Shuhrat Ahmadjonov  

 

 

O’ZBEKISTON  MILLIY  XAVFSIZLIK  XIZMATI

VA  O’LMAS  KOSHCHEYNING  YURAGI

 

   O’zbekiston Milliy xavfsizlik xizmati mavzusi kam muhokama etilgan, bir nechta katta tahliliy maqolalar yoziladigan murakkab mavzudir. Kamina ushbu maqola orqali, dono xalqimiz aytganidek, “Gapning uchini chiqarmoqda”.

  

1. Ma’lumki, 1991 yil 26 sentyabr kuni, ya’ni Vatanimiz Mustaqillikka erishganidan 25 kun o’tgach, O’zR prezidenti I.Karimov O’zbekiston SSR ittifoq-respublika Davlat xavfsizlik qo’mitasi (DXQ – KGB)ni tugatish va Respublika prezidentiga bevosita bo’ysungan O’zR Milliy xavfsizlik xizmati (MXX)ni tashkil etish haqida Farmonni imzolagan edi [1, 1-j., 5-b.]. MXX O’zbekistondagi polisiya rejimining asosiy tayanchlaridan biri ekanligi, prezident I.Karimov bevosita MXXga tayanib O’zbekistonni boshqarayotganligi haqida kamina “Turonzamin” jurnalining 10-sonida chop etilgan “Yasha Turon!” maqolasida sxema ko’rinishida tasvirlagan va tegishli tushuntirish berib o’tgan edi.

O’sha sxemadan Milliy xavfsizlik xizmati bilan bog’liq qismini keltirib o’tsak.

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            

 

 

2. O’zbekistondagi MXX (SNB) Sovet Ittifoqi davridagi Davlat xabfsizlik qo’mitasi (DXQ – KGB) kabi ish olib bormoqda. Leonid Brejnev KGB yordamida aqlli fikrlovchi fuqarolar, ziyolilar ustidan nazorat qilish va norozilar boshida tegirmon toshini yurgizib, davlatni totalitar asosda boshqargan edi. Misol uchun L.Brejnev rahbarlik qilgan 1970-1980-yillarni eslaylik. KGB o’zgacha fikrlovchilarni tazyiq qilib qamoqlarga va psixiatrik kasalxonalarga tiqayotgan, dissidentlar chet ellarga ketishga majbur bo’lgan, hatto yozuvchi A.Soljenisin yozgan kitobi uchun qamoqqa olinib, so’ngra noiloj chet elga chiqarib yuborilgan (u 1975 yilda xalqaro Nobel mukofoti sovrindori bo’lgandi), akademik A. Saxarov Gorkiy shahriga 1980 yil boshida surgun qilingan edi. Xuddi shunga o’xshash yo’l bilan Islom Karimov MXX yordamida deyarli 15 yildan beri O’zbekistonga rahbarlik qilmoqda. Vatanimiz muxolifat faollari va rahbarlari tazyiqga va quvg’inga uchraganliklari hagida o’quvchimiz yaxshi xabardordirlar. O’zbekiston ichkarisida esa MXX to’plab bergan ma’lumotlar va yo’l-yo’riq hamda maslahatlar asosida davlat qo’mitalari, vazirliklar, yirik tashkilotlar rahbarlari ustidan nazorat va qo’rquv asosida boshqarmoqda. 

 

 3. MXX (SNB) birinchi navbatda siyosatga, jumladan muxolifatga oid axborotlarni to’playdi, turli soha mutaxassislarini jalb qilgan holda O’zbekistondagi polisiya rejimining strategiyasini ishlab chiqadi yoki shunday boshqalar kiritayotgan strategik takliflarni nazorat qiladi. Shu jarayonda faol fuqarolarning axborotlarini qayta ishlash, ba’zan o’g’irlab, u yoq-bu yog’ini o’zgartirib prezident ma’ruzasiga mutaxassislar orqali kirittiradi. Shuningdek MXXning ba’zi xodimlari rejimga xavf soluvchi faol fuqarolarga, jumladan muxolifat vakillariga qarshi oddiy qo’rqitish usullaridan boshlab, kasallantirish, hatto urib o’ldirishgacha bo’lgan usullarni ba’zan ochiqchasiga, ba’zan yashirin, ya’ni boshqa tashkilot, vazirlik xodimlari, alohida shaxslar qo’li bilan (hatto jinoyatchilarni jalb qilgan holda) amalga oshiradi, degan muallifning fikri bor.

 

 4. Qisqaroq qilib aytganda, MXX – hozirgi O’zbekistondagi polisiya rejimining yuragidir, jonidir. Lekin bu yurak oddiy fuqarolar ko’zi tushmaydigan, birdaniga ko’rinmaydigan qilib yashirilgan yurakdir. Shu yerda rus xalqining “O’lmas Koshchey” ertagi esga tushadi. Unda qari, oriq, johil, vahshiy chol bo’lmish Koshcheyning yuragi tanasida emas, boshqa joyda - tuxumning ichida saqlanadi. Rus xalqining ko’pgina mard yigitlari Koshcheyni o’ldirmoqchi bo’lib, uning o’ziga hujum qiladi va tengsiz jangda halok bo’ladilar. Shu sababli u rus xalqi orasida O’lmas Koshchey degan yovuz nom bilan taniladi.

