MUHOKAMAGA QO’SHILING: Ozod minbar!
“Ozodlik” va “Amerika ovozi”-kimning ovozi?
TAHRIRIYAT:
Mazkur muhokama sahifasi xorijiy radiolar (“Ozodlik”,
“Amerika Ovozi”,
Bu fikrlaringiz bu yerda e’lon qilinishi bilan birga, DO’K tayyorlaydigan
hisobotlar va kitoblarga ham asos bo’ladi.
Agar maktublaringiz xatga ilova tarzida yuborilsa tahririyat
ishi osonlashgan bo’lardi va oldindan rahmat aytamiz!
Makatublarga mazmunidan kelib chiqib biz
sarlavhalar qo’ydik.
Sahifani DO’K webmasteri boshqaradi. Mulohazalarni admin@uzbekcongress.org adresiga
yuboring!
Кўза кунда эмас, кунида синади
26-10- 2006 yil
АҚШ фуқароларининг солиқлари эвазига ишлайдиган RFE/RL-“Озодлик”, VOA-“Америка овози” радиолари ҳам таркибига кирган BBG-Xалқаро эшиттиришилар тармоғида АҚШ миллий хавфсизлик нуқтаи назаридан жиддий текширувлар бошланган. Ҳозир мазкур икки радио ичида ташкил қилинган “Фарда” станцияси текширилмоқда ва бу ерда баъзи кимсаларнинг АҚШ миллий хавфсизлик манфаатларига зарар келтирадиган даражадаги фаолиятлари чиғириқдан ўтказилмоқда.
Шу кетишда Ўзбек бўлимларига ҳам навбат келиб қоладиган кўринади. Чунки кейинги бир йилда мазкур бўлимлардаги баъзи ходимлар очиқчасига Ўзбекистон режимининг мусиқасига ўйнаётганлари ҳақида жиддий фактлар ўртага қўйилди. Жумладан, ДЎК сайтида ҳам бу борада анчагина маълумотлар бор. Бундай иддаолар давом этмоқда.
Масалан, биргина ўтган кунги “Бирлик” сайтида қуйидаги сатрларни ўқиш мумкин.
“…Кеча Отаназар ака ҳақида ёлғонлар
қўшиб чатиб эшиттириш тайёрлашга улгурган “Озодлик” радиосининг
журналистлари ҳам бу масала билан қизиқишмаётгани бежиз
эмасга ўхшайди. Бу радионинг
ўзбек программасидаги бир қатор журналистлар МХХ контроли остида
ишлашаётганини сайтимизда авваллари ҳам тилга олгандик. Исроил
ҳақида гапирмасликни буюрганлар ҳам кеча Отанзар акани топиб
берганлар ҳам ўша хизмат одамлари эмасмикан…”
Ўзбекча
чиққан материаллар этиборсиз қолиб кетади, деб ўйлаб юрганлар
хато қиладилар. Ҳар нарсанинг ўз вақти-соати бўлади.
Кўза кунда эмас,
кунида синади, дейдилар. Шамол бўлмаса, дарахтнинг шохи қимирламайди. Ўзбекистон
билан боғлиқ демократик ташкилотлар ҳамда демократик ўзбек
мухолифати фаолиятини атайлабдан четлаётган ёки бузиб кўрсатиш билан диктатура
режимининг тегирмонига сув қуяётган, АҚШнинг демократик
қадриятларидан фойдаланиб, унинг обрўйига путур етказиш баробарида миллий
хавфсизлик манфаатларига ҳам зиён келтираётган кимсаларнинг кўзалари
яқин орада синиб қолса, ажаб эмас?!
ДЎК Матбуот хизмати.
14-10- 2006 yil
Ахир дунё факат
«Озодлик»дан иборат эмаску?!
«Uzbekcongress.org» сайти «Озодлик» радиоси тугрисида уюштирган форуми билан танишиб чиккач,
мен хам бу борада уз кузатишларим ва аниклаганим маълумотларим билан
уртоклашишни ният килдим. Аммо, дастлаб, сайт ижодий жамоасига миннатдорчилик
хам билдириб утмокчи эдим. Демократияни дундириб куйган ва шу боис аллакачон
хеч кимни менсимай, пойинтар-сойинтар карорлар чикариб юбораётган (масалан
Франциянинг Туркияга нисбатан ташланишини шундай бахоламай иложим йук)
мамлакатларда хам оддий тингловчи, укувчи, борингки томошабин узи кураётгани,
эшитаётгани ёхуд укиётгани ОАВси юзасидан фикр билдириб туриши ва билдирилаётган
фикрлар уша ОАВга етказилиб, у ерда барча мулохазалар урганилиши маълум гап.
Шундай экан, «Озодлик» радиоси хам тингловчи томонидан билдирилаётган фикр ва
мулохазаларга эътибор каратиши шарт. Гарчи бу унга у кадар ёкмаётган булса хам.
Зеро тингловчи булмас экан, радиога хам хожат колмайди, шундай эмасми?..
Дастлаб мен узим яхши билганим ва урганганим
масала, яъни Рахматжон Кулдошев
масаласида икки огиз. Дустлар, истаймизми буни истамаймизми, Рахматжон Кулдошев
«Озодлик» радиосининг фожеаси. Радионинг жуда хам катта «минус»и. Радио узи бир
пайтлар уни кашф килди, вакт утиб узи уни улдирди. Бунинг учун шунчаки, (агар
мана шу форумда иштирок этганлардан бирор кимса хали Узбекистонда булса) унинг
уйига бориб, айни пайтдаги холатига разм солиб кайтиш кифоя. Кимдир
Кулдошевнинг Узбекистонда колаётгани ва айнан мана шу холат у томондан битилган
мактуб масаласига ойдинлик киритади, дебди. Дустим унутманг, “Озодлик”
радиосининг хозирда кукрак кериб ишлаётган мухбирларининг 80 фоизи хам хали
Узбекистонда. Гарчи Прага, Бишкек, Хужанд, Шимкент яна алланечук жойларда
эфирга чикаётган булишса-да. Сизнинг хулосангизга риоя киладиган булсак,
Кулдошевни нимагадир мажбур килган нарса, “Озодлик”нинг хозирги мухбирларини
хам анча-мунча нарсаларга мажбур килмокда.
Сожидахоним Жаъфарова хусусида. Бахтиёр Хамраев
тугри айтипти, бу аёл тожик, боз устига чиндан хам Узбекистондаги асл вазият
хакида аник-тиник маълумотга эга эмас. Ахир кимнингдир узук-юлук гапларидан бир
жойдаги вазият хакида тулик фикрга эга булиш мумкин эмаску. Боз устига уша
«информатор»нинг инсон сифатида кимлигини хам унутмаслик керак, тугрими?
Колаверса, доноликни даъво килаётган халкимизда бир макол бор, «минг бор
эшитгандан кура, бир бор курган афзал» деган. Лекин, инсон сифатида Жаъфарова
яхши аёл, хар калай радионинг эндиликда собик мухбирларидан бири билан
сухбатлашар чоги, шунга амин булдим. Унинг ягона нуксони, «маслахатчи»ларни
тугри танлай олмаслиги. Аслида бу нуксон Нажимовада хам булган. Ишонинг
радионинг Прагадаги офисида, бундай чулчит маслахатчилар анчагина…
Форум иштирокчиларидан бирининг, «Озодлик» хакида
уюштирилган айни машваратни, Узбекистон хукуматининг, аникроги СНБнинг уйинидир
деган гапига хам тухталмокчиман. Хар бир гап маълум маънода изох билан берилса,
назаримда у тулик ва мукаммал булади. Менинг фикримча, айни машваратдан
(форумдан) ташвишга тушиш, купрок уша СНБнинг уйинига ухшаяпти. Зеро факат
иштони хул булиб колган болакайгина, бу хакда гапирилганида турли бахоналар
билан мавзуга чек куйишга уринади. Аслида, эътибор берсангиз, хар бир
билдирилган фикрда, бир чимдим, бир чимдим хакикат ётибди. Ким билади, форум шу
зайл давом этса яна кандай хакикатлар чикиб кетиши мумкин, шундай эмасми?
Демак, бирор хийла ишлатиб булса хам унга чек куйиш керак…
Нима учун мен форумга эътирозни уйин деб атаяпман?
Сабаби «Озодлик» радиосининг бугунги куриниши, хеч шубхасиз, уша форум
иштирокчиси хавотирланиб айтаётгани СНБнинг эришган ютугидир, яъни бу ташкилот
радионинг айнан шу бугунги куринишда булишини истайди. Бир эътибор беринга,
купчилик форум иштирокчилари, радионинг эшиттиришлари сифати тушиб кетганини
айтиш билан бирга, бир йил аввалги ёхуд 2004-2005 йилгидаги каби булсайди,
дейишган. Агар, форумнинг яна бир иштирокчиси айтиб утганидай, радиодан
кайсидир бармокни курсатишга арзирли мухбирлар бушатилиб, буткул соглом ва
профессионал мухбирлар колган булса, нега унинг сифати тушиб кетди? Балким
бушатилганлар эмас, колганлардадир муаммонинг сабаби? Янги ходимларни химоя
килиб ёзган форумнинг яна бир иштирокичисига хам саволим бор, агар янгилар сиз
айтгандай танлов асосида, халиги узбекчасига айтганда, элакдан утказилиб сунгра
ишга олинган булса, у холда нега радионинг эшиттиришлари гузаллашиб
кетмаяпти?..
