin birorta talabaning "Kamolot" hisobidan moddiy yordam olganni, ijtmoiy qo'llab quvvatlangan tarihda ko'rilmagan hodisa. Ammo kimlardir, balki men ham "moddiy yordam olganlar" qatorida rasmiylashtirib yuborilgan bo'lsam sira ajablanmas edim.

Qisqasi haq talab qilib olinadi, berilmaydi. Buguning talabalari bu tashkilot imkoniyatlaridan bizdan farqli o'laroq talab qilib o'z manfaatlari yo'lida foydalana olishlari uchun ularga bir maqola yetarli. Huquqshunos ekanlar Hakim O'zbekistoniy bu borada inqilob qilishga qodir maqola tayyorlashlari mumkin. Ammo shu maqola O'zbekistondagi talabalarga qanday yetkaziladi? Bu yerda veb sahfalarga qo'yib tashqaridagi talabalarga o'z talabalar ittifoqidan qanday foydalanishlarini o'rgatishimiz mantiqqa to'g'ri kelmaydiku?

Turk litseylariga kelsak, nafaqat O'zbekistondagi balki butun dunyodagi Turk litseylari o'zining muvaffaqiyatliligi bilan dong taratgan. O'zining ma'lum prinsplariga ega bu litseylar sirini tahlil qilish ham imkonsiz ham befoyda. Ammo bu litseylarning nima sababdan yopilganini odamlar "siyosiy aloqalar yomonlashganidan" deb izohlashadi. Turk litseylarining yopilishiga asos bo'lgan asosiy omil "ichkarida" bo'lsa, tashqaridagilar ham bunga oz hissa qo'shishmadi.

Turk litseylarning yopilishiga to'g'ri kelgan shu yillarda O'zbek muholifatning bir qutubi Turkiyada edi. Karimov hali o'z cho'pchaklariga dunyoni ishontirayotgan vaqtda Turkiya hukumati muxolifatni qo'llab quvvatlay boshladi. Turk hukumati hatto Karimovni muxolifat bilan birlashishga chorlagan chaqiriqlar bilan chiqishdi. Bugungi Turkiya Bosh vazirining o'sha paytlarda muxolifat bilan aloqasi yaxshi edi. Bu albatta Karimovga yoqmadi va hammasiga birato'la nuqta qoydi.

Endi muxolifatning roliga kelsak, nega butun dunyo ishonib turgan Karimovni qo'yib Turklar muxolifatni qo'llay boshlashdi? Masala negizida muxolifatning Turkiyaga qo'lga kiritishi mumkin bo'lgan hokimyatdan va'dalari katta edi. Tabiiyki, manfaatdorlik Turkiyani befarq qoldirmadi va Karimov o'rnida o'zlari uchun maqul muxolifatni ko'rishni istadilar.

Men Turkiyada shu yillarda o'qigan bir tanishimdan Turklarning bu g'oyasi naqadar kulgli va asossiz ekanligini eshitish bilan bir qatorda, munosabatlar muzlayotgan so'ngi yillarda talabalarga Turk mahalliy matbuotidagi O'zbek muxolifatining chiqishlarini to'plab kelish vazifasi yuklangani va talabalar bu vazifani ma'lum darajada amalga oshirganlaridan habardor bo'ldim. "Men ham shu maqolalardan bir nusxadan saqlab qo'yibman va vaqti kelganda bularni oshkor qilaman" degandi tanishim. Hullas Turklarning muxolifatimizni haddan tashqari qo'llab yuborgani ham "millat kelajagi" uchun qimmatga tushgan.

Menimcha Hakim O'zbekistoniy aytganlaridek yoshlarimizning tashqariga "chiqib ketayotgani" ham ruslarning "utechka mozgov" davlat dasturi singari bir siyosiy o'yin. Bugungi O'zbek hukumati oldida aqlli yoshlarning ichkarida yig'ilib qolishidek havfli tahdid bo'lmasa kerak. "Boshi ishlagani boshini chetda ishlatsin, qo'lida hunari bori Rus bilan Qozoqni xizmatini qilsin, bizga paxta terishga ayollar ham yetadi" davlat dasturining mahsuli bu. Kimdadir e'tiroz bo'lsa marhamat bildirsin!

