O’ZBEKISTON FUTBOLI:
INQIROZ SABABLARI VA
2010 YILGI 19-JAHON
CHEMPIONATIDA QATNASHISHGA ERISHISH
YO’LI
Davlat arboblarining xatolari uchun jazoni
millat tortadi. [1, 113-b.]
BERDYAYEV N. (1874-1948)
MUNDARIJA
Muqaddima
1.
Jahon futboli tarixidan ayrim ma’lumotlar.
2.
O’zbekiston futboli haqida ba’zi bir ma’lumotlar.
3.
O’zbekiston Ichki ishlar vaziri, general-polkovnik Zokirjon Almatovning 1995
yil dekabrda O’zbekiston futbol federatsiyasi prezidenti etib tayinlanish
sabablari va u haqda ayrim ma’lumotlar.
4.
Muallifning 1997 yil 21 yanvarda O’zR prezidenti I.Karimovga, O’zR futbol
federatsiyasi prezidenti, general-polkovnik Z. Almatovga va yana bir necha
rahbarlarga Vatanimizda futbolni rivojlantirishga doir yozgan 15 betlik xati va
uning keyingi taqdiri.
4.1.
O’zbekistondagi professional futbolning 1995-1996 yillardagi ahvoli va uning
rahbariyati haqida ba’zi bir
ma’lumotlar.
4.2.
Muallifning O’zR prezidenti I.Karimovga va boshqa rahbarlarga 1995-1997
yillarda yozgan o’nta, jumladan futbolga doir takliflarining yozilish
sabablari.
4.3.
Muallifning 1997 yil 21 yanvarda futbolga doir yozgan 15 betlik xatining
mazmuni va uning keyingi taqdiri.
5.
Muallifning 1997 yil sentyabrida Sobirjon Ro’ziyev bilan uchrashuvi,
Braziliyadan futbol murabbiyi Veyga da Silvaning O’zbekistonga taklif etilishi
va natijalari.
5.1.
O’zbekiston terma jamoasining 1997 yildagi ayrim o’yinlari natijalari.
5.2.
Muallifning 1997 yil sentyabrida Sobirjon Ro’ziyev bilan uchrashuvi va futbol
haqidagi suhbati.
5.3.
Braziliyadan futbol murabbiyi Veyga da Silvaning O’zbekistonga taklif etilishi
va dastlabki natijalar.
5.4.
O’zbekiston futbol terma jamoasining 1998 yil dekabrida 13-Osiyo o’yinlaridagi
natijalari.
6.
O’zbekiston futbol terma jamoasining 1999-2005 yillardagi ahvoliga doir ayrim
ma’lumotlar.
7.
Muallifning 2005 yil 31 may kuni O’zR Madaniyat va sport ishlari vazirligi
binosi oldidagi piketi va unga qarshi qilingan tazyiqlar.
7.1.
Bir guruh inson huquqlari himoyachilarining O’zbekiston madaniyati va sporti
muammolariga doir Talabnomasi.
7.2.
Buyuk futbol qiroli Edson Arantes do Nasimento - Pele haqida ayrim
hayratlanarli ma’lumotlar.
7.3.
2005 yil 31 may kuni O’zbekiston Madaniyat va sport ishlari vazirligi binosi
oldidagi piket tafsilotlari.
7.4.
2005 yil 31 may kuni Mirobod tuman ichki ishlar boshqarmasi boshlig’i,
militsiya podpolkovnigi A.Mullajonov va
8.
O’zbekiston – Quvayt terma jamoalarining 2005 yil 17 avgust kuni Toshkentdagi
o’yini va shoir Bahrom Ro’zimurodovning futbol haqidagi she’ri.
9.
O’zbekiston – Bahrayn uchrashuvida Vatanimiz futbol terma jamoasining g’alaba
qilishi, ammo O’zbekiston futbol federatsiyasi rahbariyatining FIFAga
raddiyanoma yozishi va terma jamoamizning Germaniyaga – 2006 yilgi 18-Jahon
chempionatiga borishidan mahrum bo’lishi.
10.
O’zbekiston futbol terma jamoasining hozirgi bosh murabbiyi Valeriy
Nepomnyashiy to’g’risida ayrim ma’lumotlar va terma jamoaning 2006 yildagi
ahvoli.
11.
O’zR prezidenti I.Karimovning 2006 yil 1 may kungi “O’zbekiston futbolini rivojlantirishga doir qo’shimcha chora-tadbirlar
to’g’risida”gi farmoni va unga nisbatan muallifning ayrim tanqidiy
fikrlari.
12.
O’zbekiston oliy liga futbol klublaridagi vaziyat.
13.
O’zbekiston birinchi liga futbol klublaridagi vaziyat.
14.
Ayrim hakamlar futbolni maynavozchilikka aylantirmoqdalar.
15.
O’zbekiston futbolchilarining transferlari oshkoraligi.
16.
Lotin Amerikasi hamda Afrikadan mohir futbolchi (legioner)larni O’zbekiston
futbol klublariga taklif etish qay ahvolda?
17.
2007-2011 yillarda bo’ladigan Osiyo terma jamoalari va klublari ishtirokida
o’tkaziladigan xalqaro musobaqalar.
18.
O’zbekiston professional futbolini rivojlantirish uchun mablag’ni qayerdan
olsak bo’ladi?
19.
Futbol – demokratik sport o’yinidir: ayrim xulosalar.
Foydalanilgan adabiyotlar.
M U Q A D D I M A
“F u t b o l (ingl. fut – oyoq, ball – to’p) – sport o’yini. 2 darvoza (7,32X2,44 m) li maxsus maydon
(90-120X45-90) da to’p bilan jamoa bo’lib o’ynaladi. Fo’tbol to’pining
og’irligi 410-450 g, aylana diametrining uzunligi 68-70 sm, o’yinning asosiy
vaqti 90 minut (45 minutdan 2 bo’lim, 12-15 minut tanaffus). Maydonda ikkala
jamoada 11 kishidan bo’ladi. O’yindan maqsad raqib darvozasiga to’pni oyoq yoki
gavda qismlari bilan (qo’ldan tashqari) kiritishdan iborat. Faqat
darvozabonlargina qo’l bilan o’ynashi mumkin (jarima maydonchasida).” [2,
9-j., 345-b.]
Inson,
insoniyat va uning ishlari, kechmishlari - bu katta olamdir, olam-olam
axborotlar manbaidir. Mana shu katta olam ichida bir necha olamlar bor.
Shulardan biri millionlar o’yini bo’lgan, milliardlab kishilar muxlislik,
ishqibozlik qiladigan FUTBOL OLAMIDIR!