Форум иштирокчиларидан бири сарсон булиб,
каёкларгадир бориб, очлик эълон килиб намойиш утказганини ёзибди. Яна кимдир
шундай эътирозларни йигиб Конгрессга, АКШ Давлат департаментию, эшиттиришлар
бошкармасига юбориш керак, дебди. Булар хам ута хом ташаббуслардан. Ахир узингиз бир уйланг, очлик эълон килган
дустимиз бирор нарсага эришибдими? Кимлар билан гаплашгани хакида ёзибдику,
хуш, нимадир узгарибдими? Кимни олиб, кимни колдиришгани, шундан сунг сифат
йуколиб, куним утсин кабилида эшиттиришлар килинаётганини радио рахбарияти,
Конгрессдаги радио вакиллари, эшиттиришлар дирекцияси ва радионинг (хозирда
Нажимова бошкариб келаётган)мониторинг ва маркетинг бошкармаси масъуллари
билмайди, дейсизми? Балким шундай булиши кераклиги учун шундай булаётгандир,
деб уйлаб курдингизми?
Форум иштирокчиларидан бири Узбекистон Ташки ишлар
вазирлиги мулозимининг мактубини эслабди. Мен хам бир мактубни эсламокчиман
Б.Мустафаев томонидан битилган. Уша мактубда радионинг беш мухбирига эътироз
билдирилади, булар Шайбон, Носир Зокир, Тулкин, Дилнаво хамда Феруза. Шайбон
«Курултой» хамда «Туртинчи хокимият» дастурларидаги айрим чикишлари учун
эътирозга учраган булса, Носир Зокир Р.Обид деган шахснинг шеърларини эфирга
бергани учун, Тулкин гуёки Туркияда купорувчилик «санъатини» узлаштириб
кайтганда айбланса, Дилнаво «Хизб ут-тахрир» фиркасининг аъзоси ва ватан
хойинининг рафикаси сифатида айбланган. Феруза эса аккредитациясиз фаолият
юритганликда айбланган. 2004-2005 йилги «Озодлик»ни кумсаётганлар номлари
келтирилган мухбирларнинг чикишларини яхши эсласалар керак.
Орадан хеч канча вакт утмай ана шу мухбирлардан
турттаси ишсиз колди (Бундай карор кабул килинишининг сабаби хакда “Арена”
сайтида «Юбилей который не состоялся» маколасида батафсил ёзилган). Боз устига
хеч канча вакт утмай радионинг Козогистон, Тожикистон ва Киргизистонга кетган
мухбирлари Сарвар Усмон бошчилигида, гуёки Узбекистонга тахдид килишлари мумкин
булган «Хизб ут-тахрир»нинг уша республикалардаги вакиллари хакида эшиттириш
тайёрлаяптилар. Айтингчи, бу эшиттиришни тайёрлаш Сарвар Усмонга ва унда
иштирок этган бошка мухбирларга не учун керак булиб колди?.. Балким Тулкиннинг
каерлардандир узлаштириб кайтгани айтилаётган санъатини оклаб иш жойида олиб
колиш учундир ёки курбон килинган журналистлар сони янада купайтирилмаслиги
учундир. Хар калай шундай килиндию, радио хакидаги (расмий Тошкент томонидан
янграётган) барча эътирозлар тухтади-куйди. Хатто радио рахбариятида Тошкент
офисини тиклаш борасида дадил мулокот олиб бориш учун имконият пайдо булди…
Яна бир холат, форум иштирокчиларидан бири
Гофуржон Йулдошевни (Тургунбек) эслабди. Унга Прагада булган муносабатни
келтириб утибди. Дархакикат, агар форум иштирокчиси айтган гаплар рост булса,
хуш, нима сабабдан Прагадаги мухбирлар Г.Йулдошевни кулламади, ахир хамкасбга
шундай муносабат буладими? Балким тепада эслатганим «мулокот» ковушмай
колаётгани боис шундай килингандир? Акс холда, нега радио рахбарияти Андижон
вокеалари буйича бир катор мухим маълумотлар бериб борган мухбирига кушимча
имкониятлар яратиб бермади? Дарвоке, Андижон вокеалари туфайли радионинг икки
ходими, уша пайт анча хатарли булган маълумотларни йигиб бера олди, уларнинг
чикишлари яхши эсимда, булар Шайбон ва Тургунбек. Шайбон хозир ишсиз колди,
Тургунбек ишсиз колиш арафасида, шубхали эмасми?.. Савияси хамин кадар булган
«янгилар» маъкул булиб, савияли, халк орасида мухаббат козониб улгурган «эскилар»
нега маъкул келмай колди?..
Шулардан келиб чикиб, хулоса киладиган булсам,
айтишим мумкинки, хаммаси энг юкоридаги рахбариятнинг бевосита иштироки ва
Прагадаги айрим мухбирларнинг розилиги билан амалга ошаяпти. Максад умуман
олганда хама учун аён булди, шуларнинг эвазига майли уятли булса хам нимагадир
эришиб олиш. Акс холда, радионинг рахбарияти учун вазиятни яхшилаш у кадар
кийин иш эмас. Сожида Жаъфарованинг алмаштирилиши (агар шу жараён
мулжалланаётгани рост булса) шунчаки унинг тожик эканлиги ёхуд Узбекистонни
билмаслиги туфайли эмас. Рахбарият кузлаган масала хал булгани боис. Ахир уни
узбек хизматига рахбар килиб тайинлар чоги, нимага кодирлиги ва нима кила
олишини радио рахбарияти яхши билганку, шундай эмасми?.. Адолат Нажимова
каёкдаю, Сожида Жаъфарова каёкдалигини билмаган дейсизми? Шунчаки унинг ёрдами
билан айрим «чоралар» куриб олиниши лозим эди, холос. Вазифа бажарилди, хамма
опок, Сожида кир булди, койилми?
Шунинг учун азизлар бир гап. Кимдир каёккадир,
нимадир ёзиш керак дебди, кимдир ниманингдир утказилишида радионинг эътиборсиз
колганига аразлабди яна кимдир нимагадир радио эътибор бермаса очлик эълон
килишини айтибди. Дустлар, тушунинглар ахир бугунни хам, эртани хам радио
белгиламайди. Умуман у хеч нарсага таъсир кила олмайди, килган хам эмас.
«Озодлик» бугунгидай Узбекистонда йук булса хам, узгаришлар булаверади. Уша
«Озодлик» булмаса хам Жахонгир Мухаммад, Мухаммад Солих, Абдурахим Пулат,
Дадахон Хасанлар, «Бирлик», «Эрк» отилиб чикарди. «Озодлик» СССРга кириб
бормаса хам Солженицин гапирадиганини гапирарди, Рауф Парфи Узбекистон
президентининг илтифотини рад эта оларди. Шавкат Рахмон «Узбеким ерида юрсам
майлими?» деган шеърини «Озодлик» радиосидан илхомланиб ёзган, деб булмайдику
ахир!
Колаверса, ахир бугунги «Озодлик» бутун бошли
узбек халки учун нимадир килиб беради, деган мантиксиз фикрга суянмассизку!
Узингиз айтиб турипсиз, савод йук, сифат паст, ганимларга тула, деб. Демак
улардан умид килишлик узингизни хам ушандайлар каторига кушиш билан баробар
эмасми?.. Узгаришлар килиш керак дер эдим, агар бундан бирор натижа булганида.
Мен аминманки, шундай булиши керак булгани учун хам шундай булди, демак,
альтернатив йулларни кидириш керак, альтернатив ахборот манбаини топиш керак,
ахир дунё факат «Озодлик»дан иборат эмаску?!
Анвар Мумин, радионинг собик ашаддий мухлиси.
NEGA “OZODLIK'’NI ESHITMAY QO’YDIM?
Kecha “Turonzamin” ro’znomasida “Ozodlik”ka direktor qidirilmoqda”, degan maqolani o’qidim. U yerda ishga o’tmoqchi bo’lsangiz falon adresga murojaat qiling, deyilgan. Avvalasi bu radioning yana bir o’yini. Ular chetdan odam olmaydilar. Olmoqchi bo’lsalar ham ichkaridagilar u hali maydonga chiqmay belini sindiradilar.
