Jahongir Mamatov,

Demokratik O’zbekiston Kongressining raisi

O’zbekistonni

demokratiya qutqazadi

DEMOKRATIK O’ZBEKISTON KONGRESSI ISLOHOTLAR DASTURI

ning chizgilari

(Muhokama uchun)

2006 yil, 3 Yanvar

Muqaddima

Kongresning bo’lajak dasturiga chizgilar bitishdan oldin ancha o’yladim. Bunga ma’naviy haqqim bormi? Hayotning turli qirralaridan xabarim, tajribam bormi?

O’ylab ko’rsam, 1976-1981 yillarda O’zbekiston radiosining qishloq xo’jalik bo’limida bu sohaning muammolariga bag’ishlangan “Tabarruk zamin” dasturlarini tayyoralsh jarayonida butun respublikani kezib chiqqanim, Jomboy tumanidagi Ulug’bek davlat xo’jaligida madaniyat masalalari bo’yicha direktor o’rinbosari, viloyat “Zarafshon” (“Lenin yo’li”) gazetasida avval qishloq xo’jaligi, keyin partiya turmushu bo’limlari mudiri, undan keyin “Ozbekiston ovozi”( “Sovet O’zbekistoni”) gazetasining Samarqand viloyat bo’yicha maxsus muxbiri bo’lib ishlagan yillarimda turli sohalarning muammolarni o’rganib, shular haqida minglab tahlillar yozgan ekanman.

Bir fe’leton, bir tanqidiy yoki bir tahliliy maqola yozish uchun o’sha sohani yaxshi o’rganmasangiz bo’lmaydi. 1986-1990 yillarda respublika matbuotida mingdan ziyod tanqidiy maqolalarim chiqqan. Boshqaruvdan tortib sanoatga, madaniyatdan tortib qishloq xo’jaligi, iqtisoddan huquq tartibot organlari muammolariga qadar. Keyin O’zbekiston Oliy kengashida Oshkoralik qo’mitasida rais o’rinbosari o’laroq qonunchilk ishlarini o’rgandim, qonun loyihalarini yozdim, muhokamalarini tashkil etdim. Mazkur qo’mitning deyrali hamma majlislarini men o’tkazar edim, “Xalq so’zi” gazetasini ham yo’qdan bor qilgandim va qisqa vaqtda bu gazeta xalqning minbariga aylangan edi.

Shu orada O’zbekiston prezidenti va Xalq deputatlari faoliyatini muvofiqlashtirish bo’limi mudiri, O’zbekiston televideniyesining rahbari, ERK partiyasining kotibi, “ERK” gazetasining bosh muharriri…

Xullas, bu ishlarning hammasi mamlakatning turli sohalarini o’rganishga imkon berdi. Keyin Ozarbayjonda Elchibey paytida faqat siyosiy islohotlar nimaga olib kelishini o’sha yerda turib guvohi bo’ldim, Turkiyada yashaganimda esa siyosiy islohotlar qilmasdan iqtisodiy islohotlar bilan guvillab rivojlangan mamlakatning birdan buhron girdobiga qulaganini o’z ko’zim bilan ko’rdim. Nihoyat G’arb demokratiyasini ham birovdan eshitib emas, o’zim ichida yashab ko’rmoqdaman.

Qolaversa, bugun diktatura rejimini maqtab, ertaga tanqid qilib, keyin yana maqtab yurganim yo’q. Yoki u yoqdan, buyoqdan o’qib olganlarim, eshitganlarimga suyanib va’z ham o’qish niyatim yo’q.

Qayta qurish paytida islohotlar kerakligini yozgan bo’lsam, mustaqillik davrida ham shu fikrda qoldim. Bugun ham O’zbekistonda tubdan islohotlar o’tkazish shart degan qarashdaman.

Ana shularning hammasini bir joyga to’plaganda bugun dastur loyihasi haqida chizgilar bitishga ma’naviy haqqim bor va tajribam yetarli degan xulosaga keldim. Lekin bu degani men haq, boshqalar nohaq degani emas. Doim bu fikrdan mutloq yiroqman. Aksincha men o’z shaxsiy qarashlarim va fikrlarimni chizgilarda ifoda etdim, hukmingizga havola qildim va endi navbat sizga.