2006 yil 9 iyunidan 9 iyuligacha Germaniyada bo’lib o’tgan 18-Jahon
chempionatini bir paytning o’zida Yer yuzida 1,5 milliardgacha kishi
stadionlarda va oynai jahon ekranlari orqali tomosha qildilar. O’sha olamshumul
musobaqaning 64 o’yinini tomosha qilgan odamlarning umumiy soni 30 milliarddan
(!) oshib ketdi. Ular orasida deyarli 64 o’yinni ko’rishga harakat qilgan
muallif ham, shu maqolani o’qiyotgan va bir necha o’yinlarni zavq bilan ko’rgan
o’quvchimiz ham bor edi.
Futbol
olamida voqealar, axborotlar, yutuqlar va muammolar shunchalik ko’pki, uni
bitta maqolada qamrab olishning imkoniyati yo’q. Axir futbolning o’zi bolalar,
o’smirlar, yoshlar, havaskorlar (olimpiyachilar), faxriylar, shuningdek
erkaklar va ayollar professional futboliga bo’lingan. Muallif ushbu maqolada
jahon va O’zbekiston futboli tarixidan ayrim ma’lumotlar keltirib, asosan
O’zbekiston erkaklar futbol terma jamoasi o’yinlari haqida yozdi va bir oz
tahlil etdi, terma jamoa murabbiylari masalasini imkon darajasida yoritdi.
Maqolada shuningdek O’zbekiston futbol federatsiyasi prezidentini tayinlashdagi
ayrim xatolar va uning oqibatlari, O’zbekiston futbolini rivojlantirishga doir
1997 yilda yozilgan 15 betlik xat, 2005 yil 31 maydagi piket va uning
natijalari bayon etildi va ba’zi bir xulosalar qilindi.
Futbol
deb atalmish ajoyib o’yinning O’zbekistonda ham millionlab muhlislari borligi
ko’pchilikka ma’lum. Bu muxlislar orasida futbolni jonu dilidan ham yaxshi
ko’radiganlar borki, ularga jahondagi boshqa mamlakatlar muhlislari ham,
futbolchilari-yu mutaxassislari ham tan bermoqdalar. Shunday ikki nafar
vatandoshimiz 2006 yil yozida Germaniyada bo’lib o’tgan 18-Jahon chempionatiga
velosipedda 6500 chaqirim yo’l bosib, yetib bordilar va chempionatni o’sha
yerda tomosha qildilar, o’zlari hurmat qiladigan Germaniya terma jamoasining
mashhur darvozaboni Oliver Kan bilan uchrashib suhbatlashdilar, uning datxatini
ham oldilar. Maqolamiz muqaddimasida shu ikki futbol ishqibozining safari
haqida ma’lumot berib o’tsak.
“Ikki marg’ilonlik muxlis Germaniyaning mashhur darvozaboni Oliver
Kandan dastxat olish uchun Marg’ilondan Berlingacha bo’lgan 6500 kilometr
masofani velosipedda bosib o’tishdi. Marg’ilonlik Akrom Ma’pufjonov va Musajon
Homidovlar mart oyi boshida yo’lga chiqib, uch oy deganda velosipedda Berlinga
yetib borishdi. Qanchalik murakkab va muammo bo’lmasin, mashhur darvozabon
bilan yuzma-yuz ko’rishishga mavaffaq
bo’ldilar ham. Futbolsevar, shu bilan birga sayohatparvar muxlislarning bunday
matonatidan yoqa ushlaganini aytgan mashhur darvozabon Oliver Kan juda band
bo’lishiga qaramay, o’zbekistonlik futbol fanatlariga o’z dastxatini berishga
bajonu dil rozi bo’ldi. “Men bunday ishqibozlarni ko’rmaganman. Bu
hayratlanarlidir”, deb hayratini yashirmadi Oliver Kan.
Xo’sh, hamyurtlarimizning Germaniya safari bilan bog’liq sarguzashtlari
qanday amalga oshdi, safar davomida yuz bergan voqea-hodisalar nimalardan
iborat? Bu to’g’rida hikoyamiz qahramonlarining o’zlari gapirib berishgani
ma’qul deb topdik.
Akrom Ma’rufjonov: - Jahon chempionatini stadionlardan bevosita
kuzatishni ancha oldindan maqsad qilgandim. O’zim va do’stim Musajon bilan uzoq
muddat rejalarimizni pishirdik. Bizning maqsadimizni qo’llab-quvvatlagan ham,
unga ishonmaganlar ham bo’ldi. Hattoki, ustimizdan kulganlarni aytmaysizmi.
Shunda ikkilanmay Germaniya konsulligiga bordim. Konsullikda ishlaydigan
xodimlardan biri suhbatlashib o’tirib, Yevropaga ketayapsiz, sizga ko’mak
beradigan odam bo’lmaydi-ku, deb qoldi. Men esa, yo’q, Alloh menga yordam
beradi, deb javob berdim. Shunda u qo’limdan pasportimni olib viza qo’yib
berdi.
Biz Qozog’istonga kirganimizda havo juda sovuq edi. 14 mart kuni (2006 yil, A.Sh.) Qizil O’rdadagi poyezd vokzaliga kirdik, bir choy ichib olamiz deb. U
yerda bizni militsiya xodimlari ushlashdi. Pasportlarimizni tekshirishdi,
pasportning ichida deklaratsiyamiz bor edi. Deklaratsiyada pulimiz qanchaligi
yozilgandi. 1200 dollaru 36000 so’m pul bor edi. Shunda haligi
militsionerlardan biri deklaratsiyani ko’rib dedi: “Ikkoving yuz dolardan
berasan!” Men, nima aybimiz bor desam, “O’zbekistonga xabar beramiz: bular
futbolga emas, boshqa ishlar bilan ketyapti”, - deb ancha yo’limizga to’g’anoq bo’lishdi.
Xullas, ish shu darajaga borib yetdiki, biz cho’lda qolib ketdik.” [3]
“Bi-bi-si” jahon xizmati (radiosi) o’zbek shu’basi jurnalistlariga
A.Ma’rufjonov 2006 yil 21 iyun kuni bergan intervyusida Qizil O’rda shahridagi
nohaq tazyiq haqida bunday degan edi. Ularni tutgan Qozog’istonning Qizil O’rda
shahridagi militsiya xodimlari ularda 1200 dollar va 36 ming so’m pul borligini
bilgach, 100 dollardan berishni talab qilishgan. Aks holda, sizlarning
yoningizdan narkotik modda chiqdi, deb rasmiylashtiramiz va qamatib yuboramiz,
deyishgan. Ular noiloj 100 dollardan militsiyonerlarga berishgan. Bunday razil
usulni O’zbekistondagi ba’zi bir militsiya xodimlari fuqarolarga qarshi
qo’llab, odamlarni talayotganligi ko’pchilikka sir emas. Qozog’istonda ikkala
sayohatchining chodirini, qoplarini olib qo’yishgandi. Ular Qozog’istonda
kuniga 70 chaqirimdan, Belorussiya va Polshada 100 chaqirimdan yo’l bosishgan.