…”Ozodlik”radiosini anchadan buyon eshitmay qoydim. Aniqrog’i ohirgi uch oylar chamasi. Sabablari juda ko’p. Men esa ularning ayrimlari haqida o’z fikrlarimni aytaman holos. Ba’zilar ko’rmagan yohud o’z qulogi bilan eshitmagan narsalar, voqealar hususida ham ogiz to’ldirib ‘'’anavindoq-manavindoq'’‘deb ko’pirtirib gapirishga ustomon bo’ladi. “Ozodlik”da ishlaydiganlardan biri haqida shunday fikr aytsam, boshqalari “anov” sherigim ham shunaqa-yu meni aytibdi, holos, deb o’pkalashlari mumkin. Shu bois o’zim ko’rgan va eshitganlarimdan bir shingil hangomaga o’hshaydi-yu aslida bor gaplarni yozmoqchiman.
Abdulla Iskandar: radioda uni eshitar ekanman, ensam qotadi-’’shapur-shupur” so’zlaridan. Bundan tashqari “Qurultoy” radioeshittirishidagi bir - biridan almoyi-aljoyi savollarni qaydan topadi ‘bilmayman. Efirda o’zini go’yo Turonyurtga ho’jayinday tutadi. Masalan, mana bitta misol: Abdulla Iskandar Muhammad Solih va Abdurahim Po’latov bilan O’zbekistonda saylovlar hususida suhbat olib borayotib, savol beryapti: Abdurahim Po’latov Prezidentlikka nomzodingizni qo’yasizmi? A.Polatov kalovlanib qoldi. A.Po’latov “bu haqda …” deb og’iz ochishi bilan A. Iskandar so’zni ilib ketdi: “vaqtimiz juda ziq’yo ha, deb yo yo’q , deb javob bering…” Ana holos.
Muhammad Solihga ham huddi shu savolni berdi, M.Solih biroz g’udrandi-yu “o’zim… e-e-e bir mamlakat ichidan bir nomzodimizni e-e-e qo’yamiz.”
A.Iskandar vaqtimiz ziq, deb suhbatdoshlarining ikki oyog’ini bir etikka tiqadigan saylov komissiyasini raisiga oxshagan bir kishi sifatida taassurot qoldiradi. Aytsam, misollar ko’p. Ko’p gapirib vaqtingizni olmay.
Endi bu janobning ukalari hurmatli janob Hurmat Bobojon: ikkimiz o’rtamizdagi suhbatdan parcha aytib qo’ya qolay. Chehiyaga borganimdagi suhbat:
“Siz Rizo aka studiyamiz mehmoni bo’ling, lekin sizni kim, deb atasam ekan?”
Tavba, radioda ishlab turib, bilmasmikan? Keyin birdan:
“She’rlaringizni kim yozib bergan, Nosir aka emasmi?” deb so’raydi Hurmat.
MXX tergovchisi aynan shunday savol bergandi, chunki tergovchi:
“Agar
she’rlarimni Nosir Zokir yozib bergan desangiz, sizni qo’yvoramiz”‘deb meni
aldab shunday ko’rsatma olib, meni
H.Bobojonning keyingi savoli:
-”Ok’tam aka bilan qanday aloqangiz bor?”
Bu savol ham ensa qotiradigan.. Meni-ku birinchi marta ko’rib turibsan, hamkasbing Sarvar Usmon(O’ktambek)dan nega so’rab qo’ya qolmaysan.
Ehtimol u “bitta oliygohda birga o’qigan ekanmiz”‘deb boshligi Sojida Ja’farovaga tushuntirganday tushuntirarmidi?!
Men Sojida xonimga bir necha bor tanqidiy fikrlar bitilgan hatlar jo’natdim. U kishi hammasini yahshilaymiz, degam mazmunda javob yozib turdilar. OAV orqali ham tanqidiy chiqishlar qildim.
Galdagi suhbatlardan birida Sojida xonim ishga taklif qilib qoldilar. Men bu samimiy taklif bo’lsa ishlaganim bol’sin, dedim-da rozi bo’ldim. Muhojirat… 2ta maqolani texnik imkoniyatlar nol bo’lgan holda amallab jonatdim. Habarlarimni Sarvar Usmon o’zidan kelib chiqib, tabiiylikdan sun’iylikka yetishi uchun ancha “ter to’kdi.” Men yuborgan habarlarga go’yo o’zi ko’rib turgandek, “Yog’-ey” deb ishongisi kelmasdi. Men ko’rganimni u ko’rmagan mana bundoq bo’lsa kerak, deb tuzatishga harakat qildi.
Hammasi ham mayli. Meni aldashdi. 2 maqolamni olgach, biri efirga ketdi, ikkinchisi bir haftacha to’htab qoldi. S’ong bir hafta o’tib, S.Usmon telefon qildi va: “Boshlig’imiz ikki haftaga chet elga ketdi, kelgach kontrakt tuzib, so’ng ishni davom ettirarkanmiz. Kontraktsiz maqolalarni bersak, pul to’lash mumkin bo’lmay qolar ekan” deb qoldi.
Mana shu gapdan s’ong oradan 3 oy vaqt o’tdi. Boshliq ham va boshqalar ham mum tishlaganday jim. Buni nima, deb atash mumkin. Kap-katta kishilarning yolg’onchiligimi yo mening tanqidlarim uchun laqillatib o’ch olishmi?
“Ozodlik”dagi nosog’lom muhit to’g’risida ko’p eshitgandim. Lekin o’zim shohidi bo’lmaguncha ishonmagan edim.Endi esa, bu radioni nimasini eshitib, nimasiga ishonay?
Mening fikrimcha bu radiodagi kishilar bir joyda ko’p o’tirib qolganimdan bir qolipga tushib, “shablonchi” larga aylanishgan.
Ularning nomiga aytilayotgan ta’na-dashnomlar juda ko’p. Lekin yaxshi otga bir qamchi, yomon otga ming qamchi, deganday tanqid kor qilmasayam chatoq ekan-da.
САВОЛ׃ Ferghana.ru сайти “Озодлик” сайтидан битта мақолани таржима қилиб босди. Мақола номи׃ «Ислом Каримов мамлакат элитасини ташкил этувчи аймоқлар ўртасидаги мувозанатни сақлашга уринаяпти” . Мақола Ўзбекистонни деярли билмаганлар томонидан ёзилган ва деярли билганлар томонидан таржима қилиб, тарқатилгани диққатимни тортди. Мақола сиз бугунга қадар ёзган жуда кўп нарсаларга зид. Шунинг учун мақолани ўқиб, фикр билдира оласизми?(Темур).
ЖАҲОНГИР МУҲАММАД׃ Мақола “Озодлик” нинг Инглизча сайтида чиқан ва аноним экан. Демак, Ўзбек бўлимининг коллектив меҳнати бўлиши мумкин.
Мен илгари ҳам
кўп марта ёзганман ва бугун ҳам такрорлайман, Ўзбекистонда қабила
ёки уруғчиликка асосланган ва сиёсий даражага кўтарилган кланлар,
таржимада айтилгани каби сиёсий “аймоқлар” йўқ. Балки коррупсия клани мавжуд ва бу ҳам
Ислом Каримовниг назорати ҳамда рухсати доирасидадир.
Исмоил Жўрабеков ёки Темур Алиев кабиларнинг мингтаси келиб кетмоқда,
улар фақат ва фақат ана шу коррупсия кланига бир муддат бошлари
билан кириб оёқлари билан чиқиб турибдилар.
Мақоладан олинган мана бу парчага қаранг׃
“2005 йил охирида ички ишлар вазири Зокир Алматов гўё саломатлиги
ёмонлашгани туфайли истеъфога кетган пайтда ҳам Самарқанд аймоғи
яна бир зарбани бошдан кечирган. Алматов ҳукуматда ўз лавозимида энг узоқ
ўтирган вазир бўлиб, полиция қўллови уни қудратли шахсга айлантирганди.
Каримов Алматовнинг ўрнига Ўзбекистон Миллий хавфсизлик хизматининг
директор ўринбосарини тайинлаган. МХХ ИИВ билан рақобатлашувчи муассаса
бўлгани учун ҳамда Тошкент аймоғи ҳокимиятининг таянчи ҳисоблангани
учун бу алмаштириш (мазкур аймоқ учун) кучли сиёсий зарба бўлганди.”
Шу парчанинг ўзи “Озодлик” дагилар бугунга келиб ишончли манба
эмасликларини кўрсатади. Уларга суҳбат берган хориждагилар Ўзбекистондаги
нозик вазиятни билмасликлари ёки билганда ҳам баъзи нарсаларни пайқамасликлари
мумкин. Аммо “Озодлик”да ишлаётганлар ҳам Ўзбекистонни ҳаминқадар
билишлари оддий қилиб айтганда, сиёсий чаласаводлик ёки вазиятни атайлаб
бузиб кўрсатишдир.
Нега бу қадар кескин гап айтдик? Чунки׃
Биринчидан, Алматов
самарқандлик эмас. Унинг асли келиб чиқиши Қозоғистон ҳудудидан
бўлса-да Тошкентда туғилган ва шу ерда ўсиб улғайган. Маҳаллийчилик
нуқтаи назаридан у тошкентлик ҳисобланади.
Иккинчидан, унинг
кетиши самарқандликларга зарба бўлган эмас, аксинча унинг ўрнига самарқандлик
Баҳодир Матлюбов тайинланди.