Sizning ham qaysi bir jabhada tajribangiz, taklifingiz, istagingiz bo’lishiga ishonchim komil va buni aytishga ma’naviy haqqingiz ham bor. Men yozganlarga siz qo’shimchalar qilsangiz, tahrir va tahlil etsangiz, takliflar bildirsangiz, toma-toma ko’l bo’lur deganlaridek, DASTUR loyihasi tayyor bo’ladi.

Uzundan uzoq dasturlarni ko’pchilik o’qimasligi va ochib qaramsligini inobatga olib, imkon qadar qisqa yozishga urindim.

Kirish

NOMI: Demokratik O’zbekiston Kongressi – ya’ni kelajakning kongressi. Bugun ikki O’zbekiston bor, bir iqtidorda, bir boshi dorda. DO’K ana shu bugun boshi dorda bo’lgan demokratik islohotchilarning yig’ini, qurultoyi, kongressidir.

TUG’ILGAN VAQTI: 2005 yil 11 Iyunda asos solingan, 25 Sentyabrda tashkilot deb e’lon qilingan va shu yili 18 Noyabrda AQSHda ro’yxatdan o’tgan.

MAQSADI: Diktaturaga qarshi tinch yo’llar bilan kurashish va demokratiyani yoyish.

ISHONCHI: Diktatura buhronlari ostida qolgan O’zbekistonni demokratiya qutqazadi deb ishonadi va bu ishonchni quyidagi islohotlar bilan amalga oshirish mumkin deb hisoblaydi.

Bugun kimdir siyosiy islohot birinchi desa, yana kimdir iqtisodiy islohot birinchi deydi. Dunyoda unisining ham, bunisining ham misollarini topish mumkin. Lekin shu narsa aniq-ki siyosat va iqtisodni ajratganlar doim mag’lub bo’lishgan, erishgan natijalari oxir oqibatda sarob bo’lib chiqqan.

Et bilan tirnoqni ajratish mumkin. Zo’r bilan, kuch bilan, qon to’kish bilan. Iqtisod va siyosatni ajratmoqchi bo’lganlarning yo’li ana shu. Ular zoravonlik bilan qilmoqchilar bu ishni.

Siyosatni inson tanasidagi bosh deb tasavvur qilsak, iqtisod qorin. Bu shu qadar sodda mantiq. Ochlik qilib kitob yozishingiz mumkin-mi? Ha, bir muddat, xolos. Qorinni to’ydirib uxlab yotaverish mumkin-mi? Ha, mumkin, bu ham vaqtincha.

Avval siyosat, keyin iqtisod deyish ham xato. Avval iqtisod keyin siyosat deyish ham yanglish. Har ikkalasini birga olib borish kerak. O’zbekistonni qutqazish uchun bugun siyosat va hamda iqtisod birgalikda isloh qilinishi kerak. Demokratik O’zbekiston Kongressi ana shu islohotlar negizini quyidagilarda ko’radi.

O’zbekiston dunyoviy davlat va boshqaruv shakli demokartik respublika tarzida bo’lib, BMT Inson huquqlari deklaratsiyasida ta’kidlangan barcha haq-huquqlar kafolatlanadigan mamlakatga aylanadi. So’zda emas, amalda boshqaruvning uch demokratik tizimi o’rnatiladi. Vakolatlari cheklangan prezident, qonun chiqaruvchi organ va sudlov bir-birlarini mustaqil nazorat qila oladigan mexanizm o’rnatiladi. Qonun oldida hamma barobar hisoblandi.

I. SIYOSIY ISLOHOTLAR:

1. Saylov tizimi

-Prezident, Oliy Kengash va mahalliy saylovlar mutloq erkin o’tkaziladi, hukumatning saylovlarga aralashmasligi ta’minlanadi;

-viloyat va tuman hokimlari xalq tomonidan saylanadi va barcha mahalliy masalalarni mahalliy kengash bilan birgalikda hal etish vakolatiga ega bo’ladilar;

-barcha siyosiy partiyalar, shaxslarning saylovlarda erkin ishtiroki, matbuotda birdek targ’iboti ta’minlanishi uchun Saylov komissiyasini ana shu partiyalarva guruhning o’zlari vakillar orqali qatnashish yo’li bilan o’zlari tuzadilar;

-saylov komissiyasi faoliyatini a’zolari qonunlarni buzmagan holda umrbodga xizmat qiladigan Konstitutsiyaviy sud nazorat etadi;

-aholining ovoz berish haqqiga ega bo’lgan qismini saylovlarda erkin qatnashishlariga erishish uchun qonuniy asoslar yaratiladi.