[4]
“- Cho’lning o’rtasida qolib ketibsizlar,
keyin nima qildingizlar?
- Sovuqda junjikib o’tirgan paytimizda bir “KAMAZ” mashina oldimizga
kelib to’xtadi. O’shlik o’zbek yigit ekan. Bizni poyezdga o’tqazib jo’natib
yubordi Rossiyaning chegarasigacha. Yo’lda Voronej,
- Germaniyaga alal-oqibat qanday yetib bordingiz?
- Brestda qolib ishlashimizga to’g’ri keldi. Nimagaki, bizga Polshaning
besh kunlik transit vizasini beramiz, deyishdi. Buning ustiga piyodalar yo’li
yo’q, velosipedda emas, velosipedni yo mashina, yo poyezdga ortib Polsha
hududidan o’tish kerak, deyishdi. Avtobus yoki poyezdga bilet olish uchun
ishlab pul topishimizga to’g’ri keldi. Varshavada velosipedlarimizni yo’qotib
qo’ydik. Menikini politsiya topib berdi, biroq sherigim uchun 35 dollarga
velosiped sotib olishimizga to’g’ri keldi. 7 iyun kuni kechasi 12 dan 15 daqiqa
o’tganda Germaniya chegarasidan o’tdik.
- Til masalasi qanday bo’ldi, misol uchun Rossiyadan chiqqandan keyin
mana u yog’i Polsha, undan keyin Germaniya? Qiynalmadinglarmi muloqot qilishga
odamlar bilan?
- Qo’limizga nemis tilida “Biz 2006 yil Germaniya xalqini futbol bayrami
bilan tabriklagani va bu yilgi chempionatda g’olib chiqish uchun
qo’llab-quvvatlagani O’zbekistondan keldik” – degan mazmundagi yozuv bor edi.
- Jami qancha kilometr yo’l bosdilaring?
- 6500 kilometr. Uning ichida poyezdda yurganimiz 700 kilometr bo’ldi,
lekin men niyatimga yetdim.
- Dunyoning eng mashhur darvozabonlaridan biri Oliver Kann bilan
uchrashibsiz. Uning oldiga borib, nimalarni gapirdingiz, nima dedingiz unga?
- Katta nevaram Oliver Kanning yo
bir to’pini olib kelasiz, yo qo’l qo’yilgan bir dastxatini degandi. Xudoga
shukr, nevaramning niyatini bajardim!
- Futbol uchrashuvlariga kirishga qiynalmadinglarmi, chiptalar qimmat
bo’lsa?
- O’yinlar bo’ladigan kuni nemislarning o’zlari kelib, bizni o’yinni
tomosha qilishga olib kirishdi.
- Akrom aka, bu Marg’ilon do’ppilariniyam kiyib olganmisiz?
- Hozir boshimda Marg’ilon do’ppisi, atlas chorsi, yaktakda futboldan
chiqib kelayapman. Har bir gol urganda mustaqil O’zbekistonimiz bayrog’ini
hilpiratib turdim.
- O’zbekiston bayrog’ini tanishayaptimi olmoniyaliklar?
- Ayrimlari kelib qayerdanligimizni so’rab, bizni
qo’llab-quvvatlaganingizga rahmat, deb quchoqlab o’pib ketishdi.” [3]
“-
-
- Toshkentga qachon va qanday yetib keldingizlar?
- Diyorimizga bir hafta burun yetib keldik. Avval poyezd, so’ngra
samoletda uchdik. Poyezdda kelmaganligimiz sababi safarga ketish chog’ida
Qozog’istonda qiyinchiliklarga duch kelgandik.
-
- Nasib qilsa, 2010 yil 60 yoshga to’laman va yubileyimni JARda Jahom
chempionati bahslarida nishonlash niyatim bor.” [5]
Muallif umid qiladiki, bu ikki hamyurtimiz va yana bir necha
vatandoshlarimiz 2010 yilda Janubiy Afrika Respublikasida bo’ladigan 19-Jahon
chempionatiga ham velosipedda borishadi va u yerda O’zbekiston futbol terma
jamoasiga ishqibozlik qiladilar, Xudo xohlasa. Bu haqda maqolamizning xulosalar
qismida – 19-bandda yana to’xtalib o’tarmiz. Endi maqolamizning asosiy qismiga
o’tsak.
1.
JAHON FUTBOLI TARIXIDAN
AYRIM MA’LUMOTLAR
“Jahondagi eng ommaviy o’yin bo’lmish
futbolga “ota-onalik huquqi”ga da’vogarlik qiluvchi mamlakatlar soni
behisobdir: Misr, Xitoy, Yaponiya, Gretsiya, Rim, Italiya, Angliya … Bunda har
bir tomon ashyoviy, yozma va boshqa dalillarni ishga solmoqdalar. Ha, Samofrakiya
orolida eramizdan 2500 yil oldin chizilgan koptok tasvirini topishgan. Bunday
tasvirlar Misr maqbaralarida ham tez-tez ko’zga tashlanadi. Uning ustiga, Misr
faraonlari go’rlarini qazish chog’ida eramizdan 2-3 ming yil avvalga doir
to’plarni topishgan. Taxminan o’sha davrda Xitoyda “dzu-nyu” nomli to’p o’yini
(qatnashchilar uni oyoq bilan tepganlar) tarqalgan edi. Bir oz keyinroq
xitoyliklarga yana “chju-chu” va “su-szyuy” nomli to’pli o’yin xillari ma’lum
bo’ldi.
6-asrda yaponlarda ham to’p bilan o’yin ommalashdi. U “kemari” deb
atalardi. Qadimgi davrda Yevropa hududida – Gretsiya va Rimda ham to’p bilan
musobaqalashardilar. Gretsiyada “episkiros”, “feninda”, “garpanon” nomli bir
necha o’yinlar tilga olinadi. Nomining hamohangligiga ko’ra (“garpas-to’p”),
greklarning to’p o’yinlaridan bir turini rimliklar olishgan. Qadimgi greklar va
rimliklar foydalangan to’p asosan teridan tayyorlangan. Ularni qiyqimlar, ot
qillari, ba’zan patlar yoki qum bilan to’ldirishgan. Ularni havo bilan ham
to’ldirishgan. Mayya indeetslari esa og’ir kauchukli to’plardan foydalanishgan.