Учинчидан, Баҳодир
Матлюбов бир кун ҳам МХХда ишлаган эмас. У бир умр ИИВ тизимида ва
Божхонада ишлаган. У МХХда эмас, ИИВда вазир ўринбосари бўлган.
Мақоладан бошқа парча׃
“Ғуломовнинг истеъфога кетиши унинг яқин қариндоши ва
Тошкент аймоғининг собиқ раҳбари Тимур Олимов президент маслаҳатчиси
лавозимидан бўшатилганидан бироз ўтгач содир бўлган.”
Темур Алимов тўрт йил олдин Президент маслаҳатчилигидан бўшатилган.
Ёки “бироз ўтгач” дегани- 4 йилга тенгми?
Аслида бу мақола инглиз тилида ўқувчиларга Каримовни қайси
бир маънода оқлаш учун ёзилган. Бундай фикрга келишимизга эса мақоладаги
мана бу сатрлар асос бўлди׃
“Кўпчилик кузатувчиларнинг фикрича, ўтган йили Каримов Ўзбекистондаги энг
эътиборли аймоқлардан баъзиларининг сиёсий ва иқтисодий қувватини
емириш имкониятига эга бўлган.”
Кўраяпсизми, бугунга қадар ислом фундаментализмига қарши
курашаётган қаҳрамон қилиб кўрсатилган Каримов энди кучли
кланларга ҳам қарши турган раҳбар деб айтилмоқда. Бу
фикрни яшириш учун мақола охирида бир жумла қилиб, битта шахснинг
номидан Каримовни қоралаб ҳам қўйишган. Лекин инглиз тилидаги
ўқувчига у фақат бир кишининг қараши қилиб ва юқоридаги
фикр эса “Кўпчилик кузатувчиларнинг фикри” қилиб
едирилмоқда.
Ғарбда бир кишининг кескин фикрига эмас, балки кўпчиликнинг мўътадил
фикрига қулоқ солиш тамойил эканлигини билган одамларнинг иши бу!
Шундай экан, калламушдан қаҳрамон ясашга интилаётган “Озодлик”
кимнинг ноғорасига ўйнаётганини ўзингиз топиб олаверинг!
“Озодлик”нинг Ўзбек бўлимига директор қидирилмоқда
Бир йилнинг ичида бутун обрўйи ер билан битта қилинган, оёқ
ости этилган “Озодлик” нинг Ўзбек бўлимига директор қидирилмоқда. Ҳозирги
директор Сожида Жаъфаровани лақиллатиб юрганлар имкониятдан фойдаланиб,
танқид қилиб келганимиз учун биздан гўё ўч олмоқдалар.
Яқинда улар “Озодлик” радиоси номидан Ўзбекча вебсайтлар ҳақида
инглиз тилида маълумот тарқатиб, ойлаб янгиланмайдиган сайтлардан бошлаб,
ҳаваскор болалар ясаган саҳифаларга қадар тарғиб қилган
ҳолда бугун ўзлари ҳам мавзу ўғирлайдиган бизнинг сайтни
унутганлари бежиз эмас. Бунга қадар ҳам эфир пайтида ДЎКнинг
Тошкент бўлими раҳбарини журналист деб эълон қилган ёки ДЎК
фаолларини оддий қочқин деб атаган, расмий ҳисоботларда эса
ДЎК фаоли қилиб кўрсатган Ҳурмат Бобожонов ва у кабиларнинг хурмача
қалиғидир бу.
“Озодлик”ни маҳримга тушган деб ўйлаганларнинг мусиқасига ўйнаб
қолган Сожида Жаъфарова директорликни уддалай олмади ва “Озодлик”ни
эшитиб бўлмайдиган дастурга айлантирди. Унинг ўзбек тилини билмаслигидан
фойдаланган Каримовнинг тарбиясини олган болалар озодлик минбарини маҳаллийчилик,
ошна-оғайнигарчилик, чаласаводлик минбарига айлантирдилар. Уларнинг
виждонсизлиги шу даражага бориб етдики, мухилафатнинг йиғилишларини ҳам
кўра олмайдиган сўқир бўлиб қолдилар. Масалан, мухолифатнинг 26
Августдаги тарихий йиғилиши ҳақида лом-мим демадилар. Бу
билан Америка солиқчиларининг пулини кўкка совураётган мазкур тўрачалар
журналистика тарихида ўзларига кесакдан ҳайкал қўйдилар.
Уларнинг демократияга душманлиги Каримовникидан қолишмайдиган
бўлганини радио раҳбарияти тушуниб қолди.
Бугун ДЎК раиси билан мулоқотда улар Ўзбек бўлимига директор қидиришаётганини
айтишди.
Бу лавозимга ўтишни истаганлар қуйидаги адресга мурожаат қилишлари
мумкин.(Мурожаат). Аммо ким бу лавозимга келишидан қатъий
назар ака-ука Шуҳрат ва Ҳурмат Бобожонов кабиларнинг маҳаллийчилиги,
бирёқламалиги ва журналистика тамалларига зид фаолиятига чек қўймаса,
унинг ҳам бу вазифадаги умри қисқа бўлиб қолишини
тахмин қилиш қийин эмас.
T.Haydarov.(temur1957@yahoo.com)
Юсуф Жума
МУНОЗАРА
Бир шоир: мен юртимдан айри тушганим учун шеър ёзолмаяпман, дейди. Кип-кизил ёлгон! У Ватандан
айрилиги учун эмас, фикрлашдан колгани учун ёзолмаяпди. Кейинги ун йилликда Узбекистон ижод ахли
нимани яратди?! Улкан
бушликда Дадахон Хасан кушиклари ва Жахонгир Мухаммад асарларидан бошка нима
бор?!
Лекин биз
узимизнинг гурухдан булмаса хатто миллат манфаатимга хизмат килиши мумкин
булган ижодни таргиб килмаймиз, уни курмаганга оламиз. Дейлик Жахонгир Мухаммад «ИАК» романини ёзди. Нахотки халк эшитадиган Озодликнинг узбек булимидагилар билмаса.
Нега Озодлик адабиётида бу хакда индашмайди? Чунки Озодликда Ж. Мухаммад гурухи йук. Бор
нарса хакида сукут саклашади. Ха деб Козогистондаги
узбекларнинг, Тожикистондаги узбекларнинг яратилмаган адабиёти хакида
эшиттиришлар тайёрлайдилар. Узр,
чулдаги чупон бир соме топса гапираверади, гапираверади, дарди ичида йигилиб
колганда. Эшитувчига алокаси булмаса хам гапираверади.
28-8-2006
Қандай қилиб Муҳаммад
Солиҳни ўйнатганим ҳақида
Андижондаги хунрезликдан кейин 2005 йилнинг Июл ойида Вашингтонда мухолифат
лидерлари тўпланиб, бирлашиб ҳаракат қилиш ҳақида
келишганларидан сўнг Муҳаммад Солиҳ эртасигаёқ Нью Йоркка
бориб, ўзини бутун мухолифатнинг раиси деб тўрт кишининг исмини ёзиб, баёнот
тарқатди. Мухолифат кулгига қолди.
Бу бирлашаётган, сиёсий кучга айланаётган мухолифатни қайтадан парчалаш,
унга ўзини эплаб олиши учун яна бир марта имконият берганларнинг елкасига пичоқ
санчишдек гап эди. Ўшанда “мухолифатнинг кўзга кўринган намояндаси, журналист
ва ижодкор, олим ва зукко таҳлилчи Жаҳонгир Муҳаммад”(Мустақил
журналист Юсуф Расулов (Беҳруз) яқинда ёзган бир мақоласида
устозимизга ана шундай баҳо берди ва буни жуда тўғри деб ҳисоблайман,
шунинг учун мени мақтаяпсан деб койимасалар керак-ТҲ)׃
-Бу МСнинг калласидан чиқмаган. У содда, уни яна кимдир
ўйнатди,-дедилар.
У киши Муҳаммад Солиҳ номини қисқа қилиб,
МСдейдилар. Илгари ҳам Муҳаммад Солиҳ ни кўп ўйнатишгани ҳақида
эшитган ёки ўқиган эдим. Масалан, 1991 йилдаги 7-сессияда у тошкентликлар
ва коммунистлар давлат тўнтариши қилмоқда деган гапга ишониб,
Каримовни сақлаб қолгани ҳақида Бобомурод Абдуллаев
билан суҳбатида ўзи тан олган. Ундан олдин “Бирлик”нинг бўлинишида ҳам
уни кимдир ўйнатганини Абдулазиз Маҳмудовнинг “Можаро” ҳужжатли
филмида кўрдим. Кейин 1994 йилда мухолифат бирлашганда 12 соат ичида имзосини қайтиб
олганини “Ҳаракат” журналида ўқигандим ва ҳоказо. Шуларга қарамай,
уни кимлардир ўйнатиши мумкин, деган гапга ишонмасдим. Балки ўзининг бир
стратегик йўли бор деб ўйлардим.