2. Siyosiy partiyalar va jamoat tashkilotlari

-Har qanday guruh va shaxslar qonunlarda belgilangan tartibda o’zlari istagan partiyalarga, guruhlarga va tashkilotlarga a’zo bo’lishlari mumkin va hukumat ularni ta’qib etmaydi;

-siyosiy partiyalar va tashkilotlarni ro’yxatga olish ishini qonin chiqaruvchi idoraga bo’ysunuvchi taskilot sodda tarzda amalga oshiradi va buni sud nazorat etadi.

II. MATBUOT ERKINLIGI

-Istagan shaxs va istagan odam matbuot vositasiga ega bo’lishi mumkin;

-matbuotning ishiga aralashishga boshqaruv organlarining haqqi bo’lmaydi. Kimning qanday iddaosi bo’lsa masalani sud yo’li bilan hal etadi;

-matbuotda davlat sirini qo’riqlash idorasi tarqatiladi, davlat siri ochilgani uchun matbuot vositasi emas, bu sirni saqlay olmagan davlat idorasi va amaldor masul bo’ladi.

III. SO’Z ERKINLIGI

-Har kim har qanday fikrni ochiq aytish, ochiq yozish huquqiga ega bo’ladi;

-insonlarni tahqirlash, irqiy, milliy, diniy kamsitish, urushga chorlashdan boshqa hamma sohada erkinlik kafolatlanadi;

-insonlarning qadr-qimmati bilan bog’liq masalalarda muammoni xalq sudi hal etadi;

-so’z erkinligi muqaddas, hamma qadrlaydigan va hurmat qiladigan tushuncha darajasiga qo’yiladi.

IV. MULK DAXLSIZLIGI

-Har kimning mulki daxlsiz va hukumatning shaxs mulkiga tajovuz qilish haqqi bo’lmaydi;

-oiladan bir kishi og’ir jinoyat bilan qamalgan taqdirda ham uning mol-mulki musodara qilinmaydi;

-mol-mulk korrupsiya yo’li bilan topilgani sud tomonidan aniqlangan paytdagina musodara qilinishi mumkin, o’shanda ham oila a’zolarining mehnati evaziga kelgan haq hisobga olinadi;

-mulk bilan bog’liq hamma ko’rinishdagi muammolar mustaqil sudlar tomonidan ko’rib chiqiladi.

V. DIN VA DAVLAT

-Din va davlat ishlari bir-biridan ajratiladi.

-Hamma dinlar erkin hisoblanadi, vijdon va ishonch erkinligi ham davlat tomonidan va hamda diniy jamoalar tomonidan birdek hurmat qilinishi uchun qonuniy zamin yaratiladi.

VI. IQTISOD

Iqtisod erkin bo’ladi va mamlakatning iqtisodchilari, Xalqaro valyuta jamg’armasi, Dunyo banki, Dunyo Savdo tashkiloti, ATTB va boshqa xalqaro tashkilotlarning ko’magida tayyorlangan maxsus dasturlar asosida buhrondan chiqish choralari ko’riladi. Ayni paytda quyidagilarga alohida e’tibor qaratiladi:

1. Byudjet

-davlat byudjeti jamoatchilik nazoratida hukumat tomonidan yilma yil ishlab chiqiladi va qonun chiqaruvchi organning muhokamasi, tasdig’idan ot’gandan keyin kuchga kiradi;

-davlat byudjetining shaffofligi ta’minlanadi, hukumat soliq to’lovchilarning har bir tiyini qayerga sarflangani haqida yilda bir marta hisobot e’lon qiladi va qonun chiqaruvchilarning, matbuotning bu boradagi barcha savollariga javob beradi.

2. Moliya

-Moliya va soliq tizimida shaffoflik birinchi galdagi vazifa hisoblanadi. Bu soha mamlakatning taniqli olimlari, mutaxasislaridan tuzilgan “Moliya kengashi” tavsiyalari asosida ishlaydi;

-xalqdan faqat bitta narsa talab qilinadi, u ham bo’lsa adolatli ravishda belgilangan solig’ini to’lash. Bu soliq “Xalqdan olib xalqqa sarflash” prinsipi asosida qonun chiqaruvchi organ va jamotchilikning nazorati ostida maorif, sog’liqni saqlash, yo’l qurilishi, yangilik va tashabbuslarni rag’batlantirish hamda xavfsizlik, boshqaruv va mudofaaga sarflanadi;

-mamlakatda xazinaning mas’uli qonun chiqaruvchi organ hisoblanadi.