Uning og’irligi 4 kilogacha bo’lgan. Rim legionerlari (lot. legio
– qadimgi Rim armiyasidagi asosiy tashkiliy va taktik birlik (4,5-10 ming
kishi) [2, 5-j., 243-b.]; legioner –
legion askari, A.Sh.) uzluksiz harbiy
urushlarda qatnashib, to’pli o’yinni hozirgi Germaniya, Fransiya, Angliya …
hududlariga tarqatishdi.
To’pli o’yin qadimgi asrlarda avvalambor harbiy-amaliy xususiyatga (
xarakterga) ega edi. Ular tezkorlik, epchillik, kuch, mardlikni, ya’ni harbiy
harakatlar olib borish vaqtida kerakli bo’lgan sifatlarni kuchaytirardi. Biroq,
o’yin qatnashchilariga mardlik tinch hayotda ham zarur edi, chunki
mag’lubiyatga uchraganlarni turli xil jazolar kutardi. Masalan, Xitoyda
yutqizganlarni bambuk tayoqlari bilan shafqatsiz ekzekutsiyalarga (lot. exsecutio
– ijro etish, A.Sh.) duchor
qilishgan, mayya indeetslarini esa muvaffaqiyatsizlikka uchraganlarida hatto
o’ldirganlar.
O’rta asr Yevropasida to’pli o’yin keng tarqaldi. Ular nomlari bilangina
emas, mazmuni nilan ham farq qilardilar. Normandiyada “lya sul” yoki “shul”,
Italiyada – “djivo del kalchio”, Ispaniyada – “tlachtili” (bu o’yinni
Meksikadan olib kelishgan edi) o’yinini o’ynar edilar.
Hokimiyat bu o’yinlarga turlicha munosabatda bo’lgan. Masalan, Angliyada
14-asrdan boshlab ularni bir necha bor taqiqlashgan. Dastlab 1314 yil 13
aprelda qirol Eduard-2 “katta to’p pilan jinnilik”ni taqiqlagan. Keyingi ikki
asr davomida ko’pgina angliyalik monarxlar (grekcha monarxiya – yakka hokimlik;
monarx – davlatning yakka hukmdori
[2, 6-j., 67-68-b.], A.Sh.) to’pli o’yin
va uning ishtirokchilarini ta’qib qilganlar. “Amnistiya” (grekcha amnestia – kechirish, gunohidan o’tish
[2, 1-j., 288-b.], A.Sh.) 1603 yilda
malika Yelizaveta-2 tomonidan amalga oshirildi.
Yuqorida tilga olingan birorta o’yin biror marta futbol deb atalmagan
edi. Bu tasodifiy emas. Agar mayya indeetslariga to’pga oyoq bilan tegish
ruxsat berilmagan bo’lsa, u holda bu o’yinni va mayya indeetslarining
ishqivozligi o’rtasida qanday umumiylik bor? Axir uzunligi ikki chaqirim
bo’lgan maydonda bir necha yuz odam ishtirok etgan o’yinni futbol deb atash
mumkinmi?
Yuqorida sanab o’tilgan barcha to’pli o’yinlar bugungi kundagi mavjud
futbolga hech qanday aloqasi yo’q.
Aslida, bugungi kunda ham yerda, maysada, muzda, suvda, parketda …
o’tkaziladigan ko’pgina to’pli o’yinlar bor. Ammo ulardan faqat bittasinigina
futbol deb ataymiz. Shuning uchun ko’pgina mamlakatlar va qit’alarning futbol
asoschisi rolida da’vogarligi ishonarli emas. Shu darajada qat’iy ravishda biz
isbot qilib tasdiqlaymizki, zamonaviy futbol vatani Angliyadir.
Aynan Angliyada 19-asr o’rtasida to’p bilan ko’chada tartibsiz ommaviy
kimo’zarlikdan futbol jamoalarini tuzishga o’tdilar va maxsus jihozlangan maydonlarda
o’zaro musobaqalasha boshladilar. Haqiqatan, alohida qoidalarni talqin qilishda
fikrlar xilma-xilligi anchagina keng edi, bu esa har bir uchrashuv oldidan
ko’pgina murakkabchiliklar yaratardi. Jamoa maydonlari davomli qizg’in
tortishuvlardan so’ng murosaga erisha olmaganliklaridangina ko’pincha match (ingl. match musobaqalashmoq – shaxmat yoki sportning
biror turi bo’yicha ikki raqib yoki ikki jamoa o’rtasidagi musobaqa [6, 1-j.,
452-b.], A.Sh.) barbod bo’lardi.
Qoidalarni unifikatsiyalashga (lot. unio birlik + facere qilmoq – biror narsani umumiy bir
normaga keltirish, bir xil qilish [7, 659-b.], A.Sh.) urinishlar bir necha bor qilingandi, ulardan biri tarixiy bo’ldi. 1863
yil 26 oktyabr kuni Londondagi “Frimen tavern” taverniyasida (ital. taverna < lot. taverna kulba – Italiyada qovoqxona, mayxona, traktir [7, 621-b.],
A.Sh.) bir necha kollejlar jamoalari
kapitanlari va rahbarlari yig’ildilar. Shu uchrashuvda “Angliya futbol
assotsiatsiyasi”ga asos solindi va futbol o’yinining umumiy qoidalarini ishlab
chiqishga harakat qildilar. Ish tafsilotlargacha yetib bormadi, chunki
uchrashuv qatnashchilari to’pni qo’llar va oyoqlar bilanmi yoki faqat qo’l
bilan o’ynash kerakmi, degan eng muhim masalada kelisha olmadilar. Ovozga
qo’yilganda E.Morli degan odam rahbarligidagi oyoq bilan o’ynash tarafdorlari
uzil-kesil g’alaba qozondilar. Muxolifat ko’pchilik qaroriga bo’ysunmadilar va
norozilik tariqasida tavernani tark etdilar. Ular bir necha yildan so’ng “Regbi
uyushmasi”ni tashkil etdilar (Regbi – Angliyaning Regbi shaharchasi
nomidan, sport turi. Uzunligi 27-29 sm bo’lgan tuxumsimon shakldagi to’p bilan
futbol maydonida o’ynaladi. Har ikkala jamoada 15 nafardan asosiy (himoyachi va
hujumchilardan iborat) va 3 zahiradagi o’yinchi ishtirok etib, 2 taym (har
taymi 40 daqiqadan) davomida o’ynaydilar. Jamoalarning vazifasi to’pni raqib
maydoni tomonidagi chiziq orqasiga o’tkazib qo’yish yoki raqib darvozasiga
kiritishdan iborat. To’pni qo’l va oyoq bilan uzatish yoki olib borish mumkin.