Демократик давлатларда сиёсатчилар ҳақида ёзилганларни ўқи,
аммо уларни ўзинг синаб кўр, деган гап бор. Ҳар ким, ҳар турли
йўллар билан синаб кўради. Шунинг учун Муҳаммад Солиҳни мен ўзим
синаб кўрмоқчи бўлдим. Агар мен уни ўйната олсам, демак у ростдан ҳам
жуда содда ва ҳар нарсага лаққа илинадиган қўлбола
“сиёсатчи”. Агар ўйната олмасам, демак унинг ўз йўли ва ўз қарашлари бор.
…Ўша кун Прагада эдим. Душанба куни эрталаб Интернет орқали
“Озодлик”дан “Қурултой”ни эшитдим.Унда Муҳаммад Солиҳ
гапирди. Радионинг ингилизча сайтини кўрсам, у ерда М.Солиҳнинг гапи қўйилганди.
Мен уни таржима қилиб, ҳар икки тилда Демократик Ўзбекистон сайтига
қуйдим. Сайтга менинг ҳам истаган жойдан кириш ва хабар қўйиш
ҳаққим бор. Ўша куниёқ Жаҳонгир Муҳаммаддан׃
-Темуржон, шуни қўймасангиз бўларди, бу катта ўйинларга замин
бўлади,-деган хат олдим.
Аммо менинг эркин минбар ҳақида эслатишимдан кейин, бўлмаса таҳририятдан
бир жумла қўшиш кераклигини айтдилар.
Мана ўша мен Муҳаммад Солиҳни синаб кўриш учун ёзганим׃
“Muhammad Solih nomzod bo’lmasligini aytgan
Muhammad Solih atrofida birlashish baqir-chaqirlariga uning o’zi nuqta qo’ygan. U “Ozodlik” radiosining Ingliz tilida tarqatgan xabariga ko’ra, O’zbekistonda prezidentlik uchun nomzod bo’lmasligini aytgan.
Quyida xabarning Internet adresi hamda asl matni va pastda uning tarjimasi:
http://www.rferl.org/featuresarticle/2006/4/779A43FA-B0DB-4B2A-861A-FE1099D5099E.html
PRAGUE,
Muhammad Solih, who challenged President Islam Karimov in the 1991 presidential polls, told RFE/RL’s Uzbek Service that the candidate “doesn’t have to be me… The decision will be made by the party’s central council. We may suggest someone else.”
Erk is banned and Solih fled
Solih cannot run for president under current Uzbek legislation, which demands that candidates must have lived inside the country for 10 consecutive years prior to the election…
“Praga, 2006 yil, 18 Aprel. Ro’yxatga olinmagan ERK partiyasining quvg’indagi lideri uning partiyasi to’rt-besh oy ichida 2007 yil prezident saylovida qatnashadigan nomzodni ko’rsatajagini aytdi.
1991 yilgi poygada prezident Karimov bilan saylovga kirgan Muhammd Solih RFE/RL ning O’zbek bo’limiga aytishicha, nomzod “men bo’lishim kerak emas…Bu boradagi qarorni partiyaning Markaziy kengashi hal qiladi. Biz boshqa kishini ko’rsatishimiz mumkin” degan.
Hukumat muxolifatni qatag’onga olgandan keyin ERK va Solih ta’qiqqa uchragan, Solih hozirgi qonunlar doirasida prezident nomzodi bo’la olmaydi, bu qonunlarga ko’ra nomzod oxirgi 10 yil ichida mamlakat doirasida yashagan bo’lishi kerak…”
(Xabarni tarjima qilib yo’llagan Temur Haydarov, Temur1957@yahoo.com, Praga).
TAHRIRIYATDAN: Muhammad Solih nomzod mamlakat ichidan bo’lishi kerak degan qarashlarga qo’shilgan ko’rinadi va demak umummuxolifat birlashib bir nomzod chiqarish uchun harakatni, muzokarlarni boshlamoq shart. Endi bayonot navbati A. Po’latovda.”(www.uzbekcongress.org 19 Aprel)
Буни мен 18 Апрел
куни сайтга қўйдим. Аммо
вақт нуқтаи назаридан Ўзбекистонда 19 Апрел эди. Ўша кун
Вашингтонга учдим. Келишим билан Жаҳонгир ака׃
-“Озодлик”ни эшитинг,- дедилар.
Отаназар Ориповдан суҳбат олишибди ва у аллақачон “ЭРК”нинг
пленуми бўлгани ва президентликка Муҳаммад Солиҳ номзод қилиб
кўрсатилганини айтибди. “Озодлик”нинг ингилизча хабарлар ва таҳлиллар саҳифасини
кўрсангиз бу борадаги барча материаллар Шуҳрат ва Ҳурмат
Бобожоновлар томонидан тақдим этилгани ёзиб қўйилган.
Демак, мен фақат бир киишни эмас, балки бир қанча одамни ўйната
бошлаганимни тушуниб қолдим. Аслида Муҳаммад Солиҳ бу ишни
аста-секин қилмоқчи бўлгандир? У гўё буни партия билади дейди ва
биттаси партия сизни танлади дейди. Аммо менинг ёзганим уларга “газ” бериб
юборди. Ишончли вакиллар оёқ яланг бўлиб югура бошладилар. Хато устига
хато қилавердилар. Жаҳонгир Муҳаммаднинг шу борада айтган
мана бу гапи жуда ўрнига тушади׃ ”Ўз устивор йўли бўлмаган сиёсатчилар кундлик танқид ёки ёзувларга қараб
ҳаракат қиладилар ва ботқоққа ботаверадилар.”
Ҳақиқатдан ҳам катта ўйинлар бошланиб кетди. Ҳатто
махсус сайтлар очилиб, Муҳаммад Солиҳнинг портретлари чизилиб,
“Бизнинг президентмиз” деб кампания бошлаб юборилди. Халқ Муҳаммад
Солиҳни кутиб олишга пешвоз чиқмоқда деб ҳам ёзишди.
Бунга Муҳаммад Солиҳнинг ўзи ҳам ишониб қолди.
Мен кулиб кузатар эдим. Ёдимга фақат ана у ерда ширинлик бермоқда
деб болаларни алдатган ва уларнинг югурганини кўриб, балки ростдур, деб орқаларидан
ўзи ҳам югуриб қолган Алдаркўса келарди.
Охирида барибир миси чиқади дердим. Чунки бир партиянинг пленумини
бир кунда ўтказиш мутлақо мумкин эмаслигини ҳамма биларди. Номзодни
пленум эмас, партия қурултойи танлашини бутун дунё билади. Буни устига
“ЭРК” учга бўлиниб кетган ва Муҳаммад Солиҳнинг орқасида саноқлигина
одамлар қолганини ҳам яшириб бўлмас эди.
Ҳатто пленумга тайёргарлик бор бўлса, нега Муҳаммад Солиҳ
бир неча ой ҳақида гапирган эди? Каримовнинг бурнини тагида қачон
ва қандай пленум қилишди? Кимлар қатнашди? Муҳаммад
Солиҳнинг номзод бўлиш имконияти қанча? Нолга тенг. Президент бўла
олмаслигини эса ўзи ҳам биларди. Шунинг учун ҳам у мақсади
Ўзбек халқи эмас, балки ўзини оқлаб олиш эканлигини айтиб қўйди׃
“Би-би-си: - Лекин
Ўзбекистон қонунлари бўйича сиз терроризмда айбланган ва мамлакат
ичкарисида 10 йил мобайнида яшамаган шахс сифатида қоласиз. Бу ҳолатда
ҳеч ким сизни номзод сифатида рўйхатга олмайди…
Муҳаммад Солиҳ: - Бу энди уларнинг иши. Ҳатто ундай бўлмаганда ҳам рўйхатга
олмаяпти-ку. Бу бошқа масала.
Би-би-си: - Яъни,
бунда сиз ташқаридан қандайдир аралашувга умид қилиб
номзодингизни илгари сураяпсизми?
Муҳаммад Солиҳ: - Йўқ. Ҳеч ким четдан аралашиб уларнинг қонунини
ўзгартиролмайди. Мен байналмилал платформда менинг бу сайловда қатнашишим
мумкинлигини ва бунинг учун, яъни, байналмилал қонунлар асосида ҳеч
қандай тўсиқ йўқлигини исбот қилмоқчиман. Ва
байналмилал легитим бир шахс сифатида, легитим сиёсатчи сифатида дунёга тан
олдиришни истайман ўзимни.”(Би-би-си:
Ана шундай ўзини оқлаб олишдек шахсий манфаати учун яна бир марта
мухолифатни нодемократик, ножиддий қилиб кўрсатди ва жаҳон
жамотчилигининг эътиборидан туширди. Бу қачонгача давом этиши мумкин?
Бундай одам Худо кўрсатмасин ҳукумат теппасига келиб қолса,
Каримовнинг айниси бўлмайдими? Менимча ундан ҳам ёмон бўларди?