3.Og’ir va yengil sanoat

-Mamlakatda o’gir va yengil sanoat to’la xususiylashtiriladi va rivojlanishi uchun qonuniy asoslar belgilab beriladi;

-O’zbekistonni agrar davlatdan agrosanoat davlatga aylantirish siyosati yurgizaladi. Mahsulot ishlab chiqarish, joyida qayta ishlash va sotish rag’batlantiriladi.

4.Texnologiya:

-Zamonaviy texnologiyaga keng yo’l ochiladi, bu borada rivojlangan davlatlar bilan aloqalarga imtiyoz beriladi;

-mamlakatni to’la kompyuterlashtrish mamlakat rahbariyati oldiga birinchi galdagi vazifa qilib qo’yiladi, chetdan keladigan moliyaning aksar qismi dastlabki ikki yilda shu sohaga yo’naltiriladi, kompyuter va Intertet bilan bog’liq bizneslar va maktablar besh yil davomida daromad soliqlaridan ozod qilinadi;

-texnologiya tadqiqotlari, yangiliklari rag’batlantiriladi.

5.O’rta va kichik biznes

-Mamlakatda kuchli o’rta sinfni vujudga keltirish uchun o’rta va kichik biznessni rivojlantirishga katta ahamiyat qaratiladi, bu sohani rivojlantirishga hissa qo’shaman degan har qanday davlat va xalqaro tashkilotlarga barcha qulayliklar yaratiladi;

-o’rta va kichik bizness sohiblari markaziy va mahalliy hukumatning har qanday aralashuvidan ozod qilinadilar, faqat soliq hujjatlarini taqdim etish yo’li bilan nazoratda turadilar, qolgan hamma sohada ular mustaqil va erkin faoliayat ko’rsatadilar;

-boshqa mamlakatlarning fuqaroligiga ega bo’lgan O’zbekistonliklar tarixiy vatanlarida o’rta va kichik biznessni yo’lga qo’yishga besh yil hissa qo’shishlari majburiyati bilan ikki fuqarolik haqqiga ega bo’ladilar;

-mustaqillik yillarida demokratik davlatlarda o’qib tahsil olgan yoshlar mamlakatda o’rta sinfni vujudga keltirishda kadrlar siyosatining asosiy nomenklaturasi hisoblanadilar.

6. Statistika

Mamlakatda statistikani boshqarish hukumat tasarrufidan chiqariladi va xususiylashtiriladi, bor narsa bor holida aytiladi.

7.Bank tizimi

-Bu tizimda Markaziy Boshqaruvning asosiy vakolatlarini Mahalliy boshqaruvga berib, markazlashtirishdan voz kechiladi;

-xalqqa Markaziy Bank belgilagan foyizlarda uy-joy qurilishlari uchun 40 yillik, bizness uchun 15 yillik qarz berish majburiyatini olgan xususiy banklarga qonuniy imtiyozlar beriladi;

-maoshlar bozorga va inflyatsiyaga indeksatsiya qilinadi va hukumat bu masalaga aralashmaydi.

8. Tashqi investitsiya

-Ishlab chiqarishga yo’nalgan o’rta va kichik biznes korxonalari ochadigan tashqi yotirim sohiblari 10 yilga foydadan soliq to’lamaydi;

-boshqa sohalarda umummamlakat qoidalari asosida ish yuritiladi va investitsiyalar kafolati haqida maxsus qonun qabul qilinadi.

9. Xususiylashtirish

-Mamlakatda xususiylashtish mutloq ochiq va adolatli o’tishini nazorat qiluvchi jamoatchilk kengashi tuziladi.

-xarid paytida sotuv bahosi emas, balki sotib olinadigan korxona yoki mussasani qanday yuritish, undan qanday foydalanish rejalari birinchi o’ringa qo’yiladi;

-tadbirkorlik, ishlab chiqarish, o’rta va kichik biznesni qo’llab quvvatlovchi rejalarga imtiyzolar beriladi.