O’yin qoidasi buzilganda “olishuv” –
to’p talashish belgilanadi.” [8, 9-j., 225-b.], A.Sh.)
Regbi va futbol o’rtasidagi ajralish mana
shunday bo’lgandi.
Morli tarafdorlari asosiy, global muammoni hal etgach, o’yin qoidalarini
tuzishga kirishdilar. Uning ustidagi ishlar 8 noyabrda (1863 yil, A.Sh.) tugallandi. Yana bir oy o’tgach “Futbol assotsiatsiyasi” a’zolaridan
biri – D.Fring “Futbol o’yini tavsifi” nomli kichkina kitobchani chop etdi.
Unda 13 ta asosiy qoidalar bayon qilingan, ular hozirgi zamon futboliga asos
bo’ldi.
Demak, zamonaviy futbolning tug’ilgan joyi va vaqti: Angliya, 1863 yil.
Aniq tug’ilgan kuni masalasiga kelganda, futbol tarixshunoslari bugungi
kunlargacha umumiy bir fikrga kela olganlari yo’q. Ba’zilar futbol regbidan
ajralgan kun – 26 oktyabr, boshqalari esa dastlabki futbol qoidalari chop
etilgan kun – 8 dekabr deb hisoblashadi.
Bir oz vaqt o’tgach ham ichki, ham xalqaro musobaqalar o’tkazila
boshlandi.
1871 yilda Angliya Kubogi deb atalmish birinchi futbol turniri
boshlandi, unda “Uonderers” klubi g’alaba qozondi.
1872 yil 30 noyabrda Glazgoda (Angliyada, A.Sh.) jahon futbol
tarixida birinchi xalqaro match bo’ldi. Angliya va Shotlandiya terma
jamoalarining uchrashuvi durang – 0:0 bilan tugadi.
1885 yilda Angliyada futbol professionallik (lot. profiteri
– bildirmoq, e’lon qilmoq – biror kasb va faoliyatga ixtisoslashganligini (mas., professional
revolyutsionerlar), kasb hunarga aloqadorlikni anglatuvchi so’z (mas.,
professional kasalliklar) [8, 9-j., 82-b.] A.Sh.) maqomi (statusi)ni oldi. Futbolchilarga pul to’lay boshladilar.
1988 yilda Angliyada professional futbol ligasi tuzildi, va o’sha yildan
boshlab mamlakat chempionati o’tkazila boshlandi. Angliyaning birinchi
chempioni – “Preston Nord End” klubidir.
1980-yillar boshida futbol uyushmalari shuningdek Shotlandiya, Uells
(Wales) va Shimoliy Irlandiyada tashkil bo’ldi. 1882 yilda Buyuk Britaniya
futbol assotsiatsiyalarining birlashishi sodir bo’ldi, va bir yildan so’ng
birinchi xalqaro futbol turniri – Angliya, Shotlandiya, Shimoliy Irlandiya va
Uells terma jamoalari ishtirokida Buyuk Britaniyaning chempionati bo’lib o’tdi.
Buyuk Britaniyaning birinchi chempioni Shotlandiya terma jamoasi bo’ldi.
Qizig’i shundaki, futbol asoschilari birinchi urinishda jahon va Yevropa birinchiligidagina
emas, hatto Buyuk Britaniya chempionatida g’olib bo’la olmadilar.
19-asrning ikkinchi yarmida futbol Yevropada tarqala boshladi, tez orada
osonlik bilan butun sayyorani zabt etdi.
Barcha qit’alarda millionlab kishilar “bosqinchi”ni quvonch bilan kutib
oldilar. U jahon va odamlar ruhi ustidan bir asrdan ortiq hukmronlik qilishda
davom etmoqda, va biror kishida “manfur istibdod”dan xalos bo’lish haqida hatto
fikr ham paydo bo’lgan emas.
Shunday qilib, inglizlar futbol bilan “kasallanib”, ular 20-asr boshida
uni butun Yevropada va hatto Amerikada “yuqtirishdi”. Ko’p o’tmay xalqaro
futbol tashkilotini tuzish uchun kuchlarni birlashtirish zarurati paydo bo’ldi.
Qit’aviy (kontenintal) Yevropa vakillarining Britan orollari bilan aloqa o’rnatish
urinishlari hech bir natija bermadi. G’ururli, izzattalab inglizlar, dastlabki
jur’atsiz qadamlar qilayotgan kalta ishtonli go’dakka nazari ilmay takabburona
qarab, La-Mansh (bo’g’ozi,
A.Sh.)ning narigi tomonidan yangragan
zaif “chirqillash”ni eshitmadilar, aniqrog’i, eshitishni xohlamadilar.
O’shanda fransuzlar tashabbusi bilan Belgiya, Gollandiya, Daniya,
Ispaniya, Fransiya, Shwetsiya va Shweytsariya Parijda Ta’sis kongressiga
to’plandilar va 1904 yil 21 mayda Futbol assotsiatsiyalarining xalqaro
federatsiyasini tuzdilar (hozir u Futbol assotsiatsiyalarining internatsional
federatsiyasi – FIFA deb ataladi). Yig’ilganlar yangi
tashkilot Ustavini qabul qildilar va uning prezidentini sayladilar. Kongressni
tashkillashtirishda fransuzlarning xizmarlarini tan olish belgisi sifatida
uning qatnashchilari FIFA prezidenti etib Fransiya vakili Rober Gerenni
sayladilar.” [9]
Jahon
futboli tarixiga doir ba’zi bir ma’lumotlar O’zbekiston Milliy
Ensiklopediyasida sal boshqacharoq yozilgan. Taqqoslash uchun uni ham keltirib
o’taylik.
“Futbolga o’xshash o’yinlar miloddan avvalgi
Misr va Sharq mamlakatlarida ma’lum bo’lgan, keyin Yevropaga o’tgan. 1848 yilda
Buyuk Britaniyadagi Kembridj universiteti o’qituvchilari futbolning dastlabki
zamonaviy qoidalarini ishlab chiqishgan. 1857 yilda shu mamlakatdagi Sheffild
shahrida ilk futbol klubi tashkil etilgan. 1863 yilda Angliya futbol uyushmasi
tuzilib, futbol qoidalari tasdiqlangan. 19-asrning oxiri – 20-asrning
boshlarida Yevropa va Janubiy Amerika davlatlarida ham futbol uyushmalari
tashkil qilindi. 1896 yilda futbol Olimpiada o’yinlari dasturiga kiritildi.