Мен ўйлаган кўпгина саволларни бошқалар ҳам бериш билан бирга
жавобини ҳам айта бошладилар. Натижада Муҳаммад Солиҳнинг
шармандаси чиқа бошлади׃
“Мен уларни (Муҳаммад Солиҳ ва Абдураҳим Пўлатов назарда
тутилмоқда-Таҳ.) яхши биламан, мана шу икки лидер Ўзбекистондан қочиб
кетган пайтда ҳам қўлида неч нарса, муқобил вариант
бўлмаган…лидерлик салоҳияти йўқ уларнинг. Улар ҳукумат олиб
бораётган иқтисодий, ижтимоий сиёсатни ўзгартириш имкони бўлганда қочиб
кетдилар, ўзбек халқини ташлаб қочиб кетдилар. (Алимардон
Аннаев, “Озодлик”, “Қурултой” дастури,22-5-2006).
“Биз мазкур негатив
воқеликнинг юзага келишида амалдаги ҳукумат органларидан кейин
демократик мухолифат масъулиятинт зиммасига олган, айни пайтда фақатгина
жабр-дийдалик ролини ижро этиш билан овора бўлиб қолган мухолиф сиёсий
партияларнинг шуҳратпараст раҳбарлари айбдор деб ҳисоблаймиз.
(1. “Бирлик” Халқ Ҳаракати Партияси - Д.Ташанов, Ғ.Раҳматов
2. “Эрк” Демократик Партияи - Э.Юсупов 3. Ўзбекистон Озод Деҳқонлар
Партиси - Я.Расулов 4. Ўзбекистон Инсон Ҳуқуқлари Жамияти -
Ё.Турлибеков, Ж.Муродов 5. «Эзгулик» Хамияти - З.Мирзакулов 7 апрель 20006, Қарши
шаҳри(Мухолифатга мурожаат,
“Сиёсатдан оз-моз хабари бор ҳар қандай ўзбекистонлик бугун
биладики, Ўзбекистон Президенти Каримов мухолифатнинг айрим раҳбарларига ҳокимиятга
келишнинг барча қонуний йўлларини ўзи бош муҳаррирлик қилган
“қонун”лар билан беркитиб ташлаган. Бу йўлларнинг ҳали-бери очилиши
қийинга ўхшаб кўринмоқда. Шу сабабли мухолифат ҳам ўз
тактикасига айрим ўзгартиришлар киритса, мақсадга мувофиқ бўлар
эди. Масалан, улар ўз партияларидан президентликка номзодни Ўзбекистон ичидаги
сафдошлари орасидан кўрсатиб, уни қўллаб-қувватласалар, тўғри
бўлармиди? Бу билан улар ютқазмайдилар, аксинча ўз ғояларининг, қолаверса
ўзларининг ҳам тезроқ ўзбек жамиятига кириб келишларига йўл очиб
берган бўладилар, деб ўйлайман. Қолаверса, мақсад президент бўлиш
эмас, балки Ўзбекистон халқини фаровонлик сари олиб бориш эмасми?”(«Мусулмон
Ўзбекистон»
“Аммо ҳозирда маълум бўлишича, ана шу Марказий Кенгаш пленумининг ўзи
ҳам ўтказилмаган, Салой Мадаминов номзодини Отаназар Ориповнинг ўзи
кўрсатиб кўя қолган экан.
Гуруҳнинг Марказий Кенгаши аъзоси Гавҳар Орипова пленум ҳақида
Бош котиб Ориповдан эмас, мухбиримиздан эшитиб, сафдошларидан хафа бўлганини
яширмади. Яна бир Марказий Кенгаш аъзоси Аъзам Турғуновнинг таъкидлашича,
у Марказий Кенгаш пленум ўтказган кунларда Наманган ва Сурхондарё вилоятларида
сафарда бўлган. Марказий Кенгашнинг яна бир фаоли Дилором Исоқова эса
бетоблиги туфайли пленумдан бехабар қолганини айтади. Кенгашмаган
марказнинг бошқа аъзолари ҳам пленум қарори-ю, “бўлажак
Президент”нинг номзоди бундай масхарабозликча кўрсатилиши ҳақида
жўяли бир нарса деёлмадилар.
Бироқ “эрк”чиларнинг президентликка номзод кўрсатиш ҳақидаги
хабарлари “Озодлик” орқали тарқатилгач, хорижда зерикиб ётган
аксарият “оловқалб муҳожирлар”нинг кўнглига ўт қалади. Улар
ўтган асрнинг 70-80-чи йилларида компартиянинг съездларида Бош котибни мақтовчи
нутқларни топиб, у ерда Леонид Ильич Брежнев исми ўрнига Муҳаммад
Солих отини қўйиб тарқатишга киришганлар. Ғор даврини эслатувчи
маҳаллийчилик касаллигига мубтало бўлган хоразмлик ака-ука Бобожоновлар
ўз раҳнамоларининг фазилатларини таърифлашда ҳозирча биринчи ўринда
кетмоқдалар.” (Harakat, 31-5-2006)
Охири кампаниянинг балони писсилаб қолди. Сайлов ва номзод ҳақида
гапиришдан тўхташди. Муҳаммад Солиҳнинг бундай ўйнатганим унга қимматга
тушди. АҚШга келганида гарчи уни тарғиб қилиб, катта лобби
ишлаган бўлса ҳам Хелсинки комиссиясида унинг ҳузурига биттта ҳам
Конгрессмен чиқмади. Ҳатто уни АҚШга таклиф қилганлар ҳам
уни таниб қолдилар. Мана мисоли׃
“Муҳожиротдаги ўзбек мухолифати ўзаро бўлиниб кетган ва мамлакат
ичкарисида бу сиёсий партияларнинг кучи бор деб айтишга бирон далилимиз йўқ
– биз шундайин бир воқеликни кўриб турибмиз…Уларнинг айримлари
мамлакатдан ташқарида қолиб кетишган ва айримлари ҳамон
мамлакат ичкарисида алоқаларга эгалар. Ҳаммалари ҳам қандайдир
ришталарга эгалар. Аммо 15 йиллик муҳожирот - бу инсон учун узоқ
муддатдир. Масалан, Муҳаммад Солиҳ каби шахс кўрсатадиган таъсир
бор-йўғи рамзийдир ва биз уни фаол сиёсатчи сифатида кўра олмаймиз. Аммо
ана шу рамз ҳам баъзида таъсир кучига эга бўлиши мумкин. Лекин шу билан
бир қаторда бу шахсларнинг бир кун келиб президент бўламиз, деган
орзулари аллақачон чиппакка чиқиб бўлган.” (Марта Олкотт,
Марказий Осиё бўйича мутахассис. Би-би-си, 27-7-06).
Демак, уни нафақат мен, балки бошқалар ҳам таниб олишди.
Аслида бошқалар анча олдин таниган, лекин биз қулоқ
солмаган, ишонмаган ва ўзимиз синаб кўрмаган.
Мана энди мен кеч бўлсада Муҳаммад Солиҳнинг сафдошлари ёзган
мана бу гапларгатўла ишондим׃
“Zohir A’lam:“Birlik” tuzildi, “Erk” partiyasi tuzildi, mening nazarimda “Erk” partiyasining rahbariyati shu partiyaning ustav-programmasida (u programmalarning yozilishida men o’zim ham ishtirok etganman) aytilgan narsalarga rioya qilinmadi. Va men buni “Erk”ning 2-s’ezdida gapirib, “Erk”ning rahbariyati, shu jumladan men unda ideoliogiya sekretari edim, hozirgi hukumat bilan kelishuvchilik yo’lini tutdi, degan gapni aytdim va men bu yo’lda turgan partiya bilan birga ishlolmasligimni aytib, chiqib ketdim. (Gulchehra Murodali, Zohir A’lam - sukunatga surgun qilingan
ijodkor, “Amerika ovozi”
“Men Muhammad Solihga quyidagilarni aytmoqchiman:
Millat va yurt fidoyisi bo’lgan o’nlab, yuzlab haqiqiy “erk”chilar tufayligina siz Muhammad Solih bo’ldingiz, o’z nomzodingizni O’zbekiston Prezidentligiga qo’ydingiz, 1200 mingdan ortiq saylovchi sizga ovoz berdi. O’zbekiston xalq deputati bo’ldingiz … Bu yutuqlar sizni esankiratib qo’ydi, siz osmonu falakka chiqib ketdingiz. Siz biz kabi fidoyilarga rahmatlar aytish o’rniga yettinchi samodan turib yuzimizga tupurayapsiz.
Siz o’zining shaxsiy manfaatini partiya
va xalq manfaatidan yuqori qo’yadigan, mansab va
hokimiyat og’ushida hech narsadan tap tortmaydigan, kerak bo’lsa bu yo’lda
fuqarolar qonini to’kib bo’lsa-da, rahbarlik shohsupasiga chiqish orzusida
yurgan, ambitsiyaga berilgan shaxs bo’lib chiqdingiz. Suhbatlarimizda
siz har doim “10-15 odamning qoni to’kilsa ham mayli, bu xalqning ko’zini
ochadi” der edingiz. Bu gaplarning mag’zini mana endi
men chaqayapman.