10. Antimonopol siyosat

Mamlakatda raqobatni saqlash uchun antimonopol siyosati yurgiziladi, paxta, g’alla, qazilma boyliklar monopoliyasidan voz kechiladi, mamlakat va millatga nima kerakligini bozor belgilaydi;

-biror bir sohaga monopol hokimlik bo’lmaydi, hukumat ham, biror shaxs yoki guruh ham bitta sohaga mutloq xo’jayinlik qila olmaydi;

-biznes va bizneschi huquqlari qonun bilan himoya qilinadi.

11. Tabiiy zahiralar

-Tabiiy zahiralardan keladigan tushum yo’l qurilishlari, yangilikni rag’batlantiirish, nafaqa va fan istiqboli hamda o’sha sohalarni qayta qurish ishlariga sarflanadi.

-boshqa sohalarga referendun orqali xalq ijozati bilan sarflanadi.

VII. QISHLOQ XO’JALIGI

-Yerning xo’jayini hukumat emas, dehqon bo’ladi;

-yerni xususiylashtirish, dehqonga nisbatan adolatni tiklash, ishlab chiqarishda va jamiyat boshqaruvining turli jabhalarida tadbirkolik, tashabbuskorlikni rag’batlantirish uchun qonuniy asoslar yaratiladi;

-dehqon, fermer, tadbirkor istagan narsasini ekadi va istagan joyiga istagan narxida sotadi, uning faoliyatini amaldorlar emas, bozor nazorat qiladi, hukumat faqat yordam ko’rstadi;

-tabiiy ofatlar paytida dehqonlar markaziy hukumat tomonidan qo’llab quvvatlanishi uchun qonuniy zamin yaratiladi.

VII. ISHSIZLIK VA BANDLIK

-Ishsizlarning huquqlari borasida qonun qabul qilinadi;

-islohotlarning asosiy maqsadi aholini ish bilan ta’minlashga, ish joylarini ko’paytirishga yo’naltiriladi;

-chet mamlakatlar bilan ishsizlarga ish topish borasida muzokaralar olib boriladi va qaysi mamlakatda bo’lmasin ishlagan fuqarolarning haq-huquqlarini muhofaza qilish davlat siyosatining bir qismi etib belgilanadi.

IX. AYIRMASLIK SIYOSATI

-Mamlakatda yoshlar, ayollar, qariyalar, onalar degan ayri ayri siyosat bo’lmaydi;

-hammaning huquqlari birdek himoya qilinishi va hammaga huquqlari darajasida sharoit yaratilishi siyosatning o’zagini tashkil etadi;

-odamlarga diniy, irqiy, jinsiy, mahalliychilik nuqtai nazaridan emas, hammaga birdek munosabat, bilimi, mehnati va faoliyati qadrlanishi ta’lim siyosatining yo’nalishini belgilaydi.

X .IJTIMOIY SOHALAR

1.Sog’liqni saqlash

-Hammaning tibbiy yordam olish huquqini kafolatlanadi;

-har fuqaro pensiyaga chiqqanidan keyin normal yashashi uchun yetarli darajada nafaqa olish imkoni bo’ladi;

-nafaqa va ijtimoiy yordamning boshqa turlarini yo’lga qo’yish uchun sug’urta, yordam tashkilotlari faoliyatiga keng yo’l ochiladi.

2.Ta’lim-tarbiya

-O’qituvchilarning ijtimoiy himoya qilish yo’li bilan jamiyat madaniyatini oshirish uchun yo’l ochiladi;

-maktab o’qituvchilariga alohida imtiyozlar beriladi, maoshlari jamiyatning o’rtachadan yuqori darajasida bo’lishini ta’minlash uchun qonun hozirlanadi;

-oliy o’quv yurtlariga imtihon topshirish yo’li bilan qabul bekor qilinadi, maktablardagi bahosiga qarab oliy o’quv yurtlari talabalarni o’zlari tanlaydilar;

-maorif va oliy ta’limga nisbatan zo’ravonlikka chek qo’yiladi, bolalar va studentlarni majburiy ravishda dalalarga olib chiqib ishlatish jinoyat hisoblanishi uchun qonuniy zamin yaratiladi.

3. Madiniyat va San’at

-Madaniyat, adabiyot, tarixni yozish, san’at ishlariga hukumat aralashmaydi. Bu ishlarning qonuniy bazasi yaratiladi va vazifani nohukumat, jamoatchilik tashkilotlari amalga oshiradilar;

-hukumatga oid faqat bitta matbuot vositasi bo’ladi, u ham bo’lsa “Rasmiy gazeta” bo’lib unda faqat hukumatning qaror va boshqa hujjatlari e’lon qilinadi.

