Tarix sahifalari

Saylov oldida hamma gaplar gaplanishi kerak. Unda qatnashaman deganlar haqida bo’lsa hamma narsani bilishimiz kerak. Men “Ozodlik”da Tolib aka Yoqubovni Muhammad Solih va Abdurahim Po’latov haqida aytgan gaplarini eshittim. Bahtiyor Hamroyevni savollarini ham uqidim. Haligacha javobi ham yo’q. Kutib turibman. Ammo bu gaplarni hammasi yangi emas. Men masterligim uchun foydalangan bitta maqolani taqdim qilaman. Uqib chiqib uzingiz xulosa bering.

Temur Haydarov.

OCHIQ XAT

Inson huquqlari kurashchisi ZAFAR MIRZO ISOQOVning “Amerika Ovozi” radiosi orqali  o'qib bergann ochiq xati

“Assalomu alaykum muhtaram radiotinglovchilar.

O’tgan yili “Amerika ovozi” radiosida “O’zbekistonda milliy demokratik harakatlar” mavzuida bir maqola el'on qilgan edim. Maqolada ko'tarilgan masala hozirgi kunda eng dolzarb muammo bolib turibdi. Hozir o’sha maqolani sal kengaytirgan holda yana e'tiboringiza havola qilmoqchiman.

O’zbekistonda Milliy demokratik harakatlarning vujudaga kelishida va shakllanib jahon jamoatchiligi etiborini tortishida Muhammad Solih va Abdurahim Po’latovlarning ham xizmatlari bor. Ammo asosiy xizmatlarni qilganlarni o’sha paytlar ham, hozir ham birov eslamaydi. Haqiqiy vatanparvar, yuragida o’ti bor, qaysar yigitlarimiz oz hisoblaridan otpuska olib rayon-ma rayon, qishloq-ma qishloq yurib, munozaralar, mitinglar, tushuntirishlar o’tkazib, o’sha yerlarda fidoyilarni topib yacheykalarni tashkil etishning uddasidan chiqishgandi.

Yana,  qorquv xalqimizning  yurak-yuragigacha  singib ketgandi, boz ustiga savodsiz, misoli manqurt odamlarni demokratik jarayonga olib kelib qo’shish har kimning ham qolidan kelavermaydi. Respublikamiz boyicha bunday aktiv yigitlarning  oldiga muntazam ravishda Toshkentdan kelib, yo’l yo‘riqlar, maslahatlar berib va gazetalar bilan ta’minlab turgan ziyolilar va olimlarni hozir  kim eslaydi? O’sha paytda bu insonlar hozirgidek ayanchli yashashni orzu qilishganmidi? Bu ziyolilar aql borasida Muhammad Solih va Abdurahim Pulatovlardan o’tsa o’tar edi, ammo kam emas edi. Nachora? Ularning lider bo’lishi O‘zbekistonning shunday ham sho’r bo’lgan peshonasiga yozilgan ekan,  bo’ldi ham.

O’zbek xalqining so’nggi o‘n yil ichida boshiga tushgan musibatlariga hozirgi rejim bilan birga Muhammad Solih  va Abdurahim Po’latovlar ham teppa-teng aybdordir. Bular mansab talashib qilgan  birinchi ishlari, Birlik xalq harakatini ikkiga bo’lishlaridir. O‘n minglab fidoyilar, kechani-kecha, kunduzni kunduz demay mehnat qilib, ataylab ardoqlab voyaga yetkazgan Birlik xalq harakatini bular xarob qilishdi. Natijada ziyolilar ham bo’lindi. Viloyat , rayon, qishloqlarda ham bo’linish yuz berdi. Bir qishloqda Birlik a’zolari bo‘linib qolib, keyin mushtlashganiga guvoh bolganman. ERK partiyasi birdaniga hukumat tarafiga o‘tib ketdi. Nima uchun, deb hayron bo’ldik?  Shunda ERK partiyasining viloyatdagi bir ”aqlli“ rahbari menga ”Biz  hukumatni ichidan buzamiz, tushundingizmi“ dedi. Bu islar katta bir oyin boshlanganing ishorasi edi.