(Shodi KARIMOV, “Erk”demokratik
partiyasining
Энди биров Муҳаммад Солиҳни истаган одам ўйната олади деса ҳам
юз фойиз ишонаман. Чунки уни ўзим ўйнатиб кўрдим-да.
Буларнинг ҳаммасини балки бу унга сабоқ бўлар деган ният билан
ёздим. Аммо яна бир бир ўйнатиш ва бошқаларни ҳам синаб кўрганим ҳақида
ёзиш планим ҳам бор.
Хулоса ўрнида ҳақиқатчи шоир Юсуф Жуманинг мана бу гаплари
жуда ўринлидир׃
“СНБга журавоз
айрим сафдошларнинг халкпарварлиги Мухаммад Солихнинг Ватанпарварлигини,
халкпарварлигини эслатади менга. М.Солих хакида гапирган Москвалик хукук
химоячиларидан бири М. Солих аввал мустакиллик кейин демократия деган эди, мана
букун укалари зиндонда, уша сузларидан пушаймон булса керак деб самимий
гапирган. Бу гапга М. Солих одатдагидай носамимий муносабат билдирган. Йук
пушаймон эмасман, Ватан мустакиллиги менга хар нарсадан баланд деган маънода
гапирган. Ватанпарваликка каранг, мустакилликпарварликка каранг.
Тугри М. Солих Ватанни мустакилликни севади, бирок узини мустакилликдан
хам, Ватандан хам, укаларидан хам яхши куради. Йўкса уларсиз хам бундай семириб
юрмасди. Юкоридаги гапни Ватан мустакиллигини укалари хаётидан баланд куйгани
учун айтаётгани йук, узининг хаклигини, хеч качон хато килмаслигини собик
сафдоши Каримовдай худо эканлигини исботлаш учун айтаяпди. Йукса, кайси Ватан
мустакиллиги хакида гапиряпти. Узбекистон И.А.Каримов билан мустакил буладими?!
Утган ун беш йил ичида Узбекистон бир кун хам мустакил булгани йук. Бир кун
Москва куйнида, бир кун Пекин куйнида, яна бир кун яна бошканинг куйнида. Ахир
М.Солих буни пайкамаслик даражасида ахмок булмаса керак. (“Халқ ва оқ
эшак” -“Turonzamin” ro’znomasi, 2006 yil, 22 Avgust).
Темур Ҳайдаров,
Демократик Ўзбекистон Конгрессининг
аъзоси.
27-8-2006
Мухолифат ва Қурултой
Dемократик Ўзбекистон Конгрессининг раиси Жаҳонгир
Муҳаммад билан суҳбат
-Ўзбек демократик мухолифатининг бир қанча намоёндалари 26 Август куни
Нью Йорк шаҳрида учрашув ўтказдилар. Бу учрашув ҳам олдинги йиллардаги каби
натижасиз қолмайдими?
-Менимча, бу учрашув аллақачон бир қанча жиҳатлари билан
олдинги йиллардаги учрашувлардан фарқ қилди׃
-биринчидан, турли қарашдаги мухолифатчилар мамлакат келажаги учун
бир жойга келиб, жанжал-тўполон қилмасдан, баҳслар йўли билан бир қарорга
кела олишлари мумкин экан,
-иккинчидан, бу сафар ҳамма ўз шахсий амбитсияси ва манфаатини бир
четга суриб, умумманфатига қулоқ солди,
-учинчидан, ҳеч ким “лидерлик” таёғини қўлга олиб,
хўжайинлик қилган эмас, кимни мамлакатнинг дарди безовта қилаётган
бўлса, йиғилишга ўзи кириб келаверди. Шунга қарамай, оддий бир қатнашчи
сифатида ДЎК ўз сайтида 10 марта эълон берди. Нью Йоркдаги йигитлар эса барча
партияларнинг вакилларига сим қоқиб, келинглар деб айтишибди ҳам.
Лекин ҳеч кимга махсус таклифнома юборилмади. Чунки орамизда алоҳида
статусли одамлар йўқ. Ҳамма тенг, ҳамманинг мақоми
битта-қочқин!
Қолаверса, Қурултой одимлари ура-урага айлантирилмасдан,
ишчанлик руҳида давом этаётгани ҳам қувонарли ҳолдир.
-Президентликка номзод ҳақида аниқ бир қарорга
келдингизларми? Номзод ким?
- Мен ўзим ҳақимда гапирадиган бўлсам, президентлик у ёқда
турсин, депутатликка ҳам номзодимни қўядиган планим ҳам,
орзуим ҳам йўқ. Буни доим айтиб келмоқдаман. Аммо мамлакатда
режим ўзгариши учун қўлимдан келгани қадар демократик йўл билан
ёрдам бермоқчиман.
Демократик Ўзбекистон Конгрессининг позитсияси эса аниқ ва буни
илгаридан эълон қилганмиз׃ биз мамлакат ичидан номзод кўрсатилишини ва уни ҳар томонлама қўллаб-қувватлашни
истаймиз.
-Нега мамлакат ичидан? Ташқаридагиларнинг ҳақлари йўқми?
-Бор. Аммо қатнаша олмайдилар. Тўсиқлар мавжуд. Биринчи галда
ана шу тўсиқларни енгиш керак. Режим ўзгармас экан, бу тўсиқилар
ўзгармайди. Яъни ҳеч қачон Каримов режими қонунлардаги тўсиқларни
ўзгартириб, қани келинг, сайловда қатнашинг, демайди. Балки тўсиқларни
янада кучайтириши мумкин. Ҳозирги ҳолатда эса мухолифатнинг мустақил
номзод кўрсатишдек, бирдан-бир имконияти бор ва биз шундан фойдаланиш
кераклигини айтмоқдамиз.
Мамлакат ичида номзод бўла оладиган юзлаб шахсиятлар бор. Биз бирлашиб
улардан бирини кўрсатсак, у дарҳол кучга айланади. Йиғилишда
айтилган бир гапни бу ерда такрорламоқчиман. Санжар Умаровни илгари ким
танир эди? У мамлкат ичидан туриб, ҳатто бирданига, кескин эмас,
аста-секин бош кўтариши биланоқ бутун дунё уни дастаклай бошлади. Агар
сайлов кампанияси бошланиши билан бутун мухолифат бирлашиб, бир номзодни
кўрсатсак, у қисқа вақтда нафақат жаҳон
жамоатчилиги, балки бутун Ўзбек халқининг ҳам дастагини олиши
мумкин. Яъни имконият бор ва уни ўтган 15 йилдаги каби яна бир марта оёқ
ости қилмаслигимиз керак.
-Қурултойга кимлар таклиф қилинади ва унда Ўзбекистон
президентлигига номзод кўрсатиладими?
-Йиғилишда келишилганидек, бу Қурултой биринчи галда мамлакат
ташқарисида яшаётганларни бирлаштириб, мамлакат ичидаги ягона номзодни ҳар
томонлама қўллашни назарда тутади.
Иккинчидан, қурултой мамлакат ичидан бир номзодни тавсия қилиши
ҳам мумкин. Бу энди Қурултойнинг ваколатига киради. Бу масалани муҳокама
этадими йўқми, буни Қурултойнинг ўзи ҳал қилади. Йиғилишда
келишилганидек, Қурултойнинг эшиги мухолифатнинг ҳамма қанотларидаги
фаоллар учун очиқ. Бугун мухолифатнинг ўнлаб ташкилотлари бор ва ҳар
бир ташкилот ўз аъзоларидан имкониятига қараб истагани қадар одам
юбориши мумкин. Масалан, ДЎК Ўзбекистондан ҳам вакилларини чақиради.
Чунки биз учун бу муҳим масала ва четда тура олмаймиз. Ўйлайманки, бошқалар
ҳам ана шундай йўл тутадилар. Ўзбек бизнесменлари ёки пулдорлари ўртага
чиқиб, Қурултойнинг бир томонини ман мен кўтараман деса… қанийди.
Лекин бунга ишониш қийин.
-Қурултой ўтмай қолиши ҳам мумкинми?
-Бундай эҳтимол ҳозирча йўқ. Лекин 15 йил давомида
бирлашувга бир қадам қолганда бузғунчилар топилган ва
бирлашув саъйи ҳаракатлари парчаланишга хизмат қилган. Бу сафар
шундан устун кела олсак, демак, Ўзбекнинг келажаги ёруғ. Акс ҳолда
яна зулмат. Шунинг учун ҳам ҳаммамиз Қурултойни умумий ишимиз
деб билишимиз лозим.
Масалан, ДЎК қурултойни ўтказиш ишларида фаол қатнашади. Мен
2005 йилнинг 23 майида “Озодлик” радиоси орқали айтган эдим, фалончи
ташкил қилган Қурултойга писмадончи келмайди, писмадончи ташкил қилганига
фалончи келмайди, шунинг учун Қурултойда ҳамма тенг бўлиши керак.