Ijtimoiy sohalarning boshqa jabhalarida ham ayni siyosat yurgiziladi.

4.Kommunal xizmat

Kommunal xizmatning barcha sohasi xususiylashtiriladi va to’lovlar aholi maoshiga indeksatsiya qilinadi. Bugungi kabi maoshi o’n ming so’m bo’lgani holda kommunal xizmatlarga yuz ming so’m to’lanadigan adolatsiz tizimga barham beriladi.

XI .HUQUQ-TARTIBOT SOHASI

1. Militsiya, sud, prokuratura va MXX

-IIV vazirligini tugatilib, militsiya xizmati mahalliy hokimiyatlarga topshiriladi;

-Milliy Xavfsizlik Xizmati Tashqi Xavflardan Muhofaza Xizmatiga aylantirilib, ham ijro va hamda qonun chiqaruvchi idoralarga baravar bo’ysunadigan qilib qo’yiladi;

-sudlarni mamlakat, viloyat va tuman darajasida mustaqil sudlovga aylantiriladi;

-prokratura xizmatini Adliya vazirligi bilan birlashtirgan holda bu vazirlikni huquq tartibot idoralari faoliyatini muvofiqlashtiruvchi kengashga aylantiriladi;

-mazkur kengashga hisobdor bo’lgan mustaqil tergov boshqarmasi yaratiladi;

-huquq tartibot sohasida ishlovchilarning mustaqilligini ta’minlash va mas’uliyatini oshirish uchun rahbarlarining mahalliy va mamlakat qonun chiqaruvchilari huzurida muntazam hisobot berishlari yo’lga qo’yiladi;

-bu idoralarga ajratiladigan mablag’ va sarfi haqida aholiga batafsil ma’lumot berib boriladi;

-mamlakatda bu tarmoqda umumavf o’tkaziladi va diktatura rejimi paytida qonunlarga zid ish qilganlarga samimiy iqror bo’lishlari, o’zlarini ko’rsatishlari, demokratiyaga astoydil xizmat qilishlari, g’ayri qonuniy yo’l bilan topganlarini “Reablitatsiya fondi”ga topshirishlari uchun bir yillik attestatsiya davri beriladi. Shu muddatda o’zlarini oqlay olganlar vazifalarini davom ettiradilar. Qattiq jinoyatlar sodir etganlar, faoliyatlari og’ir oqibatlarga olib kelganlar adolat huzurida javob beradilar;

-diktatura rejimi paytida siyosy qarashlari uchun qamalgan, ta’qibga uchragan, quvg’in qilingan barcha shaxslar reablitatsiya qilinadi, ulardan uzr so’raladi va ularga “Reablitatsiya fondi”dan to’lov haqi to’lanadi.

2.Advokatlik xizmati

-Hech kim advokat ishtirokisiz tergovga, sudga tortilmaydi;

-advokatlar mustaqildirlar va ular qonunlarning ijrosini ta’minlashda jamiyatning asosiy kuchiga aylantiriladilar.

3.Korrupsiyaga qarshi kurash

-Mamlakat miqyosida barcha amaldorlarni o’z boyliklari, daromadlari borasida hisob berishga mas’ul qilib qo’yiladi;

-prezidentdan to mahalla qo’mitasi raisiga qadar hamma yilda bir marta matbuotga batafsil ma’lumot beradi;

-korrupsiyaga qarshi umummalakat kurash ochiladi.

XII TASHQI SIYOSAT

-Tashqi siyosatda umumjahon demokratik qadriyatlar doirasida uzviy faoliyat ko’rsatiladi. Mamlakat va millat manfaatlari ustunligidan kelib chiqib ish yuritish ta’minlanadi;

-tashqi (va harbiy) siyosatning izchil doktrinasi umumxalq muhokamasi yo’li bilan qabil qilinadi;

-mamlakat elchilarini MXX xodimlari hisobiga tayinlash uslubidan voz kechiladi;

-diplomatlik kasbga aylantiriladi va hukumatlar kelib ketaveradilar ammo diplomatlar ishlarini davom ettiraveradilar siyoasati yo’lga qo’yiladi;

-Markaziy Osiyo (Turkiston), Avrosiyo (Turon) Ittifoqlariga intilish va demokratik dunyo bilan hamqadam bo’lish siyosati yurgiziladi;

-Markaziy Osiyo Ittifoqi tashabbuskori sifatida maydonga chiqiladi va Avropa Ittifoqi modelini - bitta Konstitutsiya, bitta pul birligi, yagona informatsion va chegaralarsiz iqtisodiy zonani tashkil etish uchun odimlar otiladi.