Demokratik kuchlarning asosiy vazifasi o’ laroq xalqni o’z haq-huquqlarini himoya qilish uchun qanday vositalar yordamida kurashishga o’rgatishi va  bu borada har taraflama yordam berishi kerak edi. Bu asosiy vazifa bir chetda qolib hamma, ziyolidan tortib oddiy a’zolargacha  asosiy maqsad Muhammad Solih va Abdurahim Polatovni yarashtirish bo’lib qoldi.  Ularni yarashtirish uchun oz kuch sarf qilindimi? Ne ne olimlar, arboblar yalinib yolvorishdi. Hatto bittasiga Quroni Karimni ushlatib “Xalq harakatining yo’liga g’ov bo’lmayman“,  deb qasam ham  ichirishdi. Lekin natija bo’lmadi. Bularning o’rtasida KGB degan dahshatli maxluq devor bo’lib turgan bo’lsa kerak. Buni ko’pchilk tushunar edi-yu lekin isbot qilishning iloji yo’q edi. Ularni yarashtirishga harakat qilgan olim tor doirada menga aytgan edi: ”Bular inson farzandi, lekin bizning  yalinganimizni eshitganda  toshning qulog’i bo’lsa tosh ham erib ketar edi, ammo bularga ta’sir qilamyapti, yolvorishlarimiz“.

Oxir-oqibat ikkala lider vatandan quvgin bo’ldi. Milliy demokratik harakat tanazzulga uchardi. Vatanimzida qatag’on boshlandi. Rejim istagan odamni yo’q qilish, xoxlagan odamga tuhmat va ig’vo uyushtirishdek badnom qilishi, o’n minglab oilani birdaniga xalq dushmaniga aylantirishi shunchaki bir ermak bo’lib qoldi. Abdurahim Po’latov va Muhammad Solih O’zbekistondagi bo’layotgan qatag’onlarda xalq qanchalik darajada qiyin ahvolda yashayotganligini qisman bolsada juda yaxshu tushunib turishibdi. Bu ikkala lider muhojirlikda yashab ham faqat o’zlarini o’ylashyapti. Agar o’zbek xalqini o’ylashsa, nima uchun biror bitimga kelmaydilar? Nima uchun birlashgan muxolifat qurultoyini chaqirishmayapti?

Men o‘tgan yilgi maqolamda ogohlantirgan edim: ”Hali ham kech emas, Muhammad Solih va Abdurahim Po’latovlar o’zaro kelishib birlashgan muxolifat qurultoyini chaqirishsin, agar hozir ham ularning o’rtasida o‘sha ma’lun KGB turmagan bolsa !  Aks holda ularsiz Birlashgan muxolifat qurultoyini chqirishimiz mumkin!. Ulardan hatto sado ham chiqmadi.

Ular O‘zbek xalqi oldida hamma ozbek vatanparvarlari oldida,  hibsxonada azob chekayotgan insonlar oldida va  shahid ketgan birodarlarimiz oldida aybdordir. Tarix ularrning ustidan odil hukm chiqardi, deb oylayman va ishonaman.

Xo‘sh, bundan song nima qilmoq kerak?. Mening fikrimcha Birlik va ”ERK“ degan so’zlar O‘zbek xalqi uchun tarix bolib qoladi. Hozir birinchi navbatda qilinishi kerak bolgan ish bu Birlashgan muxolifat ishchi guruhini tuzishdir. Iloji boricha shu yilning oxirigacha  qurultoy chaqirish kerak. Birorta xorijiy mamalkatda. Safimizda barcha O‘zbekistonning farzandiman, degan insonlar, hozirgi kunda vaqtincha majburiy  muhojirlikda yashayotgan birodarlarimiz,  yurtdoshlarimiz bolishi shart, deb hisoblayman.

Etiboringiz uchun rahmat!.(11 Mart, 2001 yil).