Ўзбек мухолифатини фақат ана шу йўл кучга айлантиради.
Суҳбатни Темур Ҳайдаров ёзиб олди.
25-8-2008
Muxolifat va demokratiya: Yangicha yondashuv
SAVOL: 26 Avgustda O’zbek demokratlarining yig’ilishi bo’ladi, deb eshitgan edik. Lekin radiolarda hech narsa eshitmadik. Shu haqda ma’lumot bera olasizmi?(Akbar)
Jahongir Mamatov, DO’K raisi:
Albatta, men bilganim qadar ertaga 26 Avgust kuni
Bu yig’ilishning muhim jihati shundaki, uning maxsus tashkilotchisi belgilanmagan va odamlarga maxsus taklifnoma ham yuborilmagan. Uni mamlakatining kelajagi uchun befarq bo’lmagan demokrat yigitlar uyushtirishmoqda. Kim O’zbekiston kelajagi va demokratiya masalasida befarq bo’lmasa, bu yig’ilshga kirib kelaveradi.
Muxolifatni birlashtirish uchun kimningdir “padari-buzrukvor”lik qilishi mumkin emasligini o’tgan 15 yil isbot etdi. Shu bois ham bu safar masalaga yangicha yondashilmoqda va yig’ilishga keladigan hamma teng hisoblanadi.
Umummuxolifat qurultoyiga ham xuddi ana shunday yondashuv bilan borilsa, o’shandagina natijaga erishish mumkiin. Aks taqdirda yana bu harakatlar 15 yil davomida bo’lganidek, kim-kimni qo’llanishiga aylanib ketadi va hech qanday naf keltirmaydi, ziyonga zamin bo’ladi.
Bugunga qadar mazkur yig’ilishga “Ozodlik” yoki “Amerika ovozi” radiolari qiziqish ko’rsatishmagani va hech qanday xabar berishmagani bu u yerda ishlayotganlarning vijdoniga havola. Bu ham aslida jiddiy masala va tabiiyki sizga o’xshagan tinglovchilar buning bahosini berishlari kerak.
Yig’ilishda 2007 yil sayloviga qadar birlashib, yagona demokratik platformada turib, faoliyat ko’rsatish niyatida Umummuxolifat qurultoyini chaqirish vaqti, joyi, kun tartibi kabi masalalarni muhokama etilishini bilaman.
Demokratik yo’lni tanlagan barcha partiyalar, harakatlar, guruhlarning vakillari qatori men ham, albatta, yig’ilishga boraman va yig’ilish natijasi haqida ozod minbar bo’lgan saytimiz orqali ma’lumot beramiz. Chunki biz demokratiya yo’lini tanlagan tashkilot va uning nashrlari uchun bu favqulodda muhim xabardir.
28 Iyul, 2006 yil
Odil Ruzalievga qoyil!
Muhammad Solih o’tgan yili Vashingtonga kelganida birlashayotgan muxolifatni parchalab ketgandi. Muxolifatni birlashtiruvchi Kongress mavjud bo’lgani holda u hatto majlis ham o’tkazmay, muxolifatga aloqasi bo’lmagan nomlarni qo’shib, bayonot e’lon qilib “Birlashgan muxolifat” tashkilotini tuzdik deb hammani laqillatishga uringandi.
O’shanda hamma o’zaro gina-kudratlarni unutaylik deb bir qadam oldinga odim otganda u “Amerika ovozi”da Odil Ruzalievga bergan suhbatida osmonning yettinchi qavatidan tushmay shunday degan edi:
“Men Amerikaga kelgan kunim do'stlarimiz
kutib olishdi va o'zbek muxolifatining ba'zi vakillari men bilan uchrashmoqchi
ekanini aytishdi. Yillarcha
bir-biriga loy tashlagan odamlar bo'lsa ham, agar ular
samimiy birlashishga intilgan bo'lsa, ularni kechirdim, dedim
va uchrashuvga bordim”. ( http://www.voanews.com/uzbek/2006-07-26-voa4.cfm)
Bu bilan so’ngan olovga kerosin sepgandi. Chunki u boshqalar gunohli va men farishtaman, ularni kechirdim deyayotgandi. Aslida esa boshqalar uni kechirib, o’z davralariga olayotgan edilar. Haqiqatning bitta nomlanishi bo’ladi. Qachon gapirmang uni haqiqat deysiz va adashmaysiz. Ammo yolg’onning oti mingta va har safar gapirganda adashaverasiz.
Oradan bir yil o’tib Muhammad Solih yana Vashingtonga kelganda yana Odil Ruzaliev uning yuragiga qo’l soldi. Bu safar endi u mana bunday dedi:
“Muxolifatning bugungi ahvoli o’tgan yildagiga nisbatan yaxshi deb bilaman. O’tgan yil “Birlik” yetakchilari bilan birga majlis qildik. Ularga agar orada hafagarchilik va xato o’tgan bo’lsa, meni avf etinglar deb, harakatimizni yangidan jonlatirishga kirishgan edik”. ( http://www.voanews.com/uzbek/archive/2005-07/2005-07-11-voa5.cfm)
Gap Muhammad Solih haqida emas. Gap Odil Ruzalievning mahorati haqida. U sabr qilib, bir yildan keyin haqiqatni o’rtaga chiqardi va Muhammad Solihning ikki yuzli ekanligini va “samimiyati”ni isbot etdi. Uning jurnalistik mahoratiga qoyil qolish kerak!
“Turonzamin” bloggeri.
17 Iyul, 2006 yil
Shuhrat
Bobojonovning
xolis nayrangi
Kecha “Ozodlik” radiosida andijonlik qochqinlarning bir guruhi O’zbekistonga olib ketilgani haqidagi taxminlar haqida bir “xolis” noxolis material berildi.
Uning muallifi “xolis”- noxolisligi bilan dong chiqargan “jurnalist” Shuhrat Bobojonov(Abdulla Iskandar) edi. Gap shundaki, Andijonlik qochqinlarni O’zbekistonga qaytarish haqida hukumat maxsus rejaga ega ekanligi va ayniqsa, ularni AQShdan qaytarib olib ketish uchun ish borayotgani haqida DO’Kning “TURONZAMIN” ro’znomasi shu yilning to’rtinchi Iyul kungi “Andijonlik qochqinlar tuzoqda” degan maqolasida batafsil fikr yuritgan edi.
“Ozodlik”dagi ba’zilarni chindan ham demokratiya taqdiri qiziqtirganda o’shandayoq bu o’ta muhim masalani o’rtaga olib chiqib, andijonlik qochqinlarga tuzoqdan uzoq turishni tushuntirib bergan bo’lishardi. Balki maqolani ko’rishmagandir? Bunday ham bo’lishi mumkin. Axir Shuhrat Bobojonovning bosha tashvishlari ham ko’p-ku!
Lekin Xudo hammani o’z og’zi bilan sharmanda qiladi. Kechagi eshittirishda Shuhrat Bobojonov “Bundan ikki hafta oldin ba’zi bir manbalar bu haqda yozgandi” degan gapni aytdi. Andijonlik qochqinlar tuzoqda ekanligini “Turonzamin” ro’znomasidan boshqa biror bir manba yozgan emas. Mana man degan “demokratlar” ham bu xabardan ko’z yumgandilar. Chunkii bu xabar bizda-ular sevmaydiganlarning saytida chiqqan. Ko’rdingizmi, ularni jurnalistika, demokratiya tamoyillari emas, shaxsiy adovat boshqaradi.
Demak, Bobojonov ikki hafta oldin bizning xabarni ko’rib, undan ko’z yumgan. Agar bu xabar uning o’rgimchak tizimiga oid havaskor varaqalarida paydo bo’lganda u tinmay nog’orasini do’mbirlatgan bo’lardi. Xuddi kechagi materialda ham yana o’zi kashf qilgan “siyosatshunos” Bahodir Fayzni chiqargani kabi. Mana sizga “xolis” “journalist”ning xolis nayrangi.
Unga demokratiya bir pul, unga o’zining sichqonning ini kabi tor manfaati kerak. Aks taqdirda bizning nomimizni aytishga irkanmagan, ba’zi manbalar deya tilini g’ulduratmagan va o’zini boz balchiqqa botirmagan bo’lardi.
“Turonzamin” bloggeri.
16 Iyun, 2006 yil
Sarvar Usmon
(Oktambek Karimov)ga rahmat yoki
uzr so’raganning
boshini qilich ham kesmaydi!
Mardlik ham hammaga xos xislat emas. Garchi bu erkak so’zidan olingan bo’lsada ba’zan erkaklarda ham topilmaydigan xislat. Ayniqsa, xatoni tan olish mardlikdir va men bunday xislatni juda qadrlayman, shunday xislat sohiblarini juda hurmat qilaman.
Xatoni tan olish bilan yutasiz, yutqazmaysiz, obro’yingizga obro’ qo’shiladi. Gap shundaki, “Ozodlik”da “Muxolifat matbuoti” degan yangi ruknda