 

 5. Asosiy fikrimizni tushunarli tarzda bayon etish uchun “O’lmas Koshchey” ertagidagi voqealarni qisqacha eslab o’taylik. Rus podshosining o’g’li Ivan shahzoda uzoq bir mamlakatga boradi. U yerdagi juda go’zal qizning roziligini olish uchun ko’pgina da’vogar bahodir yigitlarni kurashda yengadi. Shu yo’l bilan o’sha Go’zalning mehrini qozonadi va u bilan birgalikda o’z yurtiga qaytish uchun safarga chiqadi. Ko’p yo’l yurib, charchab, bir yalanglikda uyquga ketgan paytda, uning Go’zalini O’lmas Koshchey o’g’irlab ketadi. Ivan shahzoda endi Koshchey yashaydigan davlatni izlab yetib boradi. Koshchey urushga ketgan paytda Ivan borib darvozani taqillatadi. Go’zal darvozani ochadi va ular suhbat qurishadi. Ivan Go’zalga qarab: “Koshcheyning ajali nimada ekanligini undan so’ragin” deydi. Go’zal Koshchey qaytgach, ehtiyotkorlik bilan so’raydi. Koshchey Go’zalni ikki marta aldaydi. Uchinchi marta esa: “Ey, tentak juvon. Men hazillashdim: mening ajalim tuxumda, tuxum o’rdak ichida, o’rdak esa kokora (bochka) ichida, kokora esa dengizda suzib yuradi” deb javob beribdi Koshchey.

  

Ivan shahzoda Go’zaldan bu sirni bilib olgach, dengiz sari yo’lga otlanibdi. Yo’lda osmonda uchib yurgan qirg’iyni ko’ribdi. Uni o’ldirmoqchi bo’lib, kamonini u tomonga to’g’rilaganida , qirg’iy inson tilida: “Meni otma, Ivan, bir kun senga kerak bo’lib qolaman” debdi. Ivan uni o’ldirmabdi. Xuddi shunday yo’lda bahaybat ayiq, so’ngra cho’rtanbaliq iltimosi bilan ularni o’ldirmabdi. Ivan dengiz sohiliga yetib borgach birdaniga dengiz suvi ko’tarilib, hamma joyni suv bosa boshlabdi. U baland joyga qochib borib, daraxt ustiga chiqib omon qolibdi. Suv sathi pasayib, dengiz o’z holiga qaytgach, dengiz sohilida katta kokora (bochka) qolibdi. “Endi buni qanday sindirsam ekan?” deb turganida, o’sha omon qolgan bahaybat ayiq kelib, kokorani dast ko’tarib yerga uribdi. Kokora ikkiga bo’lingan ekan, shu zahotiyoq uning ichidan o’rdak uchib chiqib, baland-balandlarga parvoz qilibdi. Shunda havoda qirg’iy paydo bo’lib, o’rdakni tutib olibdi va uni chuqilab ikkiga bo’lib tashlabdi. O’rdak ichidagi tuxum dengizga tushib ketibdi. Qayerdandir paydo bo’lgan cho’rtanbaliq tuxumni tutib oladi, sohil bo’yiga suzib keladi va tuxumni Ivan shahzodaga beradi. U tuxumni qo’yniga soladi va O’lmas Koshchey mamlakatiga ravona bo’ladi. Koshchey uni ko’rib: “Sen Go’zalni mendan o’g’irlab ketishga keldingmi? Endi o’lasan!” deb dag’dag’a qiladi. Ivan qo’ynidan tuxumni chiqarib, u qo’lidan bu qo’liga oladi. Koshchey xonaning bir burchagidan boshqa burchagiga borib uriladi. Ivan tuxumni u qo’lidan bu qo’liga, bu qo’lidan u qo’liga bir necha marta o’tkazib, so’ngra ezib tashlaydi. Shunda O’lmas Koshchey yiqilib jon beradi. [2, 324-328-b.]

  

6. Bizning ba’zi bir soddadil siyosatchilarimiz haligacha O’zbekistondagi polisiya rejimining yuragi prezident deb, bevosita unga qarshi bor kuchini va imkoniyatlarini sarflab kurashmoqdalar. Ba’zilari bu kurashdan holi tang bo’lib, kurash maydonini tark etmoqdalar, ba’zilari iloji qolmagach chet elga ketmoqdalar, ba’zilari qamalmoqdalar, ba’zilari esa halok bo’lmoqdalar . . . 