Ammo chetdagi yoshlarning har biri bugungi hukumatning ularga yaratgan sharoitidan noroziligi uchun tashqarida qolishni ixtiyor etmoqda va har birinng "Ozod vatanni obod qilishga" hissa qo'shish ishtiyoqi baland. Shuni hisobga olib qo'rqmasdan aytsh mumkinki yoshlar bir kun o'z o'rnini topa olsa albatta o'ziga yuklangan vazifalarni yetarlicha bajaradi. Tashqariga chiqib ketish masalasida ham men ijobiy qarashdaman. Bugungi kunda ichkaridagi yoshlardan tashqaridagi yoshlar real hayotni, kim kimligini, nima nimaligini yaxshi bilishadi. Shuning uchun bugungi kunda muammodek tuyulayotgan bu masalaga ertangi kun uchun yaxshi imkon sifatida qaraylik.

Fanda "Buyuk portlash" degan tushuncha mavjud. Emishki shunday portlash ro'y berib koinot bugungi holga kelganmish, yani hamma narsa o'z o'rnini topgan emish. Yer yuzidagi hayot ham shu kundan evalyutsion ravishda rivojlana boshlagan emish. Diniy qarashlar bilan bu qarashning qarama-qarshiligini tahlil qilib o'tirmasdan, birgina qisqa portlash masalani yechishiga ishonaylikda, vaqti kelib shu "portlash" yuz bersa va hamma narsa o'z joyiga tushsa biz o'z funksiyamizni to'la ado eta olamizmi degan savolga javob berishga hozir turaylik. Zotan bu portlashni biz uyushtira olmasligimizga yahshigina amin bo'ldik.

Bugungi yoshlarning nima sababdan turli muxolif partiyalarga a'zo bo'lishini ihtiyor etmayotganlarini yoki Hakim O'zbekistoniy istaganidek biror maqola bilan "jar solmayotganliklarining" sababi ham yuqorida aytilgan "hosili yo'q bug'doy" bo'lsa ajab emas. Muxolifat ko'targan millionlab masalalarning atiga bir donasi xal qilingan kun bu sabab bartaraf etilgan bo'ladi va hamma harakatga keladi. Ming afsuski, "Karimovga muxolifman-deb tashqarida tirikchilik qilayotgan siyosatchilarning qo'lidan kelmagan ishni men qanday eplayman?" degan "vasvasa" ostidagi bugunning yoshlaridan yana nima ham kutish mumkin?

Hakim O'zbekistoniy to'g'ri takidlaganlaridek yozaman desa gap ko'p, ammo yozgandan nima foyda? Yozilyotgani kammi? Yozish bilan ish bitsa ham bugun "grant olib yozayotganlar" O'zbekistonni gullatib yuborishardi. Yozilganni amaliy foydasi hech bo'lmasa bir foizga teng bo'lganida edi, men ham, aminmanki hamma ham "Yozinglar!" shiorini bosh bayroq qilib olardik!

Shuncha tanqiddan keyin taklifga keladigan bo'lsak, har safargidek ojizman! Ammo aziz o'quvchidan quyidagi savollarga javob ola olsak va ularnng takliflarini, reaksiyalarini bilsak, bu men uchun ham, hammamiz uchun ham juda foydali bo'lar edi.

Shu yozilyotganlarning eng muhimlarini xalqqa yetkazish borasida nima qila olamiz? Qanday texnika, texnologyaga tayanib keng qamrovli tashviqot o'tkazish mumkin? Xalqni qaysi yo'l bilan ogoh qila olamiz? (javobda O'zbekistoning ko'pi bilan 5 foizi internetdan doimiy foydalana olishi va sahifalarnng ochilmasligi hisobga olinsa maqsadga muvofiq bo'lar edi). Dolzarb masala muhokama qilinar ekan, amaliy takliflar ham o'rtaga tashlansa. Masala muhokamasida faol ishtirok etilsa. Salbiy fikrlar, taklif qilingan yechimlarga e'tirozlar bildirib borilsa.