1904 yilda xalqaro futbol federatsiyasi – FIFA tuzildi.” [2, 9-j., 345-b.]
“FIFA (frans. Federation
international de Football Association so’zlari
bosh harfidan) – xalqaro futbol uyushmalari federatsiyasi. 1904 yilda
Fransiyada ta’sis etilgan. 204 ta milliy
futbol uyushmasini birlashtiradi (2003). O’zbekiston 1994 yildan a’zo.
Turli miqyosdagi xalqaro musobaqalar: milliy jamoalar o’rtasida jahon
chempionati (1930 yildan), mini futbol bo’yicha, ayollar jahon chempionatini,
qit’alararo turnir va futbolchilarning jahon chempionatini, qit’alararo turnir
va kubok musobaqlarini tashkil qiladi va o’tkazadi. “FIFA magazin” bezakli
jurnal, “FIFA Nyus” oylik byulletenini nashr etadi.” [2, 9-j., 265-b.]
“FIFAning asosiy maqsadlari uning Ustavida
bayon etilgan: “har qanday maqbul va maqsadga muvofiq vositalar hamda usullar
bilan jahonda futbol rivojlanishiga barcha choralar bilan yordam berish, hamma
yoshdagi toifalarning o’rtoqlik va rasmiy musobaqalarini tashkil etish yo’li
bilan milliy federatsiyalar rahbarlari va futbolchilari o’rtasidagi do’stlik
aloqalarini rivojlantirish, Ustav yoki O’yin qoidalarining buzilish oldini
olish bo’yicha hamma zarur va tegishli choralarni qabul etish orqali futbolni
nazorat qilish, o’yinchilar havaskorlar yoki professional ekanliklaridan qat’iy
nazar irqiy, diniy yoki siyosiy diskriminatsiya (lot. diskriminatio farqlash – davlat, yuridik yoki jismoniy shaxs
huquqlariga nisbatan cheklanishi [2, 3-j., 317-b.], A.Sh.) qilinishiga yo’l qo’ymaslik”.
FIFAning oliy organi kongressdir. U ikki yilda bir marta chaqiriladi:
Olimpia o’yinlari arafasida va jahon chempionati o’tkazilayotgan vaqtda.
Kongress FIFAga yangi a’zolarni qabul qilish yoki milliy federatsiyalarni
chiqarish bilan bog’liq masalalarni hal qiladi, Ustavga o’zgartirishlar
kiritadi, to’rt yil muddatga prezidentni saylaydi.
Kongress yig’ilishlari orasidagi davrda odatdagi ishlar bilan FIFAning
ishchi organi – ijroiya qo’mitasi shug’ullanadi. U prezident, 8
vitse-prezident, 12 qo’mita a’zosi va bosh kotibdan iborat.
FIFAda bir necha qo’mitalar faoliyat olib boradi:
Favquloddagi qo’mita, u 7 a’zodan iborat (qo’mita nomining o’zi aytib
turibdiki, u oshig’ich, kechiktirib bo’lmaydigan masalalarni hal etish uchun
chaqiriladi);
Jahon chempionatini o’tkazish bo’yicha tashkiliy qo’mita;
Olimpiya futbol turnirini o’tkazish bo’yicha tashkiliy qo’mita yoki
“Havaskorlar qo’mitasi”;
Hakamlar qo’mitasi (uni ijroiya qo’mitasi shakllantiradi).
Hakamlar qo’mitasiga 8 a’zo kiradi, uni rais boshqaradi. Qo’mita yirik
xalqaro musobaqalarga xizmat ko’rsatish uchun FIFAning xalqaro hakamlari
ro’yxatini har yili tuzadi, shuningdek futbol qoidalarini o’zgartirish bo’yicha
takliflarni Qoidalar bo’yicha xalqaro kengashga kiritadi.
FIFA “poytaxti”, aniqrog’i, uning shtab-qarorgohi Shweytsariyaning
Syurix shahrida joylashgan.
90 yil davomida (hozir
94 yildan oshdi, A.Sh.) FIFAni 8
prezident boshqardi. Ularning hammasi o’z kuchlari va qobiliyatlari me’yorida
jahon futboli taraqqiyotiga ma’lum bir hissa qo’shdilar va shu sababli eslashga
arziydilar. Mana ularning ismu shariflari.
1. Rober Geren (Fransiya) – 1904.22.05 – 1906.04.06.
2. Daniel Vulfoll (Angliya) – 1906.04.06 – 1918.24.10.
3. Jyul Rime (Fransiya) – 1921.01.03 – 1954.21.06.
4. Rudolf-Vilyam Sildreyers (Belgiya) – 1954.21.06 – 1955.07.10.
5. Artur Dryuri (Angliya) - 1956.09.06 – 1961.25.03.
6. Stenli Rouz (Angliya) – 1961.28.09 – 1974.11.06.
7. Joao Avelanj (Braziliya) – 1974.11.06 – 1998.08.06.
8. Yozef (Zepp) Blatter (Shweytsariya) – 1998.08.06.” [9]
Yozef
Blatter hozir – 2006 yil iyul oyida ham FIFAning prezidentidir. FIFA
prezidentligiga navbatdagi saylovlar 2007 yilda bo’ladi.
“1946 yili Yevropa futbol assotsiatsiyalari
uyushmasi – UYeFA tuzildi. Futbol 1900 yili Olimpiada o’yinlari dasturiga
kiritildi. 1930 yildan Futbol bo’yicha jahon chempionati, 1955 yildan Yevropa
chempionlari kubogi, 1960 yildan Yevropa chempionati va Yevropa mamlakatlari
kubok egalari kubogi, 1971 yildan UYeFA kubogi musobaqalari o’tkazilmoqda.” [8,
12-j., 217-b.]
Millionlar o’yini bo’lmish futbolning dunyoga kelishi va rivojlanishiga doir
ma’lumotlarning qisqacha ruyxatini [10]-maqoladan keltirib o’tsak, unda muhim
qo’shimcha faktlar bor.
“1848 yil. Kembridjda ilk qoidalar ishlab
chiqildi.
1855 yil. Tarixda eng qadimiy klub – “Sheffild” tashkil etildi.
1863 yil. Angliya futbol assotsiasiyasiga asos solindi.
1872 yil. To’pning aniq razmerlari tasdiqlandi.
Milliy terma jamoalarning ilk xalqaro uchrashuvi o’tkazildi. Angliya –
Shotlandiya – 0:0.