 

 “O’lim haq!” va shu sababli hozirgi O’zbekiston prezidenti Islom Karimov Ollohning bir bandasi kabi vaqti-soati yetib qazo qilsa, uning o’rniga MXX yordamida davlat rahbarligiga keladigan Eshmat yo Toshmat, Aliboy yoki Valiboy degan fuqaro sal-pal o’zgartirishlar bilan hozirgi siyosatni davom ettiradi. Ya’ni O’zbekistondagi polisiya tizimi saqlanib qolayveradi …

  

Qachonki biz – ziyolilar O’zbekistondagi polisiya tizimining yuragi – Milliy xavfsizlik xizmati ekanligini ko’pgina tahliliy maqolalar yordamida fosh etmas ekanmiz va xalqimizga tushuntirib bermas ekanmiz, bu rejim O’lmas Koshcheyga o’xshab yashayveradi!    

  

7. O’zR MXX amaldorlarining haqiqiy basharalarini va ularning kirdikorlarini faqat muxolifat kuchlar, ularning rahbarlari va faollari fosh etishlari mumkin. Buning oldini olish va demokratik tashkilotlarni bir-biridan uzoqlashtirish, oralariga doimo nifoq solish, kelishmovchiliklar keltirib chiqarish maqsadida demokratik tashkilotlar rahbarlari va ko’zga ko’ringan faollari yoniga MXXning bir-ikkita xodimi yoki bevosita MXX bilan aloqa qilayotgan tili burro, nafs yoki mansab dardida yurgan, yoki avval muxolifat saflarida yurgan va turli yo’llar bilan sindirilgan kishini aloqaga yuborishadi. O’tgan ko’pgina yillar davomida kamina bilan MXXning ba’zi bir xodimlari aloqa o’rnatishga harakat qilishgandi va kelishuvchilikni taklif etishgandi. Muallif bunday aloqaga rozi bo’lmagandi va o’zini bundaylardan yiroq olib yurishga harakat qilgandi.

  

8. Qizig’i shundaki, bugungi kunda ham ko’pgina demokratik harakatlar, partiyalar, inson huquqlari tashkilotlari rahbarlari mana shunday birorta MXX yoki Ichki ishlar vazirligi xodimlari bilan aloqalari bor. Bu demokratlar MXXga va mavjud rejimga zarar yetmaydigan ba’zi bir ma’lumotlarni usha aloqa

chi xodimdan olib turishadi. Muallif shunday ziyolilarni ham uchratdiki, ular MXX zobiti (ofizeri) bilan aloqasi borligini va u ba’zi bir ma’lumotlarni unga aytib turganligini maqtanib gapirgandilar. 

  

9. Ko’pincha siyosatni shaxmatga o’xshatishadi. Agar muxolifat rahbarlari va faollarini oq donali piyodalar va sipohlar desak, mavjud polisiya rejimi rahbarlari va amaldorlari qora donali piyodalar va sipohlar desak, katta siyosiy shaxmat o’yini ko’z ungimizda namoyon bo’ladi. Turli manbalardan olgan ma’lumotlar asosida MXX rahbariyatidagilar, jumladan ularning bevosita rahbari bo’lmish O’zR prezidenti bilan birgalikda katta siyosiy o’yin o’ynamoqdalar. Ya’ni prezident boshchiligidagi MXX olib borayotgan katta siyosiy o’yinda ba’zi bir soddadil demokrat rahbarlar o’zlari bilib-bilmay sipohlarga aylanib qolmoqdalar, muxolifat rejalaridan xabardor bo’lgan rejimning oldindan tayyorlagan demokratlar o’rtasidagi o’zaro tortishuvlariga jalb qilinmoqdalar, ular ba’zi bir umumiy fikrli masalalarda birlashib faoliyat olib borish tadbirlarini barbod qilmoqdalar va hokazo.

  

10. Bunday yashirincha olib borilayotgan katta siyosiy o’yinga chek qo’yish va xalqaro me’yorlar doirasida ochiq faoliyat olib borish uchun demokratik tashkilotlarning, jumladan DO’Kning O’zbekistondagi polisiya rejimining yuragi bo’lmish MXXga munosabati aniq belgilanmog’i lozim. Bu masalada O’zR prezidentiga nisbatan qanday munosabat olib borilayotgan bo’lsa, prezident ko’rgazmasini so’zsiz bajaradigan Milliy xavfsizlik xizmati (MXX)ga nisbatan ham munosabat taxminan shu darajada bo’lishi o’rinlidir, deb hisoblaydi kamina. 

 

FOYDALANILGAN  ADABIYOTLAR

 

   1. ТЮРИКОВ В., ШАГУЛЯМОВ Р. Независимая Республика Узбекистан: Памятные события и  даты (1991-1998). В 2-х томах. (Mustaqil O’zbekiston Respublikasi: Unutilmas voqealar va sanalar, 2 jildli). – Т.: Узбекистон, 1997-1999.

   2. Русские волшебные сказки (Rus sehrli ertaklari). – Ростов-Дон: Издательство «Проф-Пресс», 1999. – 608 с.

 

   2006 yil  14 mart. Toshkent, soat 16.00.

   E-mail:  shuhrat1954@yahoo.com       shuhrat5454@yahoo.com