www.uzbekcongress.org

 

 

ЮСУФ РАСУЛ, журналист

 

Андижон фарёди

 

Андижон вокеаларида катнашган, киргинлардан омон колган кочоклар уз кушикларини яратишди. Бу кушикларда халк дарду армонлари ва кочокларнинг Узбекистондаги бугунги сиёсий тузумга муносабатлари уз аксини топган.

 

Бишкекдаги “Аделет” хукукий клиникаси биносига кираверишдаги девор пештокига Андижонлик кочокларнинг клиника ходимларига миннатдорчилик хатлари, улар томонидан тайёрланган каштачилик намуналари ва ижодий ишлари урин олган. Кулда тикилган бош кийимлар ва оддий матоларга ишланган турли куринишдаги кашталар узига хослиги билан киммати. Андижонлик кочокларнинг ижодий ишлари эса уларнинг дарду андухларини узида ифода этган.

 

Ёз буйи кочоклар лагерида яшаган андижонликлар уз ишлари билан шугулланиб хак хукукларини жиддий ургатганликлари учун клиника ходимларига уз миннатдорчликларини билдирганлар.

 

“Хар куни келиб, биз билан мулокотда булиб кунглимизни кутариб туришларингиз бизга катта ёрдам булди. Инсон ожизликка тушганда ёнида кунгил кутариб, ёрдам берган инсон хакикий дуст булади”, дейилади хатда .

 

Андижонлик кочокларнинг уч ой давомида Киргизистоннинг Жалолобод вилоятидаги кочкинлар лагерида яшаган пайтларида ижод килган шеърлари айникса диккатга сазовордир. Бу шеърларда Узбекистонлик кочокларнинг мамлакат президентига карата айтган фикрлари зулмга дучор булган ва улим талвасасидан омон чиккан инсонлар овозидек янграйди:

 

“Ок милтик, кора милтик отган Карим,

Уз халкини хор килиб сотган Карим.

Уз дардини айтган халкка уклар отиб килди жавоб,

Улганларнинг жасадларин килди кабоб”.

 

Бу фикрлар Андижонда шу йилнинг 12 - 13 май ойларида содир булган содир булган киргинлардан омон колган инсонлар калбининг туб -тубидан чиккан сатрлардир. Бу фикрларда оддий халк вакилларининг золим подшога карата айтган нидолари ва иддаолари бор.

 

Тошкент хукуматининг билдиришича Андижон вокеалари пайтида 167 киши улдирилган, вокеа гувохлари ва норасмий манбаълар эса уша кунги киргинда 500дан 1500тага якин одам улдирилганлигини айтишади. Хукумат Андижон вокеалари террорчилар томонидан ташкил килинганлигини такрорлаб келади, вокеа гувохлари эса Ислом Каримов томонидан билдирилган бу фикрларни узлари учун тухматдан бошка нарса эмаслигини айтишар экан, Андижон шахрида вокеа содир булган куни кучага чикканлар оддий одамлар эканлигини ургулашади.

 

Андижонлик кочокларнинг жалолободдаги лагерда туриб ёзган шеърларида хам худи шу карашлар уз аксини топган.

 

“Покдамон инсонларга тухмат тошин отган Карим,

Оддий халкка бухтон килган жаллод Карим”.

 

Халк охангида ёзилган оддий жумлаларда золим подшонинг, яъни президент Каримовнинг албатта уз гунохлари учун жавбгарликка тортилиши ва халк каргишидан омон колмаслигига ишончлари устувор.

 

“Яратганнинг жазосини олган Карим,

Мазлум халкнинг каргишига колган Карим”.

 

Бундан сунгги сатрларда Узбекистондаги сиёсий вазиятга эътибор каратилади.

 

Аёлини жовдиратиб, фарзандларин мултиратиб,

Эркакларни турмаларга тиккан Карим”.

 

Шеър ижодкорлари мамлакатдаги энг мудхиш “борса келмас” номини олган Жаслик камокхонасини хам алохида тилга оладилар.

 

“Осон тутган тумаларни бориб курсин,

Борса келмас Жаслигингга узинг тушгин”.

 

Халк охангида ёзилган бу ижод намуналаридан биринчиси золим подшонинг албатта жазога тортилиши умиди билан якунланади:

 

“Хор булганинг эшитиб куриб лол колайлик,

Олохимнинг кудратига тан берайлик”.

 

Жалолободдаги кочкинлар лагерида ёзилиб, “Аделат” хукукий клиникаси ходимларига такдим этилган бу ижод намуналарининг мавзуси турли хил. Уларни укир экансиз Андижон киргинидан сунг уйдаги турмуш уртоги ёки севгилиси Билан хайрлашолмай  уз она ватанини ташлаб кочган кишиларнинг кунгил дардларини тушунгандек буласиз.

 

“Нима деса десин одамлар,

Келар жоним кувончли дамлар,

Мен Роббимга хамдлар айтаман,

Бир кун борки сенга кайтаман”.

 

Бу сатрларни укир экансиз хукумат томонидан махаллаларда ва турли жамоат масканларида кочокларни коралаш максадида уюштирилган уйдрмалар ёдга тушади. Шеър муаллифи буларнинг барчасига эътибор бермасликни, барибир Яратган Парвардигор хар бир инсонга яхши ва ёмон кунларда хам мададкор эканлигини уктиради:

 

“Севгилисин кутаётган эй вафодор ёр,

Биламан калбларинг менга интизор.

Вактинча ёнингда мен булмасамда

Уксинма ёнингда Парвардигор бор”.

 

Булар Жалолободдаги кочкинлар лагерида шу йилнинг ёз ойида битилган мисралар…Бугунги кунда ушбу сатрлар муаллифлари Руминиядами ёки бошка мехмондуст мамлакатларга кучирилганми бизга маълум эмас. Бирок шуниси аникки Андижон фожеаси билан боглик бу кунгил фарёдлари Киргизистонда мисраларга айланиб тукилиб колган.

 

Бундай шеърлар юрак бухрони пайтида тугилади. Хар бир инсон уз дардларини шеърга солгиси келади. Дилдан ёзилган шеър ва кушикларни эса халк албатта эсга олади. Маддох шоирларнинг шеърлари узлари билан бирга тарих сахнасидан йуколиб кетади.

 

Шуларни уйлар эканман бихтиёр кунглимдан куйидаги мисралар куйилиб кела бошлайди:

 

“Бу сузлар кунгилнинг тубидан кучган

Зулматни ёритган митти бир чугдир.

Бу сузлар адолат томондан манфур

Зулмга, золимга отилган укдир.

 

Булар оддий сузлар эмас шунчаки,

Киргин, катагондан кутарилган дод,

Ёлгонлар пардасин ёриб чиккандек

Андижон томондан урлаган фарёд”.

 Бишкек шахри.