1875 yil. Darvoza to’sini ixtiro qilindi. Shu paytgacha ustunlarni oddiy
tasmalar tutashtirib turardi.
1878 yil. “Nottingen Forest” o’yingohida hakam ilk bora hushtakdan
foydalandi.
Ilk marta uchrashuv sun’iy yoritish vositalari yordamida o’tkazildi.
Sheffild grafligi klublari o’yinini 27 metr balandlikdagi projektor yoritib
turdi.
1883 yil. To’pni yon chiziqdan ikki qo’llab o’yinga kiritish amalga
kiritildi.
1885 yil. Professionalizm qonunlashtirildi.
1891 yil. Penalti va darvoza to’ri paydo bo’ldi.
1893 yil. Italiyaning eng qadimiy klubi – “Jenao” tashkil etildi.
1901 yil. Ilk bora uchrashuvga 100 mingdan ortiq tomoshabin tashrif
buyurdi: “Kristal Palas” o’yingohidagi Angliya Kubogi finali, 110802
tomoshabin.
1904 yil. Xalqaro futbol federatsiyalari assotsiatsiyasi (FIFA) tashkil
etildi.
1905 yil. Penalti tepilayotgan paytda, darvozabonlarning darvoza
chizig’ida turishlari qat’iy belgilandi.
Ilk bora transfer qiymati 1000 funtga yetdi: Elf Kommon “Sanderlend”dan
“Midlsbro”ga o’tdi.
1908 yil. “Sheferd Bush” o’yingohida Daniyani mag’lub etgan Buyuk
Britaniya terma jamoasi Olimpiadaning ilk g’olibiga aylandi.” [10]
FIFA
rahbariyati va uning 2006 yil 7-8-iyun kunlari bo’lib o’tgan 56-kongressi
haqidagi oxirgi ma’lumotlar.
“JCh-2006
bahslariga start berilishi oldidan, aniqrog’i 7 va 8 iyun kunlari (2006
yil, A.Sh.) Myunxenda FIFAning navbatdagi –56-kongressi bo’lib o’tdi.
Ko’pchilik yaxshi bilsa kerak, odatda jahon birinchiligi oldidan o’tkaziladigan
bunday yig’ilishda FIFA prezidentligi uchun ham saylov o’tkazilardi. Lekin
oldingilardan farqli ravishda bu safar bunday saylov o’tkazilmadi. Chunki uni
o’tkazish kelasi yilga mo’ljallab qo’yilgan. Kongressning kun tartibidagi
asosiy masalalar futboldagi korrupsiyga barham berish, milliy birinchilik
bahslarida ishtirok etuvchi klublarning sonini 18 taga qisqartirish hamda FIFA
olgan daromad va yaqin kelajakda pul operatsiyalarini qaysi valyutada
o’tqazishga bag’ishlandi. Ushbu masalalar bo’yicha bosh uyushma rahbari Zepp
Blatter ma’ruza qildi.
Ta’kidlash kerakki, kongressda FIFAga a’zo bo’lgan 205 ta milliy
federatsiyaning vakillari ishtirok etdilar. Yig’ilish yakunlanganidan keyin
mundialda qatnashish sharafini qo’lga kiritgan 32 milliy federatsiya a’zolari
Germaniyada qolishdi, qolganlari esa ochilish marosimidan so’ng uylariga qaytib
ketdilar. Zepp Blatter o’z ma’ruzasida bosh uyushmaning kelajakdagi rejalari va
kelasi yili o’tkaziladigan prezidentlik saylovida nomzodini ilgari surishini
ta’kidladi. Bundan tashqari 70 yoshli shweysariyalik ushbu taniqli mutaxassis
FIFA yaqin yillar ichida korrupsiyadan butunlay holi bo’lishini bayon qildi…
…
Prezidentning ta’kidlashiga qaraganda, FIFA 2005 yil mobaynida 555 million
yevro ishlab topgan. Shu pullarning 136 million yevrosi sof foydadan iborat.
Eslatib o’tamiz, 2004 yili FIFA 470 million yevro foyda ko’rgandi. Bosh kotib
uyushmaning yaqin yillardagi umumiy byudjeti 850 million yevroga yetishini
e’lon qildi. Bundan tashqari u FIFA 2007 yildan boshlab pul operatsiyalarini
avvalgidek Shweytsariya franklarida emas, balki AQSh dollari yordamida amalga
oshirishini ta’kidlab o’tdi.
…
Aytmoqchi, navbatdagi kongressni Germaniya kansleri Angela Merkel xonim ochib
berdi. Yig’ilishda turli yillarda jahon chempioni degan sharafli unvonni qo’lga
kiritgan yuzdan ortiq sobiq futbolchilar qatnashdilar. Ularning 12 nafariga
jahon futboli rivojiga salmoqli hissalari uchun FIFAning ordenlari topshirildi.
Butun jahon futbol uyushmasining faxriy prezidenti hisoblanadigan Joao Avelanj
ham mukofotdan quruq qolmadi. Eslatish kerakki, Avelanj yaqinda o’zining 90
yoshga to’lganini nishonladi.” [11]
Ushbu
band oxirida futbol bo’yicha jahon chempionatlari o’tkazilgan yillar, jahon
chempioni bo’lgan mamlakatlar va
chempionat o’tkazilgan mamlakatlar nomlari jadvalini keltirib o’tish
o’rinlidir.
FUTBOL BO’YICHA JAHON
CHEMPIONLARI [12, 553-b.]
|
Chempio- nat raqami |
Yil |
Chempion |
|
1 |
1930 |
Urugvay
(Urugvayda) |
|
2 |
1934 |
Italiya
(Italiyda) |
|
3 |
1938 |
Italiya
(Fransiyada) |
|
4 |
1950 |
Urugvay
(Braziliyda) |
|
5 |
1954 |
Germaniya (Shweytsariyada) |
|
6 |
1958 |
Braziliya
(Shwetsiyada) |
|
7 |
1962 |
Braziliya
(Chilida) |
|
8 |
1966 |
Angliya
(Angliyada) |
|
9 |
1970 |
Braziliya
(Meksikada) |
|
10 |
1974 |
Germaniya (Germaniyada) |
|
11 |
1978 |
Argentina
(Argentinada) |
|
12 |
1982 |
Italiya (Ispaniyada) |
|
13 |
1986 |
Argentina
(Meksikada) |
|
14 |
1990 |
Germaniya
(Italiyada) |
|
15 |
1994 |
Braziliya
(AQShda) |
|
16 |
1998 |
Fransiya
(Fransiyada) |
|
17 |
2002 |
Braziliya
(Yaponiya va Janubiy Koreyada) |
|
18 |
2006 |
Italiya
(Germaniyada) |
2.