XII. MUDOFAA

-Mamlakatda MXX, IIV tarkibidagi, Prezident gavardiyasi nomidagi va boshqa barcha harbiy kuchlar bitta vazirlikka birlashtiriladi;

-yaxshi ta’minlangan professional armiyaga o’tish yo’lga qo’yiladi;

-armiya mamlakatning ichki ishlariga aralashmaydi. Faqat favqulodda holat - tabiiy ofatlar paytidagina aralashuvi qonunlar bilan tartibga solinadi.

XIV. ATROF MUHIT

Barcha islohotlar borasidagi qonunlar, qarorlar va farmonlar qabul qilinishida atrof muhit masalasi inobatga olinadi va bu borada xalqaro talablar darajasida ish yuritish uchun zamin tayyorlanadi;

-mamlakatni agrar-paxtachilik davlatidan ilg’or texnologik-agrasanoat davlatiga aylantirish tufayli ekologik muammolar hal etilishi tomon jiddiy odim otilgan bo’ladi.

Xulosa o’rnida

Xo’sh bularning o’ziga qanday erishiladi? Avvalo islohotlar borasidagi qonuniy zaminni hozirlaydigan “Xalq ziyolilari Kengashi” tuziladi. Turli sohalarning olimlari, mutaxassislari, tanqidchi va qiziquvchilar, huquqshunoslar va boshqa manfaatdor guruhlar vakillaridan maxsus komissiyalar tuziladi. Bu ishga xorijiy o’lkalardan ekspertlar ham taklif etiladi.

Har bir sohani isloh qilish uchun uch variantli qonun loyihasi tayyorlanadi. Masalan, huquq tartibot sohasini isloh qilish uchun bitta variantni shu soha xodimlari, ikkinchi variantni bu sohaning raqiblari va uchinchisini hukumat taqdim etadi.. Qonun chiqaruvchilar esa ana shu uch variantdan bitta oxirgi variant tayyorlaydilar va qabul etadilar.

Dastlabki olti oyda mamlakatni barcha partiyalar va guruhlarning vakillaridan tuzilgan Milliy Kelishuv kengashi boshqaradi. Mazkur kengash ikki oyda umumiy saylovlar haqida qaror qabul qilib, olti oy ichida saylovlarni o’tkazib, o’z o’rnini xalq saylagan boshqaruv organiga bo’shatib beradi. Dastlabki bir yilda boshqaruv organlari haqidagi qonunlar qabul qilinib, mahalliy saylovlar otkaziladi., keyingi yilda iqtisod va siyosat sohasini isloh qilish borasidagi qonunlar qabul etiladi, unga qadar mavjud to’siqlar parlament qarorlari va Prezident farmonlari bilan olib tashlanadi. Xullas, besh yilda mamlakatni demokartik yo’lga olib chiqish mumkin bo’ladi.

Yana shuni ilova qilmoqchi edimki, biz ertaga bu rejimni ag’darib tashlaymiz degan xom xayoldan yiroqmiz. Bu rejimni almashtirish uchun katta tayyorgarlik ko’rish lozim. Bu rejimning muhim ustunlari qulab turishi mumkin, ammo uni fundamental ravishda o’zgartirish oson kechmaydi. Hatto Karimov ketgandan keyin ham bunga jiddiy qarshilik qiluvchi kuchlar bo’ladi va faqat xalqning oz haq-huquqlarini to’la tushunishi, idrok etishi bu rejim o’rniga demokartiyani olib kelishi mumkin. Demak, biz bugun xalq bilan ishlashimiz va unga o’z haqlarini tushuntirishda davom etishimiz zarur.

Bugun bizning safimizga qo’shilgan va qo’shilayotganlar orasida Karimov rejimining ichida yetishib, uning asl basharasini bilganlar ham bor. Biz ularni bu rejimning qurbonlari deb hisoblaymiz va bugun ham bu rejimdan yuz o’girib bizning safimizga kelishsa, demokratiyani yoyish uchun hissa qo’shishsa ularni olqishlaymiz. Chunki diktaturadan yuz o’girish uchun hali ham kech emas!