O’ZBEKISTON FUTBOLI HAQIDA
QISQACHA MA’LUMOTLAR
“O’zbekistonda 20-asr boshlaridan zamonaviy
futbol qoidalari asosida o’yinlar o’tkazilgan. 1912 yilda Qo’qonda birinchi
futbol jamoasi tuzildi. Keyinroq Farg’ona, Samarqand, Toshkent, Andijon,
Namangan shaharlarida ham futbol jamoalari paydo bo’ldi. 20-asrning
20-yillaridan mamlakatimizda turli toifadagi musobaqalar (1937 yildan
O’zbekiston birinchiligi) muntazam ravishda o’tkazila boshlandi. 1956 yilda
Toshkentda “Paxtakor” jamoasining tashkil etilishi va shu nomdagi stadion
qurilishi respublikada futbolning rivojlanishiga turtki bo’ldi. 20-asrning
80-yilaridan O’zbekistonda futbolchilarning yangi avlodini tarbiyalashga
kirishildi. M.Qosimov, I.Shkvirin, A.Abduraimov, M.Shatskix O’zbekistondagina
emas, Osiyo va boshqa qit’alarda ham nom qozondilar.
1959 yilda tashkil etilgan O’zbekiston futbol federatsiyasi 1992 yilda
(keyin 2001 yilda) qayta ro’yxatdan o’tdi. 1992 yildan futbol bo’yicha
O’zbekiston milliy chempionati va kubogi, turli toifadagi musobaqalar o’tkazib
kelinyapti, futbol jamoalarining xalqaro uchrashuvlarda ishtirok etishi ta’minlanayapti. Vazirlar
Mahkamasining “O’zbekiston Respublikasida futbolni yanada rivojlantirish
tadbirlari to’g’risida” (1993 yil 18 mart) hamda “O’zbekistonda futbolni
rivojlantirishning tashkiliy asoslari va prinsiplarini tubdan takomillashtirish
chora-tadbirlari to’g’risida” ( 1996 yil 17 yanvarda) gi qarorlari futboldagi
yutuqlarga zamin yaratdi. Farg’onaning “Neftchi” klubi Osiyo chempionlari
finaliga chiqdi (1994), “Paxtakor” klubi Osiyo chempionlari ligasi yarim
finalida o’ynadi (2003, 2004), mamlakat yoshlar terma jamoasi jahon chempionati
final bosqichida qatnashdi (2003), O’zbekiston milliy terma jamoasi Osiyo
o’yinlari (1994) va Afrika-Osiyo o’yinlari(2003) g’olibi bo’ldi. Hozirgi kunda
O’zbekistonda 36 ta (oliy va birinchi ligada) professional klub bor (2004).
2-ligada 196 ta jamoa shunday maqomga erishish uchun mamlakat birinchiligida
qatnashayapti. Futbol klublari qoshida 18 ta futbol internat maktablari, kollejlari
faoliyat ko’rsatayapti, ularda 2000 dan ziyod o’quvchi shug’ullanadi.
Shuningdek, futbolga ixtisoslashgan bolalar-o’smirlar sport maktablari ishi
yaxshilandi. Futbol Universiada, “Barkamol avlod” va “Umid nihollari”
musobaqalari dasturlaridan o’rin olgan. Bolalar va o’smirlar o’rtasida
respublikada o’tkaziladigan “Futbol g’unchalari” musobaqalarida 692 jamoada
13840, “Futbolimiz kelajagi” musobaqalarida 15035 jamoada 300700 o’yinchi
ishtirok etdi (2004). Ayollar o’rtasida o’tkaziladigan O’zbekiston chempionati
va kubogi musobaqalarida Andijonning “Andijanka”, Namanganning “Gulbahor”,
Qarshining “Sevinch” jamoalari yetakchilik qilib keladi. Faxriy futbolchilar
o’rtasida ham muntazam ravishda musobaqalar uyushtiriladi. Jismoniy qobiliyati
cheklangan futbolchilar o’rtasida Toshkentning “Matonat” jamoasi (hozir
“Baynalmilal”) jahon kubogini qo’lga kiritgan (1991). Hozirgi kunda
respublikada 362 ta stadion, 7113 ta futbol maydoni mavjud, 460658 kishi
(ulardan 4642 nafari ayollar) futbol bilan shug’ullanadi, 1916 nafar murabbiy
faoliyat ko’rsatadi (2004). “O’zbekiston futboli” (Toshkent), “Futbol-ekspress”
(Andijon), “Asr futboli” (Namangan), “Inter futbol” (Kosonsoy), “Boks plyus
futbol” (Toshkent) kabi ixtisoslashgan gazetalar chiqib turibdi.” [2, 9-j., 345-b.]
Ma’lumki, O’zbekiston
1991 yil 1 sentyabrda Mustaqillikka erishdi. 1993 yil 19 dekabr kuni Las-Vegas
(AQSh) shahrida FIFAning navbatdagi anjumani bo’ldi. Unda O’zbekiston futbol
federatsiyasi (O’FF) FIFAga a’zolikka qabul qilindi [13, 1-j., 112-b.]. 1994
yil may oyida O’FF FIFAning to’la huquqli a’zosi bo’ldi [13, 1-j., 138-b.]. Shu
sababli O’zbekiston futbol bo’yicha jahon chempionatining saralash o’yinlarida
1995 yildan boshlab, ya’ni 1994 yilgi 15-Jahon chempionati tugagach qatnasha
boshladi.
Shu
yerda futbol bo’yicha Osiyo o’yinlari chempionlari ro’yxatini [2, 9-j., 345-b.]
dan keltirib o’tsak. (Eslatib o’tamiz: “Osiyo
o’yinlarining futbol musobaqalari FIFA taqvimiga kiritilmagan. Shu bois Osiyoda
ushbu musobaqaga bo’lgan qiziqish pasayib bormoqda”. [14])
FUTBOL BO’YICHA OSIYO
O’YINLARI CHEMPIONLARI [2, 9-j., 345-b.]
|
Yil |
Chempion |
Yil |
Chempion |
|
1954 |
Xitoy |
1982 |
Eron |
|
1958 |
Xitoy |
1986 |
Koreya Respublikasi |
|
1962 |
Hindiston |
1990 |
Xitoy |
|
1966 |
Birma |
1994 |
O’zbekiston |
|
1970 |
Birma va Koreya Respublikasi |
1998 |
Eron |
|
1974 |
Eron |
2002 |